Khi công lý ‘chạm ngõ’ công nghệ

(PLO)- Chốn pháp đình đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ công nghệ, hiện thực hóa tư duy “phục vụ”, đưa công lý trở nên minh bạch và gần dân hơn.

Với những ai từng sống và làm việc tại TP.HCM – đầu tàu kinh tế sôi động bậc nhất cả nước – nhịp sống số đã len lỏi vào mọi mặt của đời sống. Từ đi chợ, gọi xe, thanh toán hóa đơn đến giải quyết nhiều thủ tục hành chính đều có thể thực hiện bằng chiếc điện thoại thông minh.

Thế nhưng nhắc đến tòa án, không ít người vẫn hình dung đây là “thành trì” của giấy tờ với những quy trình truyền thống, bởi tính đặc thù của hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, định kiến ấy đang dần bị phá vỡ.

Thực tế chốn pháp đình uy nghiêm cũng đang chuyển mình mạnh mẽ trong dòng chảy chuyển đổi số, trở nên hiện đại và năng động hơn bao giờ hết với mô hình tòa án điện tử ngày càng hoàn thiện, nhiều hoạt động được đưa lên môi trường mạng, minh bạch và gần gũi hơn.

Khi người dân được kết nối và minh bạch hóa

Từ Nghị quyết 33/2021/QH15 của Quốc hội đến Luật Tổ chức TAND 2024, trong những năm qua, các tòa án đã tăng cường các phiên tòa xét xử trực tuyến. Việc này đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Đơn cử với án hành chính, phiên tòa trực tuyến tạo điều kiện thuận lợi cho người khởi kiện tham gia vào phiên tòa khi điều kiện địa lý xa xôi, không tiện di chuyển, không thể có mặt trực tiếp tại tòa. Đồng thời, khắc phục tình trạng người bị kiện không tham gia phiên tòa vì phải tham gia các nhiệm vụ chính trị khác.

Tại TP.HCM, một trong những thay đổi rõ nét trong năm qua là việc triển khai tống đạt điện tử. Nếu trước đây, sau khi nộp đơn, đương sự thường trong tâm thế chờ đợi, lo lắng không biết giấy tờ phản hồi của tòa có đến tay mình không hay thất lạc ở đâu… thì nay, câu chuyện đã khác.

TAND TP.HCM đã giải bài toán này bằng việc đưa vào sử dụng phần mềm tống đạt điện tử. Chỉ cần nộp đơn, cung cấp số điện thoại, email kèm theo, mọi thông báo từ tòa án sẽ được gửi “tận tay” đương sự qua tin nhắn hoặc thư điện tử. Việc tra cứu tài liệu, thông tin tống đạt được thực hiện nhanh chóng chỉ với vài thao tác và mã OTP xác thực.

Với nhịp sống bận rộn tại đô thị, đây thực sự là một điểm cộng tuyệt vời. Đương sự có thể ngồi ở bất cứ đâu, tranh thủ giờ nghỉ để biết chính xác các thông báo của tòa. Sự minh bạch này không chỉ mang lại yên tâm, thuận tiện mà còn trao cho người dân quyền giám sát, củng cố niềm tin vào sự công bằng.

Chatbot AI – trợ lý mới chốn pháp đình

Không dừng lại ở việc số hóa văn bản, quy trình, công nghệ còn mang đến những trợ lý đắc lực ngay tại tòa. Tại một số tòa án khu vực trên địa bàn TP.HCM như TAND khu vực 10, TAND khu vực 3… Chatbot AI (trợ lý ảo) đang thay đổi cách người dân tiếp cận thủ tục liên quan đến tố tụng.

Chỉ với một thao tác quét mã QR, trợ lý đặc biệt này sẵn sàng giải đáp thắc mắc 24/7, cung cấp danh sách biểu mẫu và hướng dẫn quy trình nộp đơn phù hợp với từng loại vụ việc. Nhờ đó, người dân có thể chuẩn bị hồ sơ đầy đủ ngay từ nhà, tránh cảnh đi lại nhiều lần bổ sung giấy tờ. Điều này cũng giúp cán bộ tòa án giảm tải áp lực hướng dẫn thủ công để tập trung vào công tác chuyên môn.

Hay như tại TAND khu vực 1, kênh thông tin qua Zalo được triển khai để hỗ trợ tra cứu quá trình tố tụng. Người dân chỉ cần cung cấp số hồ sơ, họ tên, CCCD hoặc thông tin ủy quyền. Sau khi tiếp nhận, cán bộ tòa án sẽ tra cứu trên hệ thống quản lý nội bộ và phản hồi kết quả.

Sự chuyển dịch từ việc phải chạy đi chạy lại đến tòa khi có việc sang thực hiện online cho thấy bước tiến trong tư duy của ngành tòa án TP.HCM nói riêng và ngành tư pháp nói chung. Đó là sự chuyển mình từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ, đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm, đúng như tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Một hệ thống tòa án đang nỗ lực từng ngày để bắt nhịp hơi thở thời đại. Đó không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật hay phần mềm. Quan trọng hơn, đó là sự trân trọng thời gian, công sức và quyền lợi chính đáng của người dân và chính những cán bộ tòa án. Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ thu hẹp mọi khoảng cách, thật đáng mừng khi công lý cũng ngày càng tiệm cận, gần dân hơn – dễ tiếp cận hơn, minh bạch và nhân văn hơn.