Một tàu quân sự Iran qua eo biển Bab al-Mandeb (Ảnh: Tasnim).
“Nếu Nhà Trắng lặp lại những sai lầm của mình, họ sẽ sớm nhận ra rằng dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng một nước đi”, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn cấp cao của Lãnh đạo tối cao Iran Mojtaba Khamenei, cảnh báo ngày 5/4 trên nền tảng X.
Đài truyền hình nhà nước Iran Press TV sau đó đã xác nhận lời cảnh báo rằng các đồng minh của Iran có thể đóng cửa tuyến đường vận tải qua eo biển Bab al-Mandeb.
ÔngVelayati, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Iran và là nhà ngoại giao kỳ cựu có tầm ảnh hưởng lớn, cho biết: “Bộ Chỉ huy thống nhất của Mặt trận Kháng chiến Iran coi Bab al-Mandeb cũng giống như Hormuz”.
Cảnh báo được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa đánh bom các nhà máy điện và cây cầu của Iran nếu Tehran không đồng ý mở lại eo biển Hormuz. Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa đánh bom các nhà máy khử mặn của Iran.
Iran tuyên bố Hormuz vẫn mở cửa cho tàu bè từ các quốc gia đàm phán về hành lang an toàn, ngoại trừ Mỹ và Israel.
Tuy nhiên, nếu Bab al-Mandeb bị đóng cửa, tác động của nó sẽ vượt xa cuộc chiến đang diễn ra, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng cung ứng năng lượng toàn cầu, làm sâu sắc thêm tình trạng hỗn loạn kinh tế đang ảnh hưởng đến các nhà máy, bếp ăn và trạm xăng trên toàn thế giới.
Một điểm nghẽn nữa ở khu vực
Eo biển Bab al-Mandeb có vai trò quan trọng không kém Hormuz (Ảnh: IEA).
Eo biển này nằm giữa Yemen ở phía đông bắc và Djibouti cùng Eritrea ở vùng Sừng châu Phi phía tây nam. Bab al-Mandeb nối biển Đỏ với vịnh Aden và là tuyến đường thủy quan trọng đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Tầm quan trọng của nó đã gia tăng kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nơi vốn vận chuyển 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới.
Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng 29km, giới hạn giao thông trong 2 làn tàu vào và ra, và đang do nhóm Houthi ở Yemen do Iran hậu thuẫn kiểm soát.
Houthi là một phần trung tâm trong cái gọi là “Trục kháng chiến” của Iran, một liên minh gồm các nhóm có cùng tư tưởng hoặc chiến thuật với Tehran mà ông Velayati dường như đã ám chỉ trong bài đăng của mình.
Đây là một trong những tuyến đường vận tải quan trọng nhất thế giới. Eo biển này là lộ trình thiết yếu để Ả rập Xê út chuyển dầu sang châu Á. Khi Hormuz mở cửa, đây cũng là lối đi quan trọng cho các quốc gia Vùng Vịnh khác xuất khẩu dầu thô, khí đốt và nhiên liệu sang châu Âu thông qua kênh đào Suez hoặc Đường ống Sumed bên bờ biển Đỏ của Ai Cập.
Vào năm 2024, khoảng 4,1 tỷ thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế đã đi qua eo biển này, chiếm 5% tổng lượng toàn cầu. Nếu cả Bab al-Mandeb và eo biển Hormuz đều bị đóng cửa, nghĩa là 25% tức một phần tư nguồn cung dầu và khí đốt của thế giới sẽ bị chặn đứng.
Không chỉ có dầu mỏ: Khoảng 10% thương mại toàn cầu đi qua Bab al-Mandeb, bao gồm các container vận chuyển từ Trung Quốc, Ấn Độ và các nước châu Á khác sang châu Âu.
Kịch bản “ác mộng”
Khi eo biển Hormuz bị đóng, tầm quan trọng của Bab al-Mandeb càng tăng lên. Ả rập Xê út, quốc gia truyền thống dựa vào Hormuz để xuất khẩu dầu, đã ngày càng chuyển hướng sang cảng Yanbu bên bờ biển Đỏ để vận chuyển dầu thô qua Bab al-Mandeb. Để làm được điều này, họ đã sử dụng Đường ống Đông Tây chạy từ trung tâm xử lý dầu Abqaiq gần vùng Vịnh đến Yanbu. Đường ống dài 1.200km được vận hành bởi tập đoàn dầu khí lớn Saudi Aramco.
Elisabeth Kendall, một chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Cambridge, cảnh báo, nếu Bab al-Mandeb bị chặn, nó sẽ tạo ra một “kịch bản ác mộng”.
“Hạn chế lưu thông ở eo biển Hormuz cùng lúc với việc leo thang hạn chế tại Bab al-Mandeb sẽ làm gián đoạn, nếu không muốn nói là làm tê liệt thương mại hướng về châu Âu. Đây thực sự là một tình thế ngàn cân treo sợi tóc, phụ thuộc vào những gì xảy ra tiếp theo”, bà Kendall nói.
Tuy nhiên, bà Kendall cũng cho rằng mặc dù đây là một “điểm yếu chí mạng” mà Houthi có thể khai thác, nhóm này có thể không muốn “khiêu khích một phản ứng từ Ả rập Xê út hoặc một phản ứng rộng lớn hơn”.
Nhóm Houthi đã chứng minh họ có thể làm được. Trong cuộc chiến tại Gaza, họ đã chặn Bab al-Mandeb đối với những tàu mà họ mô tả là có liên quan đến Israel hoặc Mỹ.
Do các cuộc tấn công thường xuyên vào tàu bè, các đơn vị bảo hiểm đã từ chối cung cấp dịch vụ, dẫn đến lưu lượng giao thông giảm sút. Vào tháng 5/2025, Mỹ và Houthi đã đồng ý một lệnh ngừng bắn và nhóm này đã mở lại Bab al-Mandeb kể từ đó.
Những ngày gần đây cho thấy Houthi có thể dễ dàng lặp lại sự gián đoạn này.
Kể từ cuối tháng 3, Houthi đã bắn tên lửa và máy bay không người lái vào Israel, đánh dấu việc họ thực sự tham gia vào cuộc chiến để ủng hộ Iran. Tuy nhiên, Nabeel Khoury, một cựu nhà ngoại giao Mỹ, nhận định các cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi vào Israel chỉ mang tính chất “tượng trưng, không phải toàn diện”.
“Họ đã bắn một vài quả tên lửa như một lời cảnh báo vì những cuộc thảo luận về khả năng leo thang. Quân đội Mỹ đang trên đường đến khu vực này. Có những tin đồn rằng nếu không đạt được thỏa thuận, có thể sẽ xảy ra một cuộc tấn công toàn diện vào Iran ở quy mô chưa từng thấy”, ông nói.
Nếu Houthi thực sự muốn tham chiến, vũ khí của họ sẽ là việc phong tỏa Bab al-Mandeb. “Tất cả những gì họ cần làm là bắn vào một vài con tàu đi ngang qua, điều đó sẽ dẫn đến việc đình trệ toàn bộ hoạt động vận tải thương mại qua biển Đỏ”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-doa-dong-them-eo-bien-nua-co-the-lam-te-liet-thuong-mai-toan-cau-20260407122320195.htm
