Hội đồng Hòa bình: Cho Gaza hay cả thế giới?

Theo báo Mỹ The New York Times, cuối tuần trước, Washington đã gửi thư mời một loạt quốc gia gia nhập Hội đồng Hòa bình cho Gaza – gồm các đồng minh thân cận như Canada, Pháp, Anh, Saudi Arabia, và cả Nga, Belarus, Kazakhstan, Thổ Nhĩ Kỳ cùng nhiều nước khác. Việt Nam cũng được mời và đã nhận lời.

The New York Times nhận định động thái này cho thấy ông Trump hy vọng Hội đồng Hòa bình có thể đóng vai trò với mọi xung đột toàn cầu, chứ không chỉ riêng Dải Gaza.

Đối thủ của Liên hợp quốc?

Ban đầu, Hội đồng Hòa bình có vẻ chỉ là một phần trong tầm nhìn của ông Trump về Gaza hậu chiến.

“Tuyên bố về kế hoạch toàn diện để kết thúc xung đột Gaza của Tổng thống Trump” đăng tải trên trang chủ Nhà Trắng ngày 16-1 gọi đây là “cơ quan chuyển tiếp quốc tế mới” giúp giám sát việc tái thiết Gaza với các thành viên là những nhà lãnh đạo thế giới.

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc sau đó chính thức ủng hộ Hội đồng Hòa bình trong nghị quyết 2803 do Mỹ soạn thảo vào tháng 11-2025 với 13 phiếu thuận, Nga và Trung Quốc bỏ phiếu trắng, chính thức xác định tính chính danh quốc tế của cơ quan này.

Nghị quyết 2803 trao cho Hội đồng Hòa bình sứ mệnh tuyển mộ lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế và quy định hội đồng sẽ thực hiện kế hoạch của ông Trump tại Gaza cho đến khi chính quyền Palestine được quốc tế công nhận tiến hành các cải cách cần thiết.

Nhưng khi Washington bắt đầu lưu hành hiến chương của hội đồng vào cuối tuần trước, ông Trump có vẻ hình dung một vai trò lớn hơn nhiều.

Bản hiến chương đề xuất cho biết Hội đồng Hòa bình sẽ “đảm bảo hòa bình lâu dài ở các khu vực bị ảnh hưởng hoặc bị đe dọa bởi xung đột”, chứ không chỉ Gaza, theo The New York Times dẫn bản sao mà họ có được. Hiến chương cũng kêu gọi xây dựng “một cơ quan hòa bình quốc tế nhanh nhạy và hiệu quả hơn”.

Một số chuyên gia lo ngại cơ quan này có thể trở thành đối thủ tiềm tàng với Liên hợp quốc – tổ chức mà ông Trump từ lâu cáo buộc có thành kiến thiên tả và lãng phí. Với tư cách chủ tịch, ông Trump sẽ có ảnh hưởng lớn với Hội đồng Hòa bình.

Mỗi quốc gia gia nhập phải chi 1 tỉ USD cho tư cách thành viên thường trực (thành viên không thường trực miễn phí), nên ngân sách của cơ quan này có thể rất lớn, dù các yếu tố như quyền kiểm soát của ông Trump và cách chi tiêu số tiền đó vẫn chưa rõ ràng.

Bản hiến chương cũng trao quyền lực cá nhân đáng kể cho ông Trump. Theo đó, ông có quyền chỉ định các thành viên của Hội đồng Điều hành – cơ quan thực thi bên dưới Hội đồng Hòa bình – và quyền phủ quyết các hành động của cơ quan này.

Ông cũng có thể chỉ định người kế nhiệm, ban hành “nghị quyết hoặc các chỉ thị khác” để thực hiện sứ mệnh của Hội đồng Hòa bình và “tạo ra, sửa đổi hoặc giải thể các thực thể trực thuộc”.

Trở lại với Gaza

Hiện chưa rõ chính xác Hội đồng Hòa bình sẽ giám sát Gaza như thế nào và trong bao lâu. Các nhà phân tích cho rằng hoạt động này rất thách thức trong bối cảnh Gaza vẫn bị chia đôi giữa các khu vực do Israel và Hamas kiểm soát.

Hai tiểu ban báo cáo cho Hội đồng Hòa bình đã được thành lập. Cụ thể, “Hội đồng Điều hành Gaza” gồm ông Jared Kushner – con rể ông Trump, ông Steve Witkoff – Đặc phái viên của ông Trump, các quan chức Qatar và Ai Cập, cùng một doanh nhân Israel.

Cơ quan thứ hai là Ủy ban Quốc gia về quản trị Gaza (NCAG) gồm toàn người Palestine, đứng đầu là tiến sĩ Ali Sha’ath. Nhiệm vụ của NCAG là giám sát khôi phục các dịch vụ công thiết yếu, xây dựng lại các tổ chức dân sự, ổn định cuộc sống hàng ngày tại Gaza, đồng thời đặt nền móng cho nền quản trị tự chủ lâu dài.

NCAG gồm 12 thành viên là các chuyên gia được giao nhiệm vụ quản lý các lĩnh vực công ích cụ thể như kinh tế và thương mại, nông nghiệp, tài chính, viễn thông. Một số nhà bình luận cho rằng người Palestine lẽ ra nên được trao quyền lực rộng lớn hơn trong cơ cấu mới.

Ông Wissam Afifa, nhà phân tích tại Gaza, nói với Đài Al Jazeera rằng cấu trúc này xác nhận nỗi lo của ông về một “hình thức ủy trị mới”.

“Người Palestine đã bị giảm xuống thành những nhân viên đô thị – ông Afifa nói – Họ được giao nhiệm vụ dọn dẹp nước thải và xây dựng lại trường học, nhưng không có tiếng nói trong tương lai chính trị của lãnh thổ mình”.

Tuy nhiên, ông Afifa cũng thừa nhận người Palestine ở Gaza, vốn phải trải qua cuộc vây hãm khủng khiếp hơn 2 năm, đang tuyệt vọng mong chờ thay đổi.

“Không phải với tư cách nhà phân tích mà là công dân sống qua thảm họa, mọi người coi ủy ban này như chiếc phao cứu sinh – ông Afifa nói – Có hy vọng lớn rằng nó cuối cùng có thể khôi phục lại chút dáng vẻ của sự sống tại khu vực mà Israel đã biến thành hoang địa không người”.

Ông Afifa nhấn mạnh dù các thành viên NCAG đều “rất chuyên nghiệp”, thách thức thực sự nằm ở chỗ khác. Cụ thể, ông đặt câu hỏi liệu chính quyền mới sẽ mang lại “một mức độ hỗ trợ tương đương Kế hoạch Marshall” – kế hoạch của Mỹ vực dậy châu Âu sau Thế chiến II – hay sẽ “thất bại trong kiềm chế sự ngạo mạn của Israel”.