Khủng hoảng Trung Đông tác động thế nào tới xung đột Nga – Ukraine?

Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin (Ảnh: Carnegie Endowment).

Kể từ khi Mỹ – Israel phát động các cuộc tấn công quân sự vào Iran ngày 28/2 nhằm triệt tiêu chương trình tên lửa và hạt nhân của Tehran, xung đột Trung Đông đã bước sang tuần thứ ba.

Nga tận dụng “tiêu chuẩn kép” và vai trò trung gian

Sự bùng phát xung đột quân sự giữa Mỹ – Israel và Iran từ ngày 28/2 đã nhanh chóng tái định hình trật tự ưu tiên chiến lược toàn cầu. Trong vòng chưa đầy 3 tuần, Trung Đông đã trở thành tâm điểm của truyền thông quốc tế, các diễn đàn ngoại giao và hoạch định chính sách, qua đó đẩy cuộc xung đột Nga – Ukraine xuống vị trí thứ yếu. Theo đánh giá của các chuyên gia từ tổ chức nghiên cứu Atlantic Council, đây là một trong những biến số địa chính trị quan trọng nhất có lợi cho Nga kể từ đầu năm 2024 đến nay.

Trước hết, sự “phân tán chú ý chiến lược” của phương Tây tạo ra khoảng trống đáng kể về áp lực chính trị và dư luận đối với Nga. Trong bối cảnh các cơ quan truyền thông lớn tập trung vào nguy cơ leo thang khu vực, việc Nga tiếp tục tiến hành các chiến dịch tấn công vào hạ tầng năng lượng của Ukraine không còn nhận được mức độ phản ứng mạnh mẽ như trước. Điều này giúp Nga có thêm dư địa hành động trên chiến trường mà không phải đối mặt với áp lực ngoại giao tương xứng.

Song song với đó, chính quyền Mỹ (trong bối cảnh ưu tiên đối phó Iran) có dấu hiệu điều chỉnh trọng tâm chiến lược. Các nguồn tin từ Viện Nghiên cứu chính sách đối ngoại (FPRI) tại Mỹ cho thấy Washington đang phải dồn nguồn lực quân sự, ngoại giao và tình báo sang “chảo lửa” Trung Đông, làm suy giảm đáng kể mức độ ưu tiên dành cho hồ sơ Ukraine. Hệ quả trực tiếp là các nỗ lực đàm phán 3 bên giữa Mỹ – Nga – Ukraine bị đình trệ, đồng thời làm suy yếu vai trò dẫn dắt của Mỹ trong tiến trình hòa bình.

Nga nhanh chóng tận dụng cơ hội để thúc đẩy chiến lược ngoại giao linh hoạt. Điện Kremlin chủ động chỉ trích các cuộc tấn công của Mỹ – Israel nhằm vào Iran, qua đó làm nổi bật luận điểm về “tiêu chuẩn kép” của phương Tây, một lập luận mà Nga đã theo đuổi xuyên suốt từ khi xung đột Ukraine bùng nổ. Thông điệp này đặc biệt có sức lan tỏa tại các nước Nam bán cầu, nơi tồn tại tâm lý hoài nghi về tính nhất quán của phương Tây trong việc áp dụng luật lệ quốc tế.

Đáng chú ý, Nga còn nỗ lực tái định vị mình như một “trung gian hòa giải có trách nhiệm”. Các cuộc điện đàm của lãnh đạo Nga với UAE, Qatar và Bahrain cho thấy Nga đang tìm cách đóng vai trò điều phối đối thoại khu vực, qua đó mở rộng ảnh hưởng tại Trung Đông, một khu vực vốn có ý nghĩa chiến lược cả về năng lượng lẫn địa chính trị.

Trong khi đó, Ukraine rơi vào thế bị động hơn về mặt truyền thông và ngoại giao. Dù Kiev nỗ lực gia tăng hiện diện thông qua hợp tác kỹ thuật với các nước vùng Vịnh, song vai trò này vẫn mang tính bổ trợ, chưa đủ để bù đắp sự suy giảm ưu tiên từ phương Tây. Như vậy, cuộc khủng hoảng Trung Đông đã tạo điều kiện để Nga “phá thế cô lập mềm”, đồng thời làm suy yếu phần nào vị thế quốc tế của Ukraine.

Ukraine khan hiếm phòng không, Nga đa dạng nguồn cung

Nếu tác động về chính trị – ngoại giao mang tính gián tiếp, thì ảnh hưởng trong lĩnh vực quân sự lại diễn ra nhanh chóng và rõ rệt hơn. Cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông tạo ra cú sốc lớn đối với chuỗi cung ứng vũ khí toàn cầu, đặc biệt là các hệ thống phòng không và đạn dược – những yếu tố sống còn đối với Ukraine.

Theo Politico và FPRI, Mỹ và các đồng minh đã phải ưu tiên triển khai hệ thống phòng thủ Patriot PAC-3 cùng lượng lớn đạn đánh chặn tới Israel và các căn cứ tại Vùng Vịnh nhằm đối phó với các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran. Chỉ trong vài tuần qua, lượng đạn từ hệ thống Patriot tiêu hao trầm trọng tại Trung Đông, đã vượt tổng mức sử dụng của Ukraine trong nhiều tháng trước đó. Điều này khiến cơ chế phân bổ ưu tiên viện trợ cho Ukraine bị gián đoạn nghiêm trọng.

Hệ quả là Ukraine phải đối mặt tình trạng thiếu hụt năng lực phòng không ngày càng rõ rệt, đặc biệt trong bối cảnh Nga gia tăng các đợt tấn công vào hạ tầng năng lượng và đô thị. Các thành phố lớn như Kiev, Kharkov hay Dnipro liên tục bị tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa của Nga, gây ra tình trạng mất điện diện rộng và làm suy giảm khả năng duy trì hoạt động kinh tế – xã hội, sản xuất.

Trước sức ép này, Ukraine buộc phải điều chỉnh về mặt chiến lược. Một mặt, nước này đẩy mạnh đàm phán với các tập đoàn quốc phòng châu Âu để xây dựng năng lực sản xuất nội địa, đặc biệt trong lĩnh vực UAV và linh kiện. Mặt khác, Ukraine cũng tận dụng kinh nghiệm thực chiến để thiết lập các chương trình hợp tác với các quốc gia Trung Đông trong lĩnh vực chống UAV – một hướng đi vừa mang tính chiến thuật, vừa giúp duy trì sự hiện diện chiến lược.

Trong khi đó, Nga lại thể hiện khả năng thích ứng nhanh và đáng kể. Dù nguồn cung UAV và tên lửa từ Iran đã bị suy giảm rõ rệt do Tehran phải tập trung cho chiến trường khu vực, bảo vệ chế độ thần quyền, Nga đã nhanh chóng bù đắp bằng năng lực sản xuất trong nước. Các dòng UAV Geran (phiên bản nội địa hóa của Shahed Iran) được sản xuất với quy mô lớn, thậm chí mở rộng sang các cơ sở ở nước thứ ba.

Quan trọng hơn, Nga đã thành công trong việc đa dạng hóa nguồn cung quân sự. Đáng chú ý, quan hệ giữa Nga với Triều Tiên được tăng cường mạnh mẽ.

Không chỉ dừng lại ở nguồn cung vũ khí, Nga còn tận dụng thực trạng xung đột Trung Đông như một phòng thí nghiệm chiến thuật. Việc quan sát cách Mỹ và Israel triển khai hệ thống “phòng thủ đa tầng”, cũng như cách Iran trả đũa mạnh mẽ khi sử dụng chiến thuật “UAV bầy đàn” và tên lửa đạn đạo, cung cấp cho Nga những bài học quý giá để điều chỉnh chiến lược tác chiến tại Ukraine.