Kể chuyện linh vật ngựa ‘quê mình’

Ngựa tre, ngựa xốp, ngựa đèn, ngựa hoa

“Điều cần nhất cho tạo hình linh vật chính là sự đa dạng. Linh vật ngựa đa dạng thì tốt”, TS Trần Hậu Yên Thế (Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, ĐH Quốc gia Hà Nội) nói. TS Thế cho rằng nếu các linh vật ngựa 10 con mà đến 7 giống nhau, hay giống phong cách nhau thì đáng buồn. Ông cũng cảnh báo việc sử dụng AI để tạo mẫu linh vật có thể dễ dẫn đến tình trạng các linh vật quá giống nhau.

Năm nay, nhiều nơi ưa thích linh vật ngựa mang phong cách hoạt hình. Những linh vật kiểu hoạt hình có tạo hình mắt tròn to, mi cong đáng yêu, thân hình tròn trịa, thể hiện sự ngây thơ, vui vẻ. Tạo hình kiểu này dễ thu hút người trẻ, và nhất là trẻ em, nhờ nét thân thiện. Một linh vật ngựa theo phong cách này được nhiều người yêu thích là “Ngựa Thương” ở thôn Tân Sơn, xã Hợp Thịnh, Bắc Ninh (thuộc khu vực Hùng Sơn, H.Hiệp Hòa, Bắc Giang cũ), do nghệ nhân Bùi Văn Quân thực hiện. Linh vật có bờm kiểu sóng tóc bồng bềnh mềm mại, lại nằm trên vầng trăng, trông dễ thương với tông màu hồng. Nghệ nhân Bùi Văn Quân cũng tạo hình ngựa vui vẻ với nét nam tính, song cũng vẫn còn thơ ngây với “ti giả” ngậm trong miệng.

Là những hiện vật được trưng bày để thu hút công chúng, linh vật ngựa năm nay cũng có nhiều “phụ kiện” để tăng độ bắt mắt. Chẳng hạn, linh vật ngựa “Kim mã 4.0” ở Đà Nẵng có hệ thống đèn LED trên lưng, linh vật ngựa rơm ở Tây Ninh cũng có gắn đèn nhiều màu, giúp trở nên nổi bật hơn khi chiều xuống tối đến. Linh vật ngựa tại TP.HCM thì kết thêm những cánh hoa mai vàng, mang đến không khí xuân cũng như sự bay bổng cho ngựa.

Về chất liệu, các linh vật phần nhiều được làm từ xốp, sau đó sơn màu để dễ tạo kiểu dáng. Cũng có những chú ngựa được tạo từ nguyên liệu khác mang dấu ấn riêng của địa phương: ngựa Tây Ninh làm từ rơm, ngựa Vĩnh Long tạo hình từ tre vàng, có đuôi bờm tết bằng chỉ xơ dừa…

Câu chuyện linh mã, chiến mã

Có thể thấy nhiều chú ngựa được tạo hình với vẻ dễ thương để thu hút sự chú ý của số đông, đặc biệt là trẻ em khi du xuân. Tuy nhiên, cũng có nhiều chú ngựa mang câu chuyện “người lớn” như mô hình phỏng theo hình tượng Thánh Gióng mang ước mơ bay lên và chống giặc ngoại xâm, mô hình ngựa 4.0 cho thấy ước mơ lớn bổng để thành công về công nghệ. “Những linh vật sẽ thú vị hơn nếu có những câu chuyện đi kèm. Nếu đó là câu chuyện riêng biệt của địa phương thì càng thú vị”, TS Trần Hậu Yên Thế nói.

Một trong những chú ngựa được nhiều người yêu thích năm nay là ngựa mang tên địa danh tại Đà Nẵng. Linh vật này được làm từ sắt, có sơn nhũ vàng. Trên thân là hàng loạt chữ cái ghép lại, thể hiện tên của 94 xã, phường và đặc khu thuộc TP.Đà Nẵng sau sắp xếp đơn vị hành chính. Với tạo hình này, Đà Nẵng có một chú ngựa mang dấu ấn lịch sử văn hóa của hôm nay.

TS Trần Hậu Yên Thế cho rằng một trong những cách để tạo ra linh vật ngựa đẹp về hình thức, hay về nội dung chính là kể một câu chuyện mang dấu ấn lịch sử, và có thể lấy dấu ấn đó từ di sản văn hóa để thực hiện. Thậm chí, từ linh vật ngựa có thể phát triển thành bộ quà tặng. TS Thế cũng nhắc tới dự án mang tên Thiên mã lập quốc do Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật của ông đang thực hiện với Ninh Bình. Trước mắt, dự án này tạo tác bộ quà tặng nhận diện văn hóa cho Ninh Bình và có thể là tiền đề cho việc xây dựng linh vật ở nơi công cộng nếu muốn.

Dự án Thiên mã lập quốc lấy cảm hứng từ câu chuyện ngựa đá – linh vật trấn giữ long mạch Hoa Lư. Khi tạo hình, trên lưng ngựa có chú rái cá. Điều này liên quan đến truyền thuyết mẹ vua Đinh Bộ Lĩnh, bà Đàm Thị một đêm mộng thấy Thủy Thần hóa thân thành rái cá, mang theo một viên ngọc sáng rực, dâng lên giữa dòng nước và nói: “Ngọc này kết tinh linh khí sông núi phương Nam. Ai mang trong mình ánh ngọc, ắt mở vận đế vương”. Truyền thuyết cũng kể lại khi tỉnh dậy, bà biết đứa con trong bụng là trời ban, sau đó Ðinh Bộ Lĩnh chào đời với tướng mạo khác thường. Bên cạnh đó, việc tạo hình linh vật Thiên mã lập quốc phiên bản quà tặng sử dụng kỹ nghệ pháp lam và những chú ngựa này còn có đủ 5 màu để phù hợp với các cá nhân mang mệnh khác nhau. Đây cũng là một cách kế thừa di sản.

“Tôi nghĩ từ những di sản truyền thống hoàn toàn có thể làm ra linh vật một cách sáng tạo”, TS Trần Hậu Yên Thế nói. Chính từ cách suy nghĩ này, ông Thế kỳ vọng những mùa linh vật tới sẽ có thêm nhiều sáng tạo đến từ truyền thống. Đó có thể là sự kế thừa từ chất liệu, đến hoa văn họa tiết, câu chuyện của địa phương. Điều đó sẽ tạo ra những con giáp vừa đẹp vừa hấp dẫn lâu bền về chiều sâu văn hóa.