Iran hé cửa eo biển Hormuz: Giá dầu toàn cầu đi về đâu?

Cuối tuần qua, chiếc tàu chở dầu khổng lồ mang tên Ocean Thunder đi qua eo biển Hormuz, mang theo 1 triệu thùng dầu thô từ khu vực Trung Đông.

Sự xuất hiện của Ocean Thunder không đơn thuần là một chuyến hàng thương mại. Nó đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trên thị trường năng lượng: Nút thắt vận tải biển lớn nhất thế giới đang dần được hé mở sau nhiều tuần gián đoạn bởi căng thẳng khu vực.

Đối với giới đầu tư toàn cầu và cộng đồng doanh nghiệp, câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu dòng chảy “vàng đen” đã thực sự thông suốt trở lại?

Nút thắt eo biển Hormuz vừa được nới lỏng khi Iran cấp quyền miễn trừ cho Iraq (Ảnh minh họa: NB).

Cú hích 3 triệu thùng dầu và “lối thoát” cho kinh tế

Sau 5 tuần thị trường vận tải biển toàn cầu rơi vào trạng thái xáo trộn, Tehran đã có động thái nhượng bộ đầu tiên.

Theo The Street, Iran vừa chính thức thông báo miễn trừ cho quốc gia láng giềng Iraq khỏi các biện pháp hạn chế lưu thông tại eo biển Hormuz. Quyết định này được áp dụng riêng cho những đối tác mà Tehran đánh giá là có quan hệ hữu hảo, mở ra cơ hội lớn cho thị trường năng lượng.

Động thái này mang ý nghĩa sống còn đối với nền kinh tế Iraq và cả nguồn cung toàn cầu. Theo Financial Times, việc mở cửa trở lại có thể giúp bơm khoảng 3 triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường quốc tế. Đây là một con số khổng lồ, đủ sức làm dịu đi những cơn sóng ngầm về giá cả đang nhen nhóm trên các sàn giao dịch hàng hóa.

Trước khi những biến động khu vực nổ ra vào cuối tháng 2, Iraq là nhà sản xuất dầu lớn thứ 6 thế giới và đứng thứ 2 trong khối OPEC. Quốc gia này đóng góp khoảng 4% tổng nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế phụ thuộc tới 90% vào doanh thu từ dầu mỏ của Baghdad.

Theo The Street, xuất khẩu dầu của Iraq trong tháng 3 đã lao dốc không phanh, giảm tới 97% xuống chỉ còn trung bình 99.000 thùng/ngày so với mức 3,4 triệu thùng trước đó. Sản lượng khai thác cũng buộc phải thu hẹp từ 4,3 triệu xuống còn 1,2 triệu thùng mỗi ngày do các bể chứa đã chạm ngưỡng bão hòa.

Thiệt hại kinh tế là vô cùng lớn. Theo ước tính từ Financial Times, Iraq đã bốc hơi khoảng 224 triệu USD mỗi ngày trong suốt tháng 3. Quốc gia này thậm chí đã phải tìm đến giải pháp tình thế là vận chuyển những lượng dầu nhỏ giọt bằng đường bộ qua ngả Syria để lách qua điểm nghẽn Hormuz.

Do đó, việc được cấp quyền tự do qua lại lúc này giống như một chiếc phao cứu sinh, giúp Baghdad khôi phục lại huyết mạch kinh tế.

Quyết định của Tehran có thể giúp đưa khoảng 3 triệu thùng/ngày ra thị trường quốc tế (Ảnh: Trading View).

Những vị khách được “đặc cách” qua eo biển

Không chỉ riêng Iraq, một số quốc gia khác cũng bắt đầu nhận được tín hiệu xanh từ Tehran. Theo The Street, động thái mới nhất nằm trong chuỗi chính sách miễn trừ có chọn lọc mà Iran dành cho các đối tác được coi là “thân thiện”. Danh sách này bao gồm Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Pakistan, Malaysia, Philippines và Thái Lan.

Thị trường vận tải biển đã bắt đầu ghi nhận những nhịp đập tích cực đầu tiên. Tuần qua, có 53 lượt tàu lưu thông qua eo biển Hormuz, đánh dấu mức cao nhất kể từ khi căng thẳng bùng phát, tăng đáng kể so với con số 36 lượt của tuần trước đó.

Đáng chú ý, một tàu container của Pháp và một tàu chở dầu thuộc sở hữu của Nhật Bản cũng đã đi qua an toàn, mang lại niềm tin nhất định cho các hãng tàu quốc tế.

Pakistan cũng thông báo đã đạt được một thỏa thuận cho phép 20 tàu treo cờ nước này di chuyển qua tuyến đường huyết mạch. Nhu cầu đối với các loại dầu thô từ Trung Đông hiện đang tăng vọt trên toàn cầu. Việc nhiều quốc gia trong khu vực chưa thể xuất khẩu bình thường khiến những thùng dầu của Iraq hay các nước được miễn trừ trở nên đắt giá và luôn có sẵn người mua ngay khi vừa cập cảng.

Dù vậy, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz hiện tại vẫn thấp hơn 90% so với thời điểm trước khi xảy ra biến động. Tuyến đường này vốn dĩ gánh vác việc vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của toàn thế giới. Bất kỳ sự ách tắc kéo dài nào cũng có thể tạo ra những hệ lụy dây chuyền đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Iran cho phép tàu của 5 quốc gia Ấn Độ, Trung Quốc, Nga, Iraq và Pakistan đi qua eo Hormuz giữa lúc chiến sự Tây Á leo thang (Ảnh minh họa: Dainik).

Rào cản thực tế: Khi nào “nút thắt” mới thực sự bung?

Dù cánh cửa đã hé mở, việc khôi phục hoàn toàn dòng chảy năng lượng không phải là câu chuyện một sớm một chiều. Theo Financial Times, một quan chức Iraq đã lên tiếng lưu ý rằng hiệu quả của quyết định miễn trừ phụ thuộc rất lớn vào tâm lý của các hãng vận tải. Các công ty bảo hiểm và chủ tàu vẫn đang tính toán kỹ lưỡng bài toán rủi ro trước khi quyết định đưa những siêu tàu chở dầu quay trở lại tuyến đường này.

Bên cạnh đó, các rào cản kỹ thuật cũng là một bài toán khó. Hiện vẫn chưa có hướng dẫn chi tiết về việc lệnh miễn trừ sẽ áp dụng cho toàn bộ dầu xuất xứ từ Iraq, hay chỉ giới hạn ở các tàu treo cờ và thuộc sở hữu của quốc gia này.

Hơn nữa, việc tái khởi động các giếng dầu sau nhiều tuần bị ép giảm công suất đòi hỏi thời gian và quy trình kỹ thuật phức tạp, không thể tăng vọt sản lượng chỉ trong vài ngày.

Ở một góc độ khác, Iran cũng đưa ra những điều kiện kinh tế khá rõ ràng cho việc bình thường hóa hoàn toàn tuyến giao thương.

Theo Anadolu Agency, ông Mehdi Tabatabai, Phó phụ trách truyền thông của Văn phòng Tổng thống Iran, tuyên bố eo biển Hormuz sẽ chỉ mở cửa hoàn toàn khi một phần doanh thu quá cảnh được trích ra để bù đắp cho những thiệt hại kinh tế mà họ phải gánh chịu trong thời gian qua.

Điều này cho thấy bài toán eo biển Hormuz không chỉ đơn thuần là vấn đề lưu thông hàng hải, mà còn gắn liền với những thỏa thuận tài chính phức tạp. Liên minh OPEC+ hiện đã chủ động tăng hạn ngạch sản xuất thêm 206.000 thùng/ngày trong tháng 4 và tháng 5. Tuy nhiên, giới phân tích đánh giá tác động của động thái này sẽ bị hạn chế nếu nút thắt vận tải không được tháo gỡ triệt để.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào một giai đoạn bản lề với những tín hiệu đan xen. Dù rủi ro vẫn còn hiện hữu, việc những chuyến tàu đầu tiên rẽ sóng qua eo biển Hormuz đã thắp lên kỳ vọng về sự ổn định của chuỗi cung ứng trong thời gian tới.