Kế “nghi binh” của ông Trump và 3 kịch bản xung đột Trung Đông

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio (Ảnh: Reuters).

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi đề xuất hòa bình 15 điểm tới Iran; công bố các lệnh tạm dừng tấn công cơ sở năng lượng Iran trong 5 ngày và trì hoãn các đòn tập kích (theo đề nghị của Israel) với lý do “đàm phán đang có tiến triển”. Tuy nhiên, đây cũng có thể là một “đòn nghi binh” với những toan tính sâu xa.

Tính đến ngày 28/3, Trung Đông vẫn chìm trong một cuộc xung đột quân sự mà Tổng thống Donald Trump mô tả là “chiến thắng quân sự” nhưng lại lộ rõ những điểm mâu thuẫn chiến lược.

Chiến dịch “Cơn cuồng nộ dữ dội” do Mỹ và Israel phát động từ ngày 28/2 đã dẫn đến sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao Tehran khác, đồng thời đẩy căng thẳng lên đỉnh điểm với việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển 20% nguồn dầu mỏ toàn cầu.

Trong bối cảnh ấy, chiến lược đối ngoại của ông Trump thể hiện rõ phương châm “mơ hồ chiến lược”: vừa răn đe quân sự tối đa, vừa đưa ra các đề nghị hòa bình bất ngờ qua trung gian. Đây không phải là học thuyết truyền thống, mà là phong cách cá nhân của ông Trump – kết hợp nghệ thuật đàm phán với sức mạnh quân sự để giữ đối thủ luôn ở thế mất cân bằng.

Chiến lược này mang tính hai mặt: tạo ra “màn sương mù” chiến lược để ép các bên vào một trật tự mới lấy lợi ích kinh tế Mỹ làm trung tâm, nhưng cũng có thể làm tăng nguy cơ leo thang vượt tầm kiểm soát.

“Kế nghi binh” của ông Trump: Sự mâu thuẫn có tính toán

Theo giới quan sát quốc tế, ông Trump không theo đuổi các học thuyết đối ngoại truyền thống như “kiềm chế” hay “thay đổi lãnh đạo” một cách công khai. Thay vào đó, ông ưu tiên sự bất ngờ, kết hợp chính sách gây tối đa áp lực quân sự, với các tín hiệu ngoại giao mơ hồ nhằm giữ cả đồng minh và đối thủ trong trạng thái hoang mang. Chiến lược này được thể hiện rõ nét qua “Kế hoạch 15 điểm” mà phía Mỹ đã chuyển cho Iran qua trung gian Pakistan vào khoảng ngày 24/3.

Theo các nguồn tin từ báo New York Times và Israel’s Channel 12, kế hoạch 15 điểm phản ánh tham vọng tối đa của Mỹ đối với Iran, bao gồm các điều kiện sau: Yêu cầu Iran tháo dỡ hoàn toàn chương trình hạt nhân, cam kết không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo, từ bỏ mạng lưới dân quân ủy nhiệm trên toàn khu vực, đổi lại Mỹ sẽ dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran. Ông Trump công khai tuyên bố trên Truth Social và với truyền thông rằng “chúng ta đang đàm phán ngay lúc này”, “họ đang nói chuyện với chúng ta và nói chuyện có lý”, đồng thời khẳng định Iran đã “đồng ý sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân”.

Tuy nhiên, ngay lập tức là sự mâu thuẫn có tính toán. Chỉ vài ngày trước đó (ngày 22/3), ông Trump đã đưa ra tối hậu thư 48 giờ: yêu cầu Iran phải mở lại eo biển Hormuz hoặc Mỹ sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện của Iran. Đến ngày 23/3, ông đột ngột tuyên bố hoãn tấn công các cơ sở năng lượng Iran trong 5 ngày (đến hết ngày 28/3), viện dẫn “các cuộc thảo luận giữa hai bên rất tốt đẹp và hiệu quả”. Thị trường dầu mỏ lập tức phản ứng mạnh: giá dầu thô giảm xuống dưới 100 USD/thùng, chứng khoán Mỹ tăng điểm.

Hành động này hoàn toàn phù hợp với phong cách “vừa đấm, vừa xoa” của ông Trump. Một mặt, Mỹ và Israel tiếp tục các cuộc không kích vào cơ sở hạ tầng quân sự Iran (bao gồm cả tàu ngầm tại Isfahan và các mục tiêu ở Tehran). Mặt khác, Nhà Trắng khẳng định “các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra hiệu quả” qua các kênh trung gian như Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định: “Đây là các cuộc thảo luận ngoại giao nhạy cảm, Mỹ sẽ không đàm phán qua truyền thông”.

Chính sách mơ hồ chiến lược của ông Trump không phải là ngẫu nhiên. Theo chuyên gia từ Atlantic Council và Chatham House, nó xuất phát từ Chiến lược An ninh quốc gia 2026 của ông Trump – tài liệu định vị Trung Đông không còn là “trung tâm” mà là khu vực cần “chia sẻ gánh nặng” với đồng minh Vùng Vịnh, đồng thời ưu tiên lợi ích kinh tế và năng lượng Mỹ. Ông Trump muốn ép Iran vào vị thế yếu hơn để đạt thỏa thuận có lợi, đồng thời tránh sa lầy như các cuộc chiến trước.

Phản ứng của Iran: Bác bỏ quyết liệt và các yêu cầu ngược lại

Iran đã công khai bác bỏ kế hoạch 15 điểm của Mỹ, gọi đây là “quá đáng” và “không thực tế”. Theo Press TV và các quan chức Iran giấu tên, Tehran đưa ra 5 điều kiện ngược lại để chấm dứt chiến tranh: (i) Chấm dứt hoàn toàn các hành động tấn công và ám sát của Mỹ-Israel. (ii) Xây dựng cơ chế cụ thể để đảm bảo chiến tranh không tái diễn. (iii) Bồi thường thiệt hại chiến tranh. (iv) Công nhận quyền chủ quyền “tự nhiên và hợp pháp” của Iran đối với hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Thỏa thuận phải bao gồm tất cả các mặt trận, bao gồm chấm dứt các hành động của Israel tại Li Băng (liên quan đến Hezbollah và các nhóm kháng chiến).

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định trên truyền hình nhà nước rằng: “Chính sách của Iran là tiếp tục kháng cự, không có ý định đàm phán trực tiếp với Mỹ”. Người phát ngôn quân sự Iran Ebrahim Zolfaqari tuyên bố mạnh mẽ: “Không ai như chúng tôi sẽ thỏa hiệp với các người – không phải bây giờ và sẽ không phải bao giờ”. Iran cũng phủ nhận mọi “đàm phán trực tiếp” mà ông Trump đã tuyên bố, cho rằng Washington chỉ đang “tự nói chuyện với chính mình”.