Khói độc tích tụ trong lòng chảo Tehran – Iran, lan xa tận Siberia

Đêm 7-3 rạng sáng 8-3, chiến sự tại Iran leo thang khi Israel tấn công hơn 30 cơ sở dầu khí, gồm cả nhà máy lọc dầu Tehran công suất 225.000 thùng/ngày. Sau đó, Mỹ phủ nhận liên quan đến cuộc không kích này.

Hình ảnh cho thấy những cột khói đen kịt và đám cháy lớn bùng phát tại nhiều cơ sở dầu khí. Hỗn hợp chất gây ô nhiễm này sau đó đã trút xuống TP Tehran theo mưa và tràn vào hệ thống thoát nước, đe dọa làm ô nhiễm nguồn nước sông hồ và mạch nước ngầm của thủ đô Iran.

Với dân số hơn 9 triệu người, sự cố này gây ra những mối nguy hại nghiêm trọng về sức khỏe cho người dân ở Tehran cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn – theo báo cáo của Tổ chức Giám sát Xung đột và Môi trường (CEOBS) công bố ngày 9-3.

Các vụ cháy cơ sở hạ tầng dầu khí tại Tehran được người dân Iran ví như “cảnh địa ngục”, “quái vật đen”, với những rủi ro sức khỏe cấp tính nghiêm trọng.

Khói độc là hỗn hợp nguy hiểm. Những hạt muội than len lỏi sâu vào phổi, mang theo kim loại nặng (niken, vanadi) và gây kích ứng hệ hô hấp. Đáng chú ý, hiện tượng “mưa axit độc hại” xuất hiện do dầu thô chứa lưu huỳnh cao, gây bỏng rát mắt và đường thở.

Nồng độ ô nhiễm tại Tehran đặc biệt đáng ngại do địa hình lòng chảo và hiện tượng nghịch nhiệt, khiến chất độc bị “nhốt” sát mặt đất, nhất là vào ban đêm.

Các “hẻm vực đô thị” giữa những tòa nhà cao tầng càng làm giảm khả năng lưu thông khí. Ngay cả việc ở trong nhà cũng không an toàn do bụi mịn dễ dàng xâm nhập qua khe hở và bám lại trên nội thất.

Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là người già, trẻ em và người có bệnh nền (hen suyễn, tim mạch, tiểu đường). Trong bối cảnh mức ô nhiễm của Tehran vốn đã gấp 4-5 lần khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đợt khói độc này càng làm tăng vọt số ca cấp cứu và tử vong.

Bên cạnh tác động tức thời, các vụ cháy cơ sở hạ tầng dầu khí còn gây ra những hệ lụy môi trường sâu rộng và dài hạn.

Trước tiên là ô nhiễm nguồn nước

Dầu tràn từ các kho chứa như Shahran đã chảy vào hệ thống thoát nước phức tạp ở Tehran. 

Theo địa hình dốc từ Bắc xuống Nam, các chất độc này có thể xâm nhập sông ngòi, đất nông nghiệp và làm ô nhiễm mạch nước ngầm, gây nguy hiểm cho chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tiếp đến là ô nhiễm diện rộng

Sử dụng mô hình khí quyển HYSPLIT, các nhà khoa học phát hiện khói độc không chỉ quẩn quanh thủ đô Tehran mà còn bị gió cuốn đi xa. 

Muội than đã được ghi nhận xuất hiện tận Siberia – Nga, đe dọa làm tan chảy các dòng sông băng tại dãy núi Altai do khả năng hấp thụ nhiệt mạnh.

Sau cùng là biến đổi khí hậu

Các đám cháy tại nhiều cơ sở dầu khí không kiểm soát đã giải phóng lượng lớn khí nhà kính và các tác nhân gây nóng lên toàn cầu trong ngắn hạn. 

Đặc biệt, muội than đi vào tầng khí quyển trên cao sẽ hấp thụ bức xạ mặt trời, làm thay đổi cấu trúc mây và gia tăng tốc độ ấm lên của trái đất, tương tự thảm họa cháy giếng dầu Kuwait năm 1991. 

Việc theo dõi sát sao tác động này là vô cùng quan trọng, nhất là khi số lượng các vụ cháy dầu trong khu vực gia tăng.