Một cuộc duyệt binh của Houthi ở Yemen (Ảnh: NYT).
Iran đã thực sự phong tỏa vịnh Ba Tư, tuyến hàng hải quan trọng hàng đầu thế giới đối với nguồn cung năng lượng. Tuy nhiên, nước này vẫn chưa ngăn đối thủ sử dụng tuyến đường thay thế đi qua biển Đỏ. Điều đó có thể thay đổi nếu lực lượng Houthi tham chiến.
Mỹ và các đối tác Trung Đông đang theo dõi chặt chẽ nhóm vũ trang Yemen này, lực lượng được Iran hậu thuẫn, vốn có khả năng ngăn chặn hoạt động vận tải qua biển Đỏ.
Gần đây, Houthi đã gia tăng các phát ngôn cảnh báo khiến giới chức chú ý. Dù chưa bắt đầu tấn công, nhóm này là một đòn bẩy quan trọng của Iran nếu Tehran quyết định tiếp tục gia tăng áp lực lên Mỹ.
“Ngón tay đã đặt trên cò súng”
“Nếu Houthi tham chiến, mức độ căng thẳng sẽ tăng vọt. Điều đó sẽ kéo theo kênh đào Suez và Ai Cập, đồng thời khiến Ả rập Xê út bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột”, Adam Baron, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu New America về Yemen và Vùng Vịnh, nhận định.
Iran từ lâu đã xây dựng mạng lưới các lực lượng dân quân đồng minh trên khắp Trung Đông nhằm mở rộng ảnh hưởng và tạo sức răn đe trước các cuộc tấn công. Hezbollah tại Li Băng và các lực lượng thân Iran ở Iraq đã tham gia chiến sự, tấn công Israel và các căn cứ Mỹ.
Houthi là lực lượng đáng chú ý còn đứng ngoài, nhưng đã phát tín hiệu có thể tham chiến bất cứ lúc nào. “Ngón tay chúng tôi đã đặt trên cò súng. Việc tham gia xung đột chỉ còn là vấn đề thời gian”, Mohammed al-Bukhaiti, một quan chức cấp cao của Houthi, nói trong tuần qua.
Houthi thực tế là lực lượng chiến đấu đáng gờm. Nhóm này đã kiểm soát thủ đô Yemen và nhiều khu vực đông dân hơn 10 năm qua trong cuộc nội chiến kéo dài, đồng thời chống lại liên minh Ả rập do Ả rập Xê út và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất dẫn đầu.
Các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa của Houthi trong chiến sự Gaza gần như đã làm tê liệt giao thông qua biển Đỏ và kênh đào Suez, buộc các tàu phải đi đường vòng dài hơn qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Nhóm này cũng đã tấn công Israel từ khoảng cách hơn 1.600km.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát động chiến dịch chống Houthi một năm trước. Cuộc xung đột này khiến thủy thủ và phi công Mỹ phải đối mặt với làn sóng UAV và tên lửa dày đặc, và kết thúc sau gần 2 tháng bằng một lệnh ngừng bắn đơn giản, khiến Houthi bị tổn thất nhưng vẫn còn khả năng chiến đấu.
Houthi có khả năng phong tỏa tàu thuyền qua Biển Đỏ (Ảnh: AFP).
Dù hai bên ngừng bắn, Houthi vẫn tiếp tục tấn công Israel và tàu thuyền trên biển Đỏ. Nhóm này chỉ dừng các cuộc tấn công sau khi chính quyền ông Trump làm trung gian cho một thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza vào mùa thu năm ngoái, nhưng các công ty vận tải vẫn dè dặt với tuyến đường này.
Biển Đỏ một lần nữa trở thành tâm điểm, khi Iran đang siết nguồn cung dầu tại vịnh Ba Tư bằng cách kiểm soát eo biển Hormuz, cửa ngõ ra Ấn Độ Dương. Ả rập Xê út có các đường ống cho phép phần nào vượt qua điểm nghẽn này bằng cách vận chuyển dầu thô sang cảng Yanbu trên biển Đỏ.
Tuy nhiên, tuyến đường này buộc tàu phải đi qua hàng trăm km bờ biển do Houthi kiểm soát, dẫn tới một điểm nghẽn khác tại Bab al-Mandeb, eo biển nối biển Đỏ với vịnh Aden.
“Họ nắm giữ vị trí địa lý cực kỳ quan trọng. Nếu Iran muốn gia tăng áp lực bằng cách đóng cửa thêm một mạng lưới vận tải hàng hải quan trọng, thì rõ ràng Houthi là cách dễ nhất để làm điều đó”, ông Baron nói.
Giới chức Ả rập Xê út cho biết nước này đã đạt thỏa thuận với Houthi từ năm 2022 để không tấn công lãnh thổ hoặc tàu thuyền của nhau. Ả rập Xê út từng can thiệp vào Yemen cách đây một thập kỷ nhưng sau đó rút lui và đạt trạng thái hòa hoãn, giúp giảm nguy cơ bị tấn công.
Tính toán của Houthi
Một quan chức Mỹ cho biết Ả rập Xê út đang nỗ lực duy trì ngoại giao với Houthi để giữ họ ngoài cuộc chiến. Trong khi đó, Mỹ và Israel cũng cố tránh các hành động khiêu khích có thể kéo Houthi vào cuộc, nhằm tránh làm xung đột thêm phức tạp.
Dù được Iran hậu thuẫn trong những năm gần đây, Houthi vẫn phải tính đến lợi ích trong nước. Việc chiến đấu vì Gaza giúp họ được ủng hộ trong nước và thế giới Ả rập, nhưng nếu đứng về phía Iran khi nước này tập kích vào mục tiêu tại các quốc gia Ả rập, điều đó có thể phản tác dụng.
Barbara Leaf, cựu quan chức cấp cao về Trung Đông của Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định Houthi có sự độc lập nhất định khi ra quyết định và họ cũng có suy tính về lợi ích của mình.
Quyết định tham chiến của Hezbollah để ủng hộ Iran đã kéo theo các cuộc không kích dữ dội của Israel và chiến dịch tấn công trên bộ mở rộng, khiến dân thường Li Băng phải rời bỏ nhiều khu vực. Iraq cũng trở thành vùng đệm xung đột, với việc Mỹ tấn công các lực lượng dân quân và các vụ tấn công nhằm vào Đại sứ quán Mỹ, sân bay Baghdad và căn cứ Mỹ tại Erbil.
Các cuộc tấn công của Mỹ vào Houthi năm ngoái đã phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự và loại bỏ một số thủ lĩnh của nhóm này. Tuy nhiên, nếu Iran tiếp tục đối mặt với áp lực gia tăng, Houthi có thể quyết định tham chiến.
Lãnh đạo của nhóm, Abdul-Malik al-Houthi, hồi đầu tháng 3 cho biết lực lượng của ông đứng về phía Iran và sẵn sàng leo thang khi cần thiết.
“Có sự đồng thuận rộng rãi rằng Houthi vẫn đang chờ thông điệp từ Bộ chỉ huy chung do Iran dẫn dắt của Trục Kháng chiến”, Mohammed al-Basha, người sáng lập công ty tư vấn an ninh Basha Report tại Mỹ, cho biết.
“Một quan điểm cho rằng họ đang trì hoãn hành động để giữ lựa chọn này cho thời điểm quyết định, như một lá bài để thúc đẩy lợi ích của họ hoặc làm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán sau này”, ông nhận định.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-van-con-la-bai-bi-mat-sau-khi-phong-toa-eo-bien-huyet-mach-hormuz-20260322213640712.htm
