Tàu chở khí hóa lỏng (LPG) Shivalik của Ấn Độ cập cảng Mundra sau khi đi qua eo biển Hormuz (Ảnh: Reuters).
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển Hormuz mở cửa cho tất cả các nước, trừ Mỹ và Israel, đồng thời nói thêm rằng một số tàu từ “các quốc gia khác nhau” đã được phép đi qua. Tuy nhiên, trên thực tế, các tàu có liên hệ với phương Tây phải đối mặt với nhiều trở ngại đáng kể để đảm bảo hành trình an toàn qua eo biển.
Tính đến nay, hơn 15 tàu chở dầu đã bị tấn công bằng máy bay không người lái và đạn pháo tại eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran từ cuối tháng 2.
Trước khi xung đột bùng phát, khoảng 138 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu. Hiện con số này đã giảm xuống chỉ còn khoảng 3-5 tàu/ngày.
Theo dữ liệu của BBC, chỉ có chưa đến 100 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ đầu tháng 3, bất chấp các cuộc tấn công. Lưu lượng giao thông hàng ngày đã giảm khoảng 95% kể từ khi xung đột bùng phát.
BBC cho biết khoảng 1/3 số tàu qua eo biển gần đây có liên quan tới Iran. Trong số này có 14 tàu treo cờ Iran và những tàu khác đang bị trừng phạt do nghi ngờ có liên hệ với hoạt động buôn bán dầu mỏ của Tehran.
Ngoài ra, 9 tàu khác thuộc sở hữu của các công ty có địa chỉ liên kết với Trung Quốc, trong khi 6 tàu khác ghi Ấn Độ là điểm đến.
Phân tích của BBC cũng cho thấy một số tàu không liên hệ với Iran đã cập cảng nước này, bao gồm các tàu thuộc sở hữu của các công ty Hy Lạp.
Theo tạp chí Lloyd’s List, Ấn Độ, Pakistan, Trung Quốc, Iraq và Malaysia đang thảo luận trực tiếp với Iran về kế hoạch cho tàu đi qua eo biển Hormuz, trong đó quan chức của 3 nước Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc cùng với Thổ Nhĩ Kỳ đã xác nhận việc được cấp phép.
Financial Times cũng cho rằng số lượng tàu thực tế – trong đó có những tàu có thể đã tắt hệ thống theo dõi tự động – có thể cao hơn.
Theo Financial Times, ít nhất 9 tàu chở dầu và nhiên liệu của Trung Quốc cũng đang tập trung tại vịnh Ba Tư, dường như chuẩn bị đi qua eo biển Hormuz.
Vị trí eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).
Lộ trình mới
Lloyd’s List cho biết việc cấp phép đang được thực hiện theo từng trường hợp cụ thể, đồng thời tiết lộ các cơ quan chức năng Iran đang xây dựng một “quy trình phê duyệt tàu chính thức hơn”, dự kiến sẽ được triển khai trong những ngày tới.
Financial Times dẫn dữ liệu hàng hải cho biết ít nhất 8 tàu – bao gồm tàu chở dầu và tàu chở hàng liên quan đến Ấn Độ, Pakistan và Hy Lạp, cũng như đội tàu của Iran – đã đi qua eo biển, nhưng sử dụng một tuyến đường bất thường quanh đảo Larak, gần bờ biển Iran, nơi vùng nước nông hơn nhiều so với khu vực trung tâm eo biển.
Một số tàu vượt eo biển thành công dường như đang đi theo tuyến đường dài hơn bình thường. Dữ liệu theo dõi của một tàu chở dầu treo cờ Pakistan cho thấy tàu đã di chuyển sát bờ biển Iran, thay vì đi qua giữa eo biển như thông thường trong lộ trình ngày 15/3.
Bradley Martin, nhà nghiên cứu cấp cao tại viện nghiên cứu quốc phòng RAND Corporation của Mỹ, cho biết tàu này có thể đang “thực hiện theo một số chỉ dẫn từ Iran” cho hành trình đi qua eo biển Hormuz.
Ông nói rằng lộ trình của tàu có thể là dấu hiệu cho thấy thủy lôi đã được rải ở tuyến hàng hải này, hoặc nỗ lực của giới chức Iran nhằm giúp tàu dễ nhận diện hơn.
Theo chuyên gia Michelle Wiese Bockmann của tổ chức Windward Maritime Analytics, khi các tàu thay đổi lộ trình qua eo biển Hormuz, họ phải tuân thủ các quy tắc hàng hải của Tehran.
“Theo tôi, Iran đang đóng cửa và kiểm soát eo biển vì sợ bị tấn công và cũng vì sợ thủy lôi. Đó là lý do các tàu phải đi vòng và bám sát đường bờ biển lãnh thổ của Iran, thay vì đi qua tuyến hàng hải quốc tế”, bà Bockmann nhận định.
Michael Connell từ Trung tâm Phân tích Hải quân có trụ sở tại Mỹ cũng cho rằng các tàu đang đi theo một tuyến đường khác.
“Họ có thể đã có một thỏa thuận nào đó với chính quyền Iran rằng nếu họ tuân thủ một tuyến hàng hải đã được xác định, họ sẽ an toàn”, chuyên gia cho biết.
(Đồ họa: Sputnik).
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 21/3 cho biết, Iran đã bắt đầu đàm phán với Nhật Bản về khả năng mở lại eo biển Hormuz đối với các tàu Nhật Bản.
Ông Araghchi khẳng định Iran không đóng eo biển Hormuz, nhưng đã áp đặt các hạn chế đối với tàu thuộc các quốc gia tham gia tấn công Iran, trong khi vẫn hỗ trợ tàu của các nước khác đi lại trên tuyến đường thủy quan trọng này.
Một số kênh truyền thông đưa tin Quốc hội Iran đang xem xét một dự luật nhằm đánh thuế các tàu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Wall Street Journal lưu ý rằng chính sách này sẽ “cần sự đồng thuận khu vực” từ các nước láng giềng Vùng Vịnh.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đã kêu gọi “mở lại eo biển Hormuz”, đồng thời yêu cầu “giảm leo thang và kiềm chế tối đa” từ các bên tham chiến. Tuy nhiên, các thành viên NATO ở châu Âu vẫn do dự trong việc điều lực lượng hải quân đến khu vực.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết nước này chỉ có thể hỗ trợ đảm bảo an toàn hàng hải khi xung đột chấm dứt.
Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng và nhộn nhịp nhất thế giới, với trung bình 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu được vận chuyển qua khu vực này mỗi ngày trong năm 2025, tương đương khoảng 25% hoạt động thương mại dầu bằng đường biển toàn cầu. Khoảng 80% lượng này được chuyển đến các quốc gia châu Á, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Khoảng 93% xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và 96% của UAE cũng đi qua Hormuz, chiếm khoảng 19% thương mại LNG toàn cầu.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-mo-cua-cho-tau-nuoc-nao-qua-eo-bien-hormuz-khi-chien-su-leo-thang-20260321125150803.htm
