Không đặt cơ chế, cấp dưới đưa tiền thì nhận

Sáng 6/1, TAND Hà Nội dành cho VKS và các luật sư xét hỏi 55 bị cáo trong vụ án đưa nhận hối lộ xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm. Bộ Y tế. Trong 34 người bị xét xử về tội Nhận hối lộ có hai cựu Cục trưởng An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga.

Ông Phong phân trần, giữ cương vị Cục trưởng từ tháng 1/2015 song vẫn phân công cấp phó ký hồ sơ tiếp nhận công bố sản phẩm. Sau khi nghị định 15/2018 có hiệu lực, ông vẫn chia quyền sau đó mới trực tiếp ký. Khi đó có nhiều điểm mới nên ông yêu cầu các lãnh đạo cục phải công khai số điện thoại để tổ chức, cá nhân gặp khó khăn khi nộp hồ sơ thì liên hệ phản ánh.

Thời gian đầu áp dụng nghị định 15 thủ tục hành chính chưa gặp nhiều vướng mắc nhưng từ khoảng tháng 5 đến đầu tháng 6/2018 hồ sơ ngày càng tồn đọng, thậm chí “rất gay gắt”.

“Áp lực đặt nặng lên bị cáo khi để chậm giải quyết hồ sơ. Lãnh đạo Bộ yêu cầu dù trả chậm hồ sơ một ngày cũng phải kèm theo thư xin lỗi doanh nghiệp. Lúc đó bị cáo thấy lo sợ nhiều hơn là lo lắng nên hỏi cấp dưới mới biết người thì vẫn vậy mà thời gian giải quyết lại rút ngắn”, ông Phong giải thích.

Cựu cục trưởng khai luôn ý thức trong việc giải quyết thủ tục hành chính để giảm áp lực cho toàn đơn vị. Thời gian đầu “chưa có chuyện tiền nong”, về sau mới xuất hiện tình trạng đưa tiền vì hồ sơ được giải quyết rất nhanh.

“Bị cáo nhớ hồi năm 2023 Thanh tra Chính phủ về thanh tra còn kết luận Cục An toàn thực phẩm có số hồ sơ, thủ tục hành chính tồn đọng ít nhất”, ông Phong nói.

Cục trưởng Phong khai không đưa tiền cho cấp trên

Ngược lại với lời khai này, VKS cáo buộc ông Phong đã đồng ý chủ trương cho chuyên viên nhận tiền để giúp đỡ người nộp hồ sơ, song kèm theo đó là cơ chế ăn chia rõ ràng. Cục trưởng nhận từ 2,5 đến 3 triệu đồng một bộ hồ sơ tùy theo từng trường hợp; còn lại chia theo các cấp, từ lãnh đạo phòng đến chuyên viên thụ lý.

“Tại sao số tiền các phòng đưa cho Cục trưởng lại khác nhau như vậy?”, luật sư hỏi. Ông Phong rào trước rằng “nói không phải để thanh minh” nhưng không áp đặt phòng phải đưa bao nhiêu tiền. Nếu áp đặt, ông đã bắt các đơn vị phải đưa số tiền bằng nhau.

“Nhưng các phòng đưa lên bao nhiêu tiền thì bị cáo nhận bằng đấy”, ông Phong nói và cho hay không có quy luật nhất định.

Ông khai không có việc vì tiền mà chấp nhận hồ sơ sai lệnh. Cuối mỗi năm ông còn yêu cầu các phòng rút hồ sơ đã ký lên hậu kiểm nhưng đều không phát hiện sai sót.

“Cả thời gian dài, đã bao giờ bị cáo đặt ra câu hỏi một ngày nào sẽ bị phát hiện ra sai phạm để dẫn đến ngày hôm nay không?”, HĐXX hỏi.

Ông Phong đáp rằng lúc đầu chưa nhận thức được đầy đủ về pháp luật, chỉ nghĩ không câu kết và làm sai cho doanh nghiệp nên không suy nghĩ gì nhiều. Với hậu quả như hiện tại, ông rất ăn năn hối lỗi.

“Bị cáo có phải đưa tiền cảm ơn cho lãnh đạo Bộ Y tế, bộ trưởng và các thứ trưởng không?”, chủ tọa hai lần hỏi. Ông Phong nói rằng không đưa cho ai và chỉ báo cáo nội dung về những hoạt động chuyên môn còn việc thu tiền thì không báo cáo.

Cơ sở nào để Cục trưởng Trần Việt Nga yêu cầu đưa 2 triệu đồng một hồ sơ?

Người kế nhiệm ông Phong là bà Trần Việt Nga phụ trách mảng cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo. Bà Nga bị cơ quan công tố cáo buộc đã yêu cầu chuyên viên đưa ít nhất 2 triệu đồng cho lãnh đạo Cục với mỗi hồ sơ trình ký nhưng phải “tế nhị, kín đáo”.

Đầu mối nhận hồ sơ là Phòng giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông do Trần Thị Thu Liễu là Phó phòng phụ trách. Được bà Nga “bật đèn xanh”, các chuyên viên đề nghị doanh nghiệp muốn cấp giấy xác nhận đúng hạn mà không phải chỉnh sửa nhiều lần phải chi tiền ngoài lệ phí, từ 2 đến 8 triệu đồng.

Tiền thu được, các chuyên viên thống nhất cơ chế ăn chia theo từng cấp độ. Riêng bà Nga từ 2 đến 3,5 triệu đồng một hồ sơ.

Tại tòa hôm nay, bà Nga khai không hỏi trực tiếp mà chỉ nghe qua thông tin từ nhiều người và biết việc chuyên viên nhận tiền. Bà thấy đây là tình hình chung của các phòng trong cục.

“Cơ sở nào để bị cáo đưa ra con số mỗi hồ sơ phải chi 2 triệu đồng cho lãnh đạo cục?”, VKS truy vấn. Bà Nga giải thích chỉ gọi Liễu lên hỏi là “mỗi hồ sơ có cảm ơn được 2 triệu đồng không”. Thực ra là bà chỉ muốn tìm hiểu thông tin về việc này chứ không biết mỗi hồ sơ sẽ được cảm ơn bao nhiêu tiền.

“Nhưng khi đưa ra con số bị cáo phải có cơ sở nào để chốt là 2 triệu và tại sao không phải 4-5 triệu hay 500.000 đồng?”, VKS hỏi tiếp. Bà Nga đáp, lúc đó chỉ hỏi như vậy chứ không có cơ sở hay thông tin gì về việc này. Bà khẳng định lại lời khai hôm qua tại tòa rằng “mình không đưa ra cơ chế”. Bà cũng không chỉ đạo xây dựng tiêu chí, maket nào để thu bao nhiêu tiền và thống nhất tỷ lệ ăn chia ra sao.

Trả lời sau đó, bị cáo Liễu cho hay được bà Nga gọi lên nói rằng các phòng ở cục đều có cơ chế cả. Dù sếp không nói thẳng nhưng Liễu hiểu là bà Nga “yêu cầu, chỉ đạo” chứ không phải gợi ý.

“Thế khi bị cáo Nga ý kiến như vậy thì nhận thức của bị cáo như nào?”, VKS hỏi. Bị cáo Liễu cho hay, bà luôn tuân thủ ý kiến của lãnh đạo cấp trên. Bởi thế sau khi tiếp nhận thông tin đã về nói lại với các chuyên viên. Tuy nhiên bà vẫn chốt là phòng mình không làm cơ chế, “ai thích thực hiện thì đi báo cáo trực tiếp với lãnh đạo cục”.

Dừng nhận tiền khi nhiều vụ nhận hối lộ bị phanh phui

Chồng bà Nga là ông Lê Hoàng cũng bị cáo buộc nhận hối lộ trong vụ án này. Ông Hoàng khi đó là Trưởng phòng quản lý tiêu chuẩn và kiểm nghiệm, bị cáo buộc để các chuyên viên nhận tiền của cá nhân nộp hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm, sau đó tổng hợp tiền đưa cho lãnh đạo Cục. Theo cơ chế ăn chia, ông Hoàng đã nhận gần một tỷ đồng, từ năm 2018 đến 2023.

Trước tòa, ông Hoàng khai đầu tiên lãnh đạo phòng họp để thống nhất sẽ xin ý kiến của Cục trưởng về việc cho chuyên viên nhận tiền. Sau khi Cục trưởng đồng ý, ông về họp phòng để thống nhất với các chuyên viên song không nêu rõ tỷ lệ ăn chia.

“Bị cáo chỉ nêu sau khi xử lý hồ sơ làm đúng quy định, trong trường hợp doanh nghiệp cảm ơn thì mình nhận”, ông Hoàng nói. Khi chuyển sang phòng mới, cấp dưới báo cáo về việc nhận tiền cảm ơn của doanh nghiệp, ông Hoàng không chỉ đạo, hướng dẫn gì thêm mà chỉ nói là “cứ triển khai theo cơ chế cũ”.

Từ tháng 12/2022, ông chỉ đạo dừng không nhận tiền cảm ơn từ doanh nghiệp. “Lý do vì thời gian đó bị cáo nhận thức được nhiều vụ án liên quan nhận hối lộ nên đề nghị không nhận tiền cảm ơn nữa”, ông Hoàng khai.

Cơ quan tố tụng cho rằng lợi dụng quyền hạn, ông Phong, bà Nga cùng 32 cấp dưới đã nhận hối lộ của 21 bị cáo là cá nhân, doanh nghiệp. Trong đó tổng tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp giấy tiếp nhận là 93,7 tỷ đồng, cấp giấy xác nhận quảng cáo là 12,7 tỷ đồng và cấp GMP là 1 tỷ đồng.

Riêng ông Phong được hưởng lợi 43,9 tỷ đồng với vai trò người chỉ đạo; bà Nga hưởng lợi cá nhân 8 tỷ đồng, cũng với vai trò là người chỉ đạo. Cựu cục phó Nguyễn Hùng Long hưởng lợi 8,6 tỷ đồng, cựu cục phó Đỗ Hữu Tuấn hưởng 4,3 tỷ đồng.

Phiên tòa đang tiếp tục phần xét hỏi.

Phạm Dự – Thanh Lam