Hơn hai tuần Mỹ truy bắt tàu dầu mang cờ Nga

Quân đội Mỹ ngày 7/1 thông báo bắt tàu dầu Marinera ở ngoài khơi Iceland, kết thúc cuộc truy đuổi kéo dài hơn hai tuần xuyên qua Đại Tây Dương. Vụ bắt được tiến hành với sự hỗ trợ của không quân và hải quân Anh, trong đó London đã điều động tàu tiếp liệu hiện đại RFA Tideforce.

Dữ liệu theo dõi hàng không cho thấy một số máy bay Mỹ, trong đó có phương tiện của lực lượng đặc nhiệm trực thuộc không quân, đã đến rồi rời khỏi các căn cứ quân sự và sân bay tại Anh vài giờ trước khi tàu Marinera bị bắt.

Tàu Marinera, có tên cũ là Bella 1 và treo cờ Guyana, bị Bộ Tài chính Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt từ năm 2024 với cáo buộc vận chuyển hàng hóa bất hợp pháp cho Hezbollah, nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tại Lebanon.

Phương tiện này bị nghi là một phần trong “đội tàu bóng tối” được Nga, Iran và Venezuela sử dụng để lách lệnh trừng phạt từ phương Tây. Đội tàu này được cho là đã vận chuyển dầu thô giá rẻ và các loại hàng hóa khác đi khắp thế giới trong những năm qua, trong đó có tới Trung Quốc.

Mỹ và châu Âu từ lâu đã tìm cách ngăn chặn mạng lưới giao thương này. Tổng thống Mỹ Donald Trump tháng trước ban hành lệnh phong tỏa đối với “tàu dầu bị trừng phạt” đến và đi từ Venezuela, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới và được cho là đích đến chính của “đội tàu bóng tối”.

Marinera là một trong số ít nhất 15 tàu dầu đã và đang tìm cách thoát khỏi vòng phong tỏa của Mỹ xung quanh Venezuela. Dữ liệu định vị hàng hải AIS hôm 3/9/2025 cho thấy con tàu, khi đó còn mang tên Bella 1, ở vị trí cách Eo biển Hormuz khoảng 9 km.

Tuy nhiên, ảnh vệ tinh chụp cùng ngày lại xác định rằng Bella 1 trên thực tế đang ở địa điểm cách Eo biển Hormuz tới 900 km. Nó lúc đó đang neo đậu tại đảo Kharg, cơ sở xuất khẩu dầu thô chính của Iran, được cho là nhằm chuyển dầu lên tàu.

Sự khác biệt giữa dữ liệu AIS và ảnh vệ tinh cho thấy tàu Bella 1 dường như đã làm giả tín hiệu định vị để che giấu vị trí thật. Phương tiện này đã khôi phục tín hiệu AIS chuẩn sau khi rời khỏi vùng biển Iran, đến ngày 13/11/2025 thì bắt đầu hành trình.

Dữ liệu AIS sau đó cho thấy Bella 1 xuất hiện ở khu vực neo đậu Suez South của Ai Cập và ở lại đây trong ngày 23-26/11/2025. Vùng Suez là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ và khí đốt lớn, trong đó dầu thô thường được bốc dỡ tại khu vực Suez South, chủ yếu thông qua hình thức chuyển từ tàu này sang tàu khác hoặc hệ thống đường ống.

Khi đi qua khu vực này, tàu thuyền được yêu cầu phải phát tín hiệu định vị chính xác. Không rõ Bella 1 có dỡ dầu xuống khi neo đậu ở đây hay không.

Hôm 3/12/2025, con tàu đi qua một khu vực đòi hỏi phải báo cáo vị trí chính xác khác là Eo biển Gibraltar, trước khi tiếp tục hành trình xuyên Đại Tây Dương. Lần cuối cùng Bella 1 được hệ thống AIS định vị là hôm 17/12/2025, khi nó đang ở Biển Caribe, gần quốc đảo Antigua và Barbuda.

Sau đó ba ngày, lực lượng tuần duyên Mỹ được cho là đã tìm cách lên tàu Bella 1 kiểm tra, với lý do Washington có lệnh bắt và tàu không treo cờ hợp lệ. Theo luật pháp quốc tế, tàu thuyền bắt buộc phải đăng ký dưới tên của một nước cụ thể và được quốc gia đó bảo hộ.

Bella 1 đang mang cờ Guyana vào thời điểm đó, song Mỹ cho biết trên thực tế tàu không được đăng ký dưới tên quốc gia này. Theo Sky News, có khoảng 40 tàu dầu bị trừng phạt đang treo cờ Guyana dù không nằm trong cơ sở dữ liệu đăng ký chính thức của chính phủ Guyana.

Thủy thủ đoàn được cho là đã từ chối cho lực lượng tuần duyên Mỹ lên tàu. Hãng thông tấn Reuters dẫn nguồn tin cho biết tuần duyên Mỹ khi đó quyết định không tiếp tục tìm cách lên tàu, mà chờ sự hỗ trợ của Đội Phản ứng An ninh Hàng hải (MSRT), đơn vị đặc nhiệm chống khủng bố chuyên đổ bộ lên các tàu hàng để khám xét.

Thủy thủ đoàn trên Bella 1 đã phát đi tổng cộng 39 tín hiệu khẩn nguy trong khoảng thời gian từ 12h26 đến 17h13 ngày 21/12/2025. Dựa vào các tín hiệu được phát đi, vị trí chính của Bella 1 hôm đó được xác định là ở địa điểm cách quốc đảo Antigua và Barbuda hơn 500 km.

Khi tàu xuất hiện trở lại trên dữ liệu định vị vào ngày 1/1, nó đã di chuyển hơn 3.000 km để tới khu vực phía bắc Đại Tây Dương, trong khi tàu tuần duyên Mỹ vẫn bám theo. Trong quá trình này, thủy thủ đoàn đã sơn hình quốc kỳ Nga lên thân tàu, tuyên bố rằng con tàu hoạt động dưới sự bảo hộ của Nga.

Không lâu sau đó, con tàu xuất hiện trong cơ sở dữ liệu đăng ký tàu chính thức của Nga với tên gọi mới là Marinera. Bộ Giao thông Nga cho hay con tàu này được cấp giấy phép tạm thời để treo cờ Nga từ ngày 24/12/2025 “theo đúng luật pháp Nga và luật pháp quốc tế”. Moskva được cho là đã gửi công hàm phản đối, yêu cầu Washington ngừng truy đuổi chiếc Marinera.

Đây không phải tàu dầu duy nhất hoạt động trong vùng biển gần Venezuela chuyển sang mang cờ Nga trong những tuần gần đây. Năm phương tiện đã đổi cờ trong vòng hai ngày sau khi Mỹ lần đầu bắt tàu dầu có liên hệ với Venezuela vào hôm 10/12/2025. Trong số 22 chiếc chuyển sang dùng cờ Nga trong tháng trước, ít nhất 11 tàu đã từng cập cảng ở cả Venezuela và Nga.

Tàu tuần duyên Mỹ di chuyển cạnh tàu dầu mang cờ Nga

Craig Kennedy, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Nga và Á – Âu Davis thuộc Đại học Harvard, cho rằng việc Moskva quyết định cấp phép để tàu Marinera treo cờ Nga dường như là nỗ lực nhằm ngăn tuần duyên Mỹ bắt tàu.

“Bắt tàu mang cờ Nga trên vùng biển quốc tế sẽ được coi là hành động phớt lờ tuyên bố về quyền tài phán của Moskva đối với phương tiện đó”, ông Kennedy nói, thêm rằng Nga dường như tin lực lượng Mỹ sẽ không đổ bộ lên tàu mang cờ nước này.

Wall Street Journal đưa tin Nga cũng đã điều động một số phương tiện hải quân, trong đó có một tàu ngầm, để bảo vệ Marinera. Nó đã được tàu ngầm Nga hộ tống khi di chuyển qua vùng biển giữa Iceland và Scotland vào hôm 7/1. Công ty phân tích hàng hải Windward cho biết chiếc Marinera nhiều khả năng đang hướng đến cảng Murmansk thuộc Nga.

Dù vậy, Nga đã nhận định sai về cách phản ứng của chính quyền Tổng thống Donald Trump, theo chuyên gia Kennedy. Trong vài ngày qua, các máy bay trinh sát Mỹ và Anh đã giám sát chặt chẽ chiếc Marinera. Dữ liệu theo dõi hàng không cho thấy một trinh sát cơ RC-135W của Anh đã rời căn cứ không quân Waddington ở hạt Lincolnshire vào hôm 6/1, để hướng về vị trí tàu Marinera tại Đại Tây Dương.

Máy bay vận tải C-17 Globemaster III Mỹ, loại có thể chở trực thăng, cũng xuất hiện ở khu vực, làm dấy lên suy đoán rằng chiến dịch bắt chiếc Marinera sắp bắt đầu.

Khoảng 11h26 hôm 7/1, chiếc Marinera đột ngột chuyển hướng về phía nam, sau đó được phát hiện đang đi theo hướng đông để tới Scotland. Vào lúc 13h43, Bộ Tư lệnh châu Âu Mỹ tuyên bố đã bắt tàu dầu Marinera vì vi phạm lệnh trừng phạt do nước này ban hành, chấm dứt hơn hai tuần truy đuổi liên tục.

Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết trực thăng mà lực lượng Mỹ sử dụng để đổ bộ lên tàu Marinera là loại có tầm hoạt động ngắn.

“Hoặc chúng được triển khai từ căn cứ không quân Mỹ ở Keflavik, điều sẽ cần được chính phủ Iceland đồng ý, hoặc là từ tàu mẹ của lực lượng đặc nhiệm ở trên biển”, ông nhận định.

Bộ Giao thông Nga đã lên án hành động của Mỹ là điều vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở vùng biển quốc tế.

Không lâu sau khi thông báo bắt chiếc Marinera, giới chức Mỹ tiếp tục tuyên bố đã kiểm soát một tàu dầu khác là Sophia với cáo buộc “thực hiện các hành động bất hợp pháp” ở Biển Caribe.

Phạm Giang (Theo Sky News, Guardian, Reuters)