Khủng hoảng lạm phát bào mòn ví tiền người dân Iran

Biểu tình nổ ra tại nhiều khu chợ tại trung tâm thủ đô Tehran ngày 29/12. Người biểu tình yêu cầu chính phủ can thiệp ngay lập tức để kiểm soát biến động tỷ giá hối đoái và đưa ra chiến lược kinh tế rõ ràng.

Hình ảnh do hãng tin Fars công bố cho thấy đám đông biểu tình chiếm giữ một đại lộ ở trung tâm thủ đô, nơi có nhiều cửa hàng buôn bán nhộn nhịp. Cảnh sát đã sử dụng hơi cay để giải tán đám đông ở Tehran và hai thành phố khác.

Đồng nội tệ rial của Iran liên tục mất giá trên thị trường tự do, với tỷ giá 1,39 triệu rial đổi 1 USD và 1,64 triệu rial đổi 1 euro. Tỷ giá biến động mạnh làm tê liệt hoạt động mua bán một số mặt hàng nhập khẩu, khi cả người bán lẫn người mua đều muốn trì hoãn giao dịch tới khi giá cả ổn định hơn. Tỷ lệ lạm phát đã tăng lên 42,2% trong tháng 12 này.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran, ông Mohammad Reza Farzin, ngày 29/12 nộp đơn từ chức và đang chờ Tổng thống chấp thuận. Cựu bộ trưởng Kinh tế Abdolnaser Hemmati được dự đoán thay thế vị trí này.

Tổng thống Masoud Pezeshkian trước đó thừa nhận mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng khi phát biểu trước Quốc hội ngày 28/12 về dự thảo ngân sách năm 2026 của quốc gia.

“Họ nói rằng hãy tăng lương đi”, ông nói. “Nhưng chúng ta lấy tiền ở đâu ra?”.

Ông cho rằng các quyết định của chính phủ, quốc hội và quan chức tiền nhiệm đã dẫn đến tình trạng hiện nay.

Khủng hoảng kinh tế đặt ra thách thức mới cho các lãnh đạo Iran tại đất nước 92 triệu dân, trong bối cảnh đất nước đang nỗ lực khôi phục sau chiến dịch tập kích vào cơ sở hạt nhân hồi tháng 6 của Israel và Mỹ, cũng như chiến dịch gây áp lực mà chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thực thi nhằm đạt được thỏa thuận mới về chương trình hạt nhân của Iran.

Các chuyên gia cho rằng cuộc khủng hoảng kinh tế ngày càng nghiêm trọng ở Iran bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó có quản trị yếu kém và chính sách duy trì nền kinh tế khép kín. Các chính sách gây sức ép của Mỹ nhằm hạn chế Iran xuất khẩu dầu và cuộc xung đột với Israel hồi tháng 6 cũng đẩy nền kinh tế Iran vào tình trạng khó khăn hơn.

Amir Hossein Mahdavi, nghiên cứu sinh tiến sĩ khoa học chính trị tại Đại học Connecticut, người chuyên nghiên cứu về kinh tế Iran, cho rằng Tehran không có nhiều lựa chọn để giải quyết khủng hoảng nhanh chóng.

Ông cho rằng Iran có thể thay đổi quan hệ với Mỹ và đổi lại, Mỹ sẽ nới lỏng lệnh trừng phạt; hoặc Tehran có thể mạnh tay cắt giảm chi tiêu chính phủ; nhưng cả hai biện pháp này đều khó xảy ra.

Khủng hoảng lạm phát đẩy người dân Iran xuống đường biểu tình

Dự thảo ngân sách năm 2026 cho thấy tình thế tiến thoái lưỡng nan của chính phủ khi doanh thu từ dầu mỏ giảm mạnh và phải tăng cường phụ thuộc vào nguồn thu từ thuế. Truyền thông Iran ngày 29/12 đưa tin quốc hội đã bác bỏ dự thảo này. Bộ Kinh tế và Bộ Ngoại giao Iran chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Đồng tiền mất giá ảnh hưởng tới đời sống của người dân Iran, khi giá hàng hóa và dịch vụ tăng vọt, còn tiền lương và tiền tiết kiệm vơi đi.

Omid, 42 tuổi, quản lý bán hàng tại Tehran, cho biết thu nhập hàng tháng của anh tính ra USD đã giảm từ tương đương 300 USD xuống còn 200 USD chỉ trong hai tháng, khiến anh luôn bất an. Omid lo không đủ khả năng chi trả hóa đơn y tế cho cha mẹ già, xe bị hỏng mà không có tiền sửa.

“Dạo này, tôi cũng hạn chế đi chơi với bạn bè, vì mỗi lần phải nhẩm tính xem có gánh nổi chi phí một ly cà phê hay không”, anh nói.

Mariam, nhân viên ngân hàng 41 tuổi tại Tehran, cho biết ai cũng nghĩ cô thuộc tầng lớp trung lưu nhưng thực tế, lương chỉ đủ trang trải 2/3 chi phí sinh hoạt một tháng. Cô hiếm khi đi ăn nhà hàng, mua thịt bò hay mời khách đến nhà dùng bữa.

“Mọi thứ đắt đỏ đến mức trong vài ngày qua khi có khách, tôi phải liên tục tính toán để đảm bảo mình không hết tiền trước khi hết tháng”, cô nói.

Hồng Hạnh (Theo AFP)