Kế hoạch dầu mỏ Venezuela của Mỹ gặp nhiều trở ngại

Gần như ngay sau chiến dịch chớp nhoáng bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai tuyên bố: “Các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ sẽ đầu tư hàng tỉ USD để sửa chữa cơ sở hạ tầng dầu mỏ bị hư hại nặng nề của Venezuela”.

Cổ phiếu các tập đoàn dầu khí Mỹ đã tăng mạnh. Nhưng liệu sự trở lại của họ tại quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới có thể vực dậy ngành công nghiệp đã suy yếu do bị cô lập khỏi công nghệ phương Tây?

Một thực tế hiển nhiên là điều này sẽ không xảy ra ngay: ngành công nghiệp Venezuela cần đầu tư quy mô lớn và môi trường thuận lợi – điều chỉ có thể đến trong thập niên tới.

Hậu quả của chính sách trừng phạt

Như tờ The Economist nhận xét, tuyên bố của ông Trump mang “hương vị ngọt ngào của sự trả thù” đối với Washington. Sự tham gia của các công ty Mỹ vào ngành dầu mỏ Venezuela có lịch sử hàng thế kỷ: họ vừa được hưởng thế độc quyền gần như tuyệt đối, vừa là nạn nhân của các chính sách bảo hộ của chính phủ nước này.

Đòn giáng cuối cùng đến từ Tổng thống Hugo Chávez: năm 2007, tài sản dầu mỏ của các nhà đầu tư phương Tây bị tịch thu sau khi họ phản đối chuyển giao quyền kiểm soát cho tập đoàn quốc gia PDVSA.

Trong gần hai thập niên tiếp theo, hàng loạt vụ kiện đòi bồi thường tổng cộng gần 60 tỉ USD. Chỉ hơn hai tuần trước cuộc tập kích bắt Tổng thống Maduro, ông Trump tuyên bố Caracas phải trả lại “tất cả dầu mỏ, đất đai và tài sản bị đánh cắp” từ Mỹ.

Sự cô lập với công nghệ tiên tiến do lệnh trừng phạt, thiếu đầu tư và quản trị kém đã dẫn đến suy thoái ngành dầu mỏ Venezuela.

Ngày nay, quốc gia này sản xuất khoảng một triệu thùng dầu mỗi ngày – chỉ tương đương với 1% nguồn cung toàn cầu, ít hơn 2/3 so với cuối những năm 2000 khi ông Chávez loại bỏ phương Tây khỏi thị trường.

Việc phục hồi toàn diện có thể mất nhiều năm. Trong tương lai gần, sản lượng thậm chí có thể giảm xuống dưới 700.000 thùng mỗi ngày, theo The Economist. Con số này sẽ phục hồi khi Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt.

Theo công ty phân tích Kpler, nếu bảo trì đầy đủ, cơ sở hạ tầng hiện có có thể hỗ trợ sản lượng 1,2 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm 2026.

Đây vẫn là con số cực kỳ thấp, khiến Venezuela nằm cuối danh sách 10 nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới (Libya sản xuất khoảng 1,4 triệu thùng mỗi ngày). Venezuela chỉ có thể đạt tiến bộ bền vững bằng cách khắc phục tình trạng thiếu vốn đầu tư và lao động, đồng thời tăng nhu cầu toàn cầu.

Theo Rystad Energy, Venezuela cần 110 tỉ USD để trở lại mức sản lượng của 15 năm trước – con số gấp đôi tổng vốn tất cả công ty dầu khí lớn Mỹ đầu tư vào thăm dò và khai thác năm 2024. Ông Trump hy vọng cách tiếp cận thẳng thắn sẽ buộc họ tăng mạnh đầu tư, nhưng liệu có thành hiện thực, rất khó dự đoán.

Khi lật đổ ông Maduro, chỉ Chevron hoạt động tại Venezuela theo diện miễn trừ trừng phạt, xuất khẩu khoảng 200.000 thùng dầu mỗi ngày. Công ty này có thể mở rộng sự hiện diện.

Đối với các nhà đầu tư khác, rủi ro vẫn còn: tình hình chính trị ở Caracas sẽ ổn định nhanh như thế nào, và liệu chính quyền Mỹ tiếp theo có kế thừa chính sách cứng rắn của ông Trump khi nhiệm kỳ tổng thống sẽ kết thúc sau ba năm nữa.

Theo Politico, Nhà Trắng đã gắn bồi thường tài sản bị quốc hữu hóa với việc các công ty quay trở lại bằng đầu tư mới. NBC News dẫn lời ông Trump ước tính kế hoạch khôi phục ngành dầu khí Venezuela có thể mất khoảng 18 tháng.

Nguồn lực lao động là trở ngại tiếp theo khi hàng chục nghìn chuyên gia lành nghề, từ kỹ sư đến nhà địa chất, đã rời đất nước. Ngành này cần tái tổ chức hoàn toàn quy trình quản lý và giải pháp cho thiếu hụt nhân tài.

Dư cung dầu mỏ toàn cầu

Ngoài thách thức trong nước, các nhà sản xuất dầu mỏ Venezuela phải đối mặt với môi trường bên ngoài không thuận lợi khi thị trường đã bão hòa.

Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) dự kiến nguồn cung vượt cầu ít nhất đến cuối thập niên do nhu cầu thấp và sản lượng mạnh ở Mỹ, Brazil và Guyana.

Nhiều nhà phân tích dự đoán giá dầu toàn cầu xuống còn 50 USD một thùng trong năm nay và năm tới. Ngưỡng này khiến việc sản xuất tại hầu hết các mỏ dầu Venezuela không có lợi nhuận.

Trong kịch bản lạc quan nhất, Kpler dự đoán sản lượng dầu Venezuela có thể tăng lên 1,7 – 1,8 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2028. Nếu điều này mang lại lợi ích cho Mỹ thì lợi ích đó cũng rất nhỏ, như The Economist dự báo.

Những kỳ vọng táo bạo hơn, như tăng sản lượng lên 2,5 – 3 triệu thùng mỗi ngày, chỉ đạt được trong dài hạn – nhà phân tích Jorge Leon của Rystad Energy kết luận. Do đó, hy vọng của ông Trump về lợi ích kinh tế nhanh chóng dường như chỉ là ảo tưởng.

Tờ báo Nga Moskovksy Komsomolets (MK) cũng cho rằng dầu mỏ Venezuela hiện nay không phải đòn bẩy nhanh chóng để tác động thị trường, mà là yếu tố bất ổn dài hạn.

“Sự giàu có về địa chất không tự động chuyển thành lợi thế chính trị hay kinh tế. Đối với thị trường toàn cầu, điều này có nghĩa là tiếp tục dự đoán thận trọng. Đối với Mỹ, điều đó có nghĩa là áp lực trên nhiều mặt trận”, MK nhận định.