Khi nào dùng ngân sách hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu?

Ông Hoàng Văn Cường nhận định xăng dầu là đầu vào thiết yếu của nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội nên khi giá tăng sẽ tác động trực tiếp đến chi tiêu của người dân.

Sâu xa hơn nữa, nếu chi phí sản xuất và vận tải bị đẩy lên, sẽ kéo theo giá hàng hóa tiêu dùng tăng, làm mặt bằng giá chung đi lên và suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy khi giá xăng dầu biến động, cần có biện pháp bình ổn kịp thời để kiểm soát lạm phát, ổn định đời sống và đảm bảo các mục tiêu tăng trưởng kinh tế vĩ mô.

* Trước tác động của biến động giá xăng dầu, mới đây Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo là nếu xung đột kéo dài thì sẽ xem xét để bình ổn giá thông qua ngân sách. Theo ông, các chính sách này cần được triển khai như thế nào?

– Theo dõi thời gian qua có thể thấy Chính phủ và các bộ, ngành đã phản ứng khá kịp thời. Điển hình là việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để “hạ nhiệt” đà tăng. Dù về bản chất đây là nguồn tiền do người tiêu dùng đóng góp trước đó, nhưng trong bối cảnh giá tăng cao, việc xả quỹ là cần thiết để giảm áp lực tức thời lên thị trường.

Nhưng nếu khi quỹ bình ổn không đủ thì chúng ta phải nghĩ đến các giải pháp mạnh hơn. Trong đó trọng tâm là chính sách tài khóa, cụ thể là sử dụng ngân sách nhà nước. Công cụ hiệu quả nhất lúc này chính là điều chỉnh thuế và phí.

Hiện trong cơ cấu giá xăng dầu có nhiều loại thuế. Thuế xuất nhập khẩu đã được điều chỉnh về mức 0%. Tiếp theo là thuế bảo vệ môi trường, thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cũng đang được nghiên cứu để tiếp tục giảm, và theo tôi, đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Ngoài ra thuế giá trị gia tăng (VAT) là yếu tố xuyên suốt từ đầu vào đến đầu ra, góp phần làm tăng giá thành, nên cần được xem xét điều chỉnh sớm. Bên cạnh đó thuế tiêu thụ đặc biệt (không áp dụng với dầu diesel) cũng là một công cụ cần cân nhắc trong tổng thể chính sách.

Có thể thấy các sắc thuế này chiếm cấu phần đáng kể trong chi phí, giá xăng dầu. Vì vậy việc điều chỉnh cần được thực hiện linh hoạt, kịp thời và đúng thẩm quyền. Mỗi loại thuế lại do các cơ quan khác nhau quyết định, nên đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội.

Về lâu dài Chính phủ cần xây dựng một lộ trình cụ thể, chủ động hơn trong điều hành giá xăng dầu, bảo đảm phù hợp với diễn biến thị trường, đồng thời góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

* Cùng với việc bình ổn giá xăng dầu, theo ông, cần có chính sách hỗ trợ thế nào cho các ngành hàng bị tác động từ việc xăng dầu tăng giá?

– Tác động của tăng giá xăng dầu là rất lớn song trước hết cần phải hướng các hỗ trợ những ngành sử dụng xăng dầu làm đầu vào trực tiếp. Do đó cùng với các biện pháp bình ổn, cần tính các chính sách hỗ trợ cụ thể cho những lĩnh vực này để giảm áp lực chi phí sản xuất, kinh doanh.

Ví dụ như ngành vận tải, có thể xem xét giảm những loại phí trong hoạt động vận tải như phí bến bãi, phí bến đỗ, phí cầu cảng… hay thậm chí là thuế VAT.

Dù việc này có thể làm giảm thu ngân sách trong ngắn hạn, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay, bởi vận tải là đầu vào của nhiều ngành khác. Khi chi phí vận tải được hạ xuống, áp lực tăng giá cũng sẽ được lan tỏa giảm theo.

Những giải pháp này không chỉ giúp kìm hãm đà tăng giá xăng dầu một cách gián tiếp, mà còn góp phần bảo vệ đời sống người dân và duy trì hoạt động ổn định của các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Còn nếu tình hình phức tạp và bất ổn kéo dài và các công cụ hiện tại không còn đủ hiệu quả hoặc đã hết dư địa, khi đó cần tính đến một gói giải pháp tổng thể lớn hơn. Cụ thể là sử dụng ngân sách để triển khai các chương trình hỗ trợ trực tiếp cho nhiều ngành, lĩnh vực bị
ảnh hưởng.

Đó có thể xem là gói phục hồi kinh tế, được dùng đến khi có tình trạng “khủng hoảng nhiên liệu” kéo dài và ảnh hưởng sâu rộng tới toàn bộ nền kinh tế và những biện pháp trên không phát huy được nhiều tác dụng hoặc đã hết dư địa thực hiện.

Đương nhiên gói hỗ trợ này sẽ tập trung vào những lĩnh vực sản xuất bị ảnh hưởng bởi giá
xăng dầu.

* Theo ông, cần làm gì để thu hút đầu tư và nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia?

– Hiện nay thị trường xăng dầu của chúng ta đã vận hành theo cơ chế khá mở, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào doanh nghiệp nhà nước. Các doanh nghiệp đầu mối đã được tham gia xuất nhập khẩu, tuy nhiên mức độ phát triển vẫn phụ thuộc vào năng lực tài chính và quy mô của từng đơn vị.

Thực tế cho thấy chúng ta cần chủ động hơn nữa để ứng phó trước những biến động bất thường của thị trường thế giới. Hiện ta có hai nhà máy lọc dầu với công suất tối đa đảm bảo cho nội địa là 70%, vì vậy cần đảm bảo ổn định từ nguồn nguyên liệu đầu vào đến hoạt động sản xuất của các nhà máy này.

Bên cạnh đó dự trữ xăng dầu cần được nhìn nhận như một công cụ chiến lược. Trước hết là tăng cường dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại tại các doanh nghiệp phân phối với quy mô đủ lớn. Đặc biệt khi giá xăng dầu ở mức thấp, cần tận dụng cơ hội để gia tăng lượng dự trữ.

Thậm chí có thể cân nhắc sử dụng Quỹ bình ổn giá theo hướng chuyển sang dự trữ vật chất, tức là mua tích trữ xăng dầu khi giá rẻ thay vì chỉ điều tiết bằng công cụ tài chính.

Về phía Nhà nước, cần ưu tiên bố trí ngân sách quốc gia để đầu tư, tăng dự trữ chiến lược thông qua xây dựng kho xăng dầu, thậm chí sử dụng kho trung chuyển xăng dầu để sử dụng kết hợp.

Với doanh nghiệp, cần phải có quy định một tỉ lệ mang tính chất bắt buộc về dự trữ, bất kể là nhà nước hay tư nhân.

Đây không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà còn là định hướng dài hạn, phù hợp với lộ trình chuyển đổi xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 trong tương lai.