Nền kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy – LAE) được xem là ngành kinh tế chiến lược mới, trị giá hàng trăm tỷ USD, xoay quanh hoạt động thương mại và dân sự trong không gian dưới 1.000m – nơi các thiết bị bay không người lái, máy bay điện cất – hạ cánh thẳng đứng (eVTOL), drone logistics, giám sát nông nghiệp thông minh… hoạt động.
Báo cáo của Morgan Stanley chỉ ra, thị trường nền kinh tế tầm thấp có thể lên tới 9.000 tỷ USD vào năm 2050. Theo chuyên gia, chỉ riêng ngành hàng không tầm thấp được định giá dự kiến đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035.
Tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD, nếu tận dụng tốt các cơ hội hiện có. Với các lợi thế về địa chính trị, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, lực lượng lao động trẻ và năng động, Việt Nam đang đứng trước cơ hội “nghìn năm có một” để trở thành trung tâm công nghiệp tầm thấp của khu vực và thế giới. Nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam đã có hợp tác để cùng nhau khai phá tiềm năng của ngành này.
Tăng tốc phát triển
Là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong triển khai, ông Vũ Anh Tú – Giám đốc công nghệ Công ty cổ phần FPT – đánh giá Việt Nam đang đứng trước thời điểm vàng để bước vào lĩnh vực này, mở ra một ngành kinh tế hoàn toàn mới dựa trên công nghệ hàng không, vũ trụ và UAV.
“Trong đó, không gian phát triển được mở rộng khi Đồng bằng sông Cửu Long đang trở thành vùng ứng dụng UAV lớn nhất cả nước, đồng thời là địa bàn thử nghiệm của nhiều tập đoàn quốc tế. Chưa kể, nền kinh tế này còn đang được thúc đẩy ba trụ cột của thời đại mới: Kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức – đồng thời đánh thức tiềm năng sáng tạo của đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học Việt Nam”, ông nói.
Theo ông Tú, thực tế Việt Nam cũng đã có những bước đi đầu tiên với kết quả tích cực trong lĩnh vực này. Chẳng hạn trong các đợt thiên tai gần đây, các thiết bị bay đã hỗ trợ tích cực trong việc cứu hộ, vận chuyển hàng vào nơi khó tiếp cận. Hay trong nông nghiệp, riêng khu vực đồng bằng sông Cửu Long đang có trên 3.000 drone phục vụ cho 1,5 triệu ha…
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, ông Tạ Ngọc Thanh – Giám đốc Trung tâm Phát triển Công nghệ cao HTI Group – cho biết doanh nghiệp đã và đang phát triển loạt nền tảng công nghệ cốt lõi phục vụ kinh tế tầm thấp, trong đó nổi bật nhất là mẫu VTOL có sải cánh 2,4m do doanh nghiệp tự làm chủ toàn bộ công nghệ.
Horus P02 là mẫu UAV “make in Vietnam” do doanh nghiệp Việt Nam phát triển, mang trong mình nhiều công nghệ hiện đại, đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm quốc tế cùng phân khúc (Ảnh: Thanh Bình).
Sản phẩm này được ứng dụng rộng rãi trong giám sát hạ tầng năng lượng, đo đạc – lập bản đồ số, an ninh cứu hộ, cũng như tuần tra kiểm lâm và biên giới, và hiện được đánh giá là một trong những UAV chiến thuật – dân sự mạnh nhất do Việt Nam phát triển.
Ngoài UAV, đơn vị này cũng xây dựng hệ thống điều khiển và trạm hạ cánh thông minh giúp tự động hóa vận hành, giảm phụ thuộc con người; phát triển các giải pháp phân tích và xử lý ảnh thông minh ứng dụng AI, hỗ trợ nhận diện cháy rừng, phát hiện sạt lở, quan trắc môi trường và phân tích dữ liệu bay theo thời gian thực…
Theo ông Trần Kim Chung, Chủ tịch CT Group, kinh tế tầm thấp đang được nhiều quốc gia xem như động lực tăng trưởng mới. Ông cho rằng đây không phải một ngành độc lập mà là một hệ sinh thái tích hợp, kết nối kinh tế xanh và kinh tế số. Đây là hình thức khai thác tài nguyên không gian với năng suất vượt xa mô hình truyền thống.
Trong nông nghiệp, máy bay không người lái có thể phun thuốc và giám sát 67ha cây trồng mỗi ngày, trong khi một lao động lành nghề chỉ xử lý tối đa một ha. Ở ngành điện, một giờ làm việc của UAV tương đương ba ngày công của một nhân viên kiểm tra đường dây. Theo ông Chung, mức tăng năng suất hàng chục lần là chìa khóa thúc đẩy sự tiến hóa của các nền kinh tế.
Ôn nêu, tập đoàn kiên trì phấn đấu với chiến lược tự cường làm chủ các công nghệ tiên tiến nhất thế giới trong 9 ngành công nghệ cao, gồm: bán dẫn; trí tuệ nhân tạo; máy bay không người lái; tiền số xanh; sàn tín chỉ carbon; ô tô điện; tàu điện; máy tính lượng tử.
Cùng đó là các ngành năng lượng mới; gene và tế bào; bản sao số (Digital Twin) và 3 ngành truyền thống phát triển bền vững, gồm: đô thị thông minh; phát triển hạ tầng giao thông, kỹ thuật, kinh tế, xã hội và logistics xanh; thực phẩm sạch, chăm sóc sức khỏe.
3 trụ cột mang tính quyết định
Ông Trần Kim Chung nhận định kinh tế tầm thấp mang lại 4 lợi ích lớn. Thứ nhất, tạo ra giá trị gia tăng mạnh mẽ. LAE được xem như phép mở rộng của toàn bộ nền kinh tế mặt đất lên không trung, bao trùm từ nông nghiệp, logistics, xây dựng, năng lượng đến du lịch và an ninh, qua đó hình thành thêm nhiều mô hình kinh doanh mới.
Thứ hai, LAE cung cấp một bộ công cụ hiệu quả để giải quyết các vấn đề vĩ mô như an ninh lương thực, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và an ninh quốc phòng, đồng thời có thể tái định hình quy hoạch đô thị và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Thứ ba, việc phát triển LAE giúp Việt Nam gia tăng năng lực tự chủ về công nghệ, bởi đây là nền kinh tế tích hợp nhiều công nghệ cao; khi làm chủ được, Việt Nam có thể nắm giữ toàn bộ chuỗi công nghệ và củng cố vị thế trên trường quốc tế. Thứ tư, mô hình này phù hợp với điều kiện và nguồn lực hiện tại của Việt Nam, mở ra cơ hội phát triển rộng lớn cho cả nền kinh tế lẫn cộng đồng doanh nghiệp trong nước.
Theo ông Tạ Ngọc Thanh, để Việt Nam khai thác hiệu quả tiềm năng của kinh tế tầm thấp, điều quan trọng nhất là phải xác định được “lõi mô chiến lược” – tức các nền tảng cốt lõi mà quốc gia cần xây dựng. Ông nhận diện ba trụ cột mang tính quyết định.
Thứ nhất là làm chủ công nghệ lõi. Đây là nền tảng quan trọng nhất, bao gồm UAV, hệ thống dẫn đường, công nghệ truyền dẫn, dữ liệu số, AI và các loại cảm biến chuyên dụng. Ông nhấn mạnh nếu không tự làm chủ các công nghệ này, Việt Nam sẽ mãi phụ thuộc vào thiết bị và phần mềm nhập khẩu, không thể hình thành được ngành công nghiệp tầm thấp đúng nghĩa.
Màn hình cảm ứng tại trạm điều khiển mặt đất của UAV Horus P02 (Ảnh: Thanh Bình).
“Thứ hai là khung pháp lý và tiêu chuẩn hóa. Theo ông Thanh, kinh tế tầm thấp chỉ có thể phát triển bền vững khi Việt Nam sớm xây dựng các bộ tiêu chuẩn quốc gia về UAV, hành lang bay, tần số, bản đồ số 3D, an toàn bay và tiêu chuẩn bảo mật dữ liệu. Doanh nghiệp đang phối hợp cùng các cơ quan quản lý để đóng góp vào quá trình xây dựng các chuẩn mực này”, ông nói.
Thứ ba là hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa. Ông cho rằng thành công của ngành phụ thuộc vào sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp công nghệ, trường – viện nghiên cứu, cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp khai thác dịch vụ như nông nghiệp, logistics hay năng lượng. Mỗi mắt xích đều quan trọng để tạo ra chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
“Đây chính là giai đoạn Việt Nam có cơ hội tạo bước nhảy vọt. Nếu xây dựng đúng chiến lược và tập trung vào ba trụ cột này, chúng ta hoàn toàn có thể hình thành ngành công nghiệp tầm thấp có quy mô hàng chục tỷ USD’’, ông Thanh nhấn mạnh.
Ông khẳng định kinh tế tầm thấp sẽ trở thành một trong những ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam trong 5-10 năm tới. Với hệ sinh thái UAV – AI – dữ liệu do doanh nghiệp tự phát triển, doanh nghiệp mong muốn đồng hành cùng Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp để đưa Việt Nam trở thành quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này tại khu vực.
Hướng đi chiến lược cho kinh tế tầm thấp Việt Nam
Ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp – nhận định Việt Nam đã sẵn sàng để thực hiện tham vọng phát triển lĩnh vực này, nhờ lợi thế về nhân sự, công nghệ lõi như phần mềm, AI và các công nghệ phụ trợ (cơ khí chính xác…).
Để khai thác tiềm năng kinh tế tầm thấp, ông Tuấn đề xuất 5 định hướng: Xây dựng hành lang pháp lý linh hoạt cho không phận tầm thấp; đầu tư mạnh vào R&D trong nước; phát triển cụm công nghiệp và trung tâm thử nghiệm; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; và thiết lập hệ sinh thái kết nối toàn diện.
Chỉ riêng ngành hàng không tầm thấp được định giá dự kiến đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035 (Ảnh: Minh Nhật).
Giám đốc công nghệ FPT cho rằng kinh tế tầm thấp là lĩnh vực đặc thù và “không một bên nào có thể tự mình thực hiện”, do đó cần phối hợp đa chiều giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện – trường và cộng đồng.
Theo ông, Nhà nước đóng vai trò kiến trúc sư về thể chế và hạ tầng, xây dựng khung pháp lý cho không phận tầm thấp, cơ chế sandbox thử nghiệm, chính sách ưu đãi R&D và trở thành “khách hàng tiên phong” trong nông nghiệp, quốc phòng, cứu hộ.
“Doanh nghiệp sẽ tập trung đầu tư công nghệ, thiết kế thiết bị, phát triển nền tảng quản lý và triển khai dịch vụ theo ngành. Trong khi đó, viện, trường, hiệp hội cung cấp tri thức, chuẩn mực và nhân lực. Cộng đồng người dùng sẽ là thước đo thành công khi chấp nhận, sử dụng và hưởng lợi từ kinh tế tầm thấp”, ông đề xuất.
Kinh tế tầm thấp không còn là một khái niệm mang tính thử nghiệm hay câu chuyện của tương lai.
Từ logistics, nông nghiệp, du lịch, đô thị thông minh đến công nghiệp phụ trợ, kinh tế tầm thấp đang từng bước hiện diện trong đời sống kinh tế – xã hội, mở ra một không gian phát triển mới nhưng cũng đặt ra không ít câu hỏi về thể chế, hạ tầng và quản trị.
Triển khai kinh tế tầm thấp tại Việt Nam là lối mở chiến lược cho mục tiêu GDP cao và hướng tới việc Việt Nam đạt Net-Zero như cam kết tại COP26.
Tuyến bài “Giải mã kinh tế tầm thấp” nhằm làm rõ kinh tế tầm thấp là gì, đang được nhìn nhận và triển khai ra sao tại Việt Nam; đâu là cơ hội thực chất cho doanh nghiệp; những rào cản chính sách, pháp lý nào cần được tháo gỡ để lĩnh vực này phát triển bài bản, bền vững?
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/kiem-tien-voi-bau-troi-1000-5000m-huong-di-cho-doanh-nghiep-viet-20251203163433864.htm
