Ông Larijani, một trong những nhân vật quyền lực nhất tại Iran sau khi cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei qua đời, đã thiệt mạng vào ngày 17/3.
Thông báo xác nhận của Iran xuất hiện vài giờ sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz nói rằng ông Larijani, 67 tuổi, đã thiệt mạng trong một cuộc không kích ban đêm giữa lúc cuộc xung đột Mỹ – Israel với Iran đang diễn ra.
Ngoài ra, Chuẩn tướng Gholamreza Soleimani, chỉ huy lực lượng bán quân sự Basij của Iran, cũng đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công.
Các nhân vật cấp cao của Iran đã thiệt mạng từ 28/2 (Đồ họa: NYT).
Ông Larijani, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, lần cuối xuất hiện công khai vào cuối tuần qua, trong lễ diễu hành Ngày al-Quds tại thủ đô Tehran.
Ông là quan chức cấp cao nhất của Iran bị Israel hạ sát kể từ sau khi ông Khamenei qua đời.
Trong nhiều thập kỷ, ông Larijani được xem là gương mặt điềm tĩnh, thực dụng của bộ máy cầm quyền Iran, một người từng tham gia đàm phán các thỏa thuận hạt nhân với phương Tây.
Nhưng đến ngày 1/3, giọng điệu của ông đã thay đổi hoàn toàn. Xuất hiện trên truyền hình nhà nước chỉ 24 giờ sau khi ông Khamenei và chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Mohammad Pakpour thiệt mạng, ông Larijani đã đưa ra thông điệp cứng rắn hướng về phía Mỹ và Israel.
Ông Larijani cũng đóng vai trò quan trọng cùng hội đồng chuyển tiếp 3 người điều hành Iran sau cái chết của cố Lãnh tụ Khamenei.
Sinh ngày 3/6/1958 tại Najaf, Iraq, trong một gia đình giàu có có nguồn gốc từ thành phố Amol của Iran, ông Larijani thuộc một dòng họ quyền lực trong nền chính trị đất nước.
Cha ông, Mirza Hashem Amoli, là một học giả tôn giáo nổi tiếng. Các anh em của Larijani cũng nắm giữ nhiều vị trí quyền lực trong hệ thống Iran, bao gồm trong ngành tư pháp và Hội đồng Chuyên gia, cơ quan có quyền lựa chọn và giám sát lãnh tụ tối cao.
Khác với nhiều nhân vật cùng thời xuất thân hoàn toàn từ các trường tôn giáo, ông Larijani có nền tảng học thuật thế tục.
Năm 1979, ông nhận bằng cử nhân Toán học và Khoa học Máy tính từ Đại học Công nghệ Sharif. Sau đó ông hoàn thành thạc sĩ và tiến sĩ triết học phương Tây tại Đại học Tehran.
Sau Cách mạng 1979, ông gia nhập IRGC vào đầu những năm 1980, rồi chuyển sang chính quyền, từng giữ chức Bộ trưởng Văn hóa và sau đó là người đứng đầu đài truyền hình nhà nước IRIB.
Từ 2008 đến 2020, ông giữ chức Chủ tịch Quốc hội (Majlis) trong 3 nhiệm kỳ liên tiếp, đóng vai trò lớn trong việc định hình chính sách đối nội và đối ngoại. Năm 2005, ông được bổ nhiệm làm thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và trưởng đoàn đàm phán hạt nhân.
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani (Ảnh: Reuters).
Ông duy trì ảnh hưởng trong hồ sơ hạt nhân của Iran, góp phần thông qua thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA) với các cường quốc.
Tháng 8/2025, ông trở lại vị trí quyền lực khi được Tổng thống Masoud Pezeshkian bổ nhiệm lại làm thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.
Dù lập trường cứng rắn hơn, ông Larijani vẫn được xem là người thực dụng và có thể thỏa hiệp, một phần nhờ vai trò trước đây trong việc ủng hộ thỏa thuận hạt nhân 2015.
Chỉ vài tuần trước khi xung đột leo thang, ông được cho là nhân vật đã tham gia đàm phán gián tiếp với Mỹ.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công Mỹ-Israel đã phá vỡ các nỗ lực ngoại giao trước đó. Trong các phát biểu sau đó, ông Larijani khẳng định Iran có kế hoạch đảm bảo chuyển giao lãnh đạo theo hiến pháp và cảnh báo rằng việc Iran mất lãnh đạo sẽ không làm họ mất ổn định.
Ông bác bỏ khả năng đàm phán với Washington, tuyên bố Iran “sẽ không đàm phán” và bắt đầu có những tuyên bố cứng rắn hơn.
Theo các nhà quan sát, giới tinh hoa chính trị coi ông Larijani là cầu nối giữa bộ máy an ninh, quân đội và hệ thống chính trị. Việc ông Larijani thiệt mạng sẽ là “tổn thất lớn”, có thể ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định chiến lược của Iran.
“Ông đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định chiến lược sau cái chết của ông Khamenei. Mặc dù bộ máy chính trị và quân sự Iran chịu nhiều tổn thất, nó vẫn vận hành, nhưng tìm được người thay thế ông Larijani sẽ không dễ dàng”, nhà báo Al Jazeera Tohid Asadi nhận định.
“Ông là một trong những nhân vật then chốt vừa kiểm soát cuộc chiến, vừa có thể mở ra hy vọng hạ nhiệt trong tình hình vốn đã rất mong manh này”, ông Asadi nhấn mạnh.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-bi-anh-huong-the-nao-sau-khi-mat-quan-chuc-an-ninh-hang-dau-20260318111332904.htm

