Mỹ kỳ vọng cuộc chiến ở Iran sẽ kết thúc nhanh chóng, nhưng những gì diễn ra có vẻ không như kỳ vọng (Ảnh: Quân đội Mỹ).
Cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhắm vào Iran, kỳ vọng một chiến dịch quân sự ngắn gọn và mang tính quyết định cục diện. Tuy nhiên, sau 7 ngày của chiến dịch “Cuồng nộ”, phạm vi địa lý, tổn thất nhân mạng và hệ lụy kinh tế đã dường như đã đi lệch quỹ đạo so với dự tính của Washington.
Theo Asia Times, Mỹ ban đầu dường như dự kiến sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo để gây áp lực lên Iran, buộc Tehran phải chấp nhận các điều khoản của Washington. Tuy nhiên, cuộc chiến giờ đây đã mở rộng ra quy mô khu vực, thậm chí toàn cầu, đe dọa thị trường năng lượng, sự ổn định và các cân bằng địa chính trị dài hạn.
Khi lực lượng Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, các thông tin “có lợi” cho Washington ngay lập tức được công bố: Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei qua đời, các đợt ném bom quy mô lớn vào hạ tầng chỉ huy của Iran cùng các tuyên bố rằng năng lực tên lửa cùng phòng không của Tehran đã bị suy kiệt.
Mỹ phá hủy loạt tổ hợp tên lửa Iran (Video: Quân đội Mỹ).
Theo thông điệp của quân đội Mỹ, các cuộc oanh kích nhằm vào kho tên lửa đạn đạo, trung tâm chỉ huy và các tài sản hải quân của Iran, tạo thành chiến dịch phối hợp lớn nhất của Mỹ kể từ cuộc chiến ở Iraq năm 2003.
Tuy nhiên, phản ứng của Tehran đã khiến nhiều dự đoán bị đảo lộn. Iran không sụp đổ hay rạn nứt, ngược lại, nước này đã tiến hành phản công trên diện rộng bằng tên lửa đạn đạo, UAV và các lực lượng đồng minh ở Li Băng, Iraq cũng như khắp khu vực Vùng Vịnh cũng tham gia trả đũa.
Iran cho biết ít nhất hàng nghìn người đã thiệt mạng và bị thương cho thấy hậu quả nhân đạo ngày càng tăng của cuộc xung đột.
Asia Times cho rằng, kỳ vọng của Mỹ về một đòn “phủ đầu” nhanh chóng nhằm vào ban lãnh đạo Iran vẫn chưa trở thành hiện thực. Khả năng của Tehran trong việc hấp thụ các đòn tấn công trong khi vẫn tiếp tục tiến hành phản kích cho thấy một cấu trúc chỉ huy phi tập trung và có sức chống chịu cao.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) và các nhóm vũ trang đồng minh vẫn tiếp tục tiến hành các đòn trả đũa phối hợp vào các căn cứ Mỹ trong khu vực.
Iran sẵn sàng cho 6 tháng chiến sự khốc liệt, chờ tàu Mỹ đi qua Hormuz (Video: IRNA).
Giờ đây, khi cuộc xung đột không thể kết thúc nhanh chóng như Mỹ kỳ vọng, hàng loạt thách thức đã xuất hiện trong lĩnh vực năng lượng và kinh tế. Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải mà khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu, cùng khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng đi qua mỗi ngày, đã trở nên gần như không thể lưu thông đối với tàu thương mại.
Lưu lượng dầu được cho là đã giảm tới 90%, nhiều tàu chở dầu bị mắc kẹt khi các công ty bảo hiểm hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh.
Điều này đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Các ngân hàng đầu tư lớn như Goldman Sachs cảnh báo dầu Brent có thể sớm vượt mốc 100 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Hiện tại, giá chuẩn đã tăng lên vùng cuối 80 USD đến đầu 90 USD/thùng, một mức tăng mạnh chỉ trong vài ngày và đã bắt đầu lan rộng sang các thị trường toàn cầu.
Hệ quả không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Tại Mỹ, chỉ số Dow Jones và các chỉ số lớn khác đã giảm mạnh khi nhà đầu tư tính đến khả năng xung đột kéo dài và rủi ro lạm phát đi kèm, với mức giảm hơn 450 điểm trong một số phiên giao dịch quan trọng.
Giá xăng tại các trạm bán lẻ đã bắt đầu tăng, các dự báo cho thấy biến động kéo dài có thể tạo thêm áp lực lạm phát rộng hơn, đúng vào thời điểm các nền kinh tế toàn cầu vẫn đang chật vật phục hồi sau đại dịch Covid-19.
Các mô hình kinh tế toàn cầu cho thấy chỉ cần việc phong tỏa một phần kéo dài tại eo biển Hormuz, làm giảm vài triệu thùng dầu mỗi ngày, cũng có thể khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm vài phần trăm, đẩy giá dầu Brent lên khoảng 130 USD/thùng nếu gián đoạn kéo dài sang mùa xuân.
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz (Đồ họa: Sputnik).
Mức giá như vậy sẽ lan sang chi phí vận tải, sản xuất và thực phẩm trên toàn thế giới, gây ảnh hưởng đặc biệt nặng nề cho các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng tại châu Âu và châu Á.
Trên mặt trận ngoại giao, cuộc đụng độ đang gây căng thẳng cho các liên minh truyền thống. Một số quốc gia Ả rập ở Vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ đã lên án các cuộc tấn công của Iran mặc dù đồng thời lo ngại bị kéo vào một cuộc chiến công khai.
Trong khi đó, ban lãnh đạo cấp cao của Iran cũng công khai cảnh báo các nước châu Âu không nên can dự, đe dọa trả đũa nếu họ ủng hộ leo thang quân sự, làm gia tăng nguy cơ phân cực giữa các khối vốn trước đây theo đuổi lập trường trung lập thận trọng.
Một yếu tố phức tạp khác đang nổi lên trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc. Truyền thông Mỹ nói rằng Nga dường như đã chia sẻ thông tin tình báo với Iran về các vị trí quân sự của Mỹ, làm phức tạp an ninh tác chiến của Washington và mở rộng giới hạn địa chính trị của cuộc xung đột. Nga chưa bình luận về thông tin này, nhưng trước đó nói rằng Iran chưa yêu cầu được Moscow trợ giúp về mặt quân sự.
Ở trong nước, viễn cảnh về một cuộc xung đột kéo dài ở Iran khiến đảng Cộng hòa lo ngại khi cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới gần.
Những diễn biến này cho thấy cuộc xung đột chưa có dấu hiệu lắng xuống mà đang biến đổi thành một cuộc khủng hoảng kéo dài và đa chiều. Theo Asia Times, điều này cũng cho thấy khả năng chống chịu của Iran trước các đòn tấn công loại bỏ loạt lãnh đạo chủ chốt. Giờ đây, kế hoạch của Mỹ dường như đã đi lệch quỹ đạo ban đầu của một chiến dịch “đánh nhanh, thắng nhanh”, ngược lại đang tạo nên áp lực và thách thức khác cho Washington trong thời gian tới.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-da-lam-tinh-toan-chien-thuat-cua-my-di-lech-quy-dao-nhu-the-nao-20260308185347184.htm
