Kinh tế Trung Quốc 2026: Chấp nhận đi chậm để “lột xác” toàn diện?

Cách đây hơn một thập kỷ, vào năm 2011, thế giới từng quen thuộc với một Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế lên tới 8%. Đó là thời kỳ của sự bùng nổ, của những đại công trường và tốc độ “thần tốc”.

Nhưng thời thế đã thay đổi. Bước sang năm 2026, câu chuyện kinh tế của đất nước tỷ dân không còn xoay quanh việc chạy đua tốc độ bằng mọi giá. Thay vào đó là sự trầm lắng cần thiết, một bước lùi về con số để chuẩn bị cho những bước tiến về chất lượng.

Những tín hiệu từ các hội nghị kín tại Bắc Kinh cho thấy, các nhà hoạch định chính sách đang dần chấp nhận một thực tế mới: Kỷ nguyên tăng trưởng 2 con số đã lùi xa, và giờ là lúc tập trung vào “sức khỏe” thực sự của nền kinh tế.

Dự kiến hạ mục tiêu GDP xuống 4,5% – 5%, kinh tế Trung Quốc năm 2026 chính thức bước qua kỷ nguyên tăng trưởng nóng để chấp nhận một thực tế mới thận trọng hơn (Ảnh: Newsweek).

Mục tiêu mới cho một kỷ nguyên mới

Theo các nguồn tin thân cận được tờ South China Morning Post (SCMP) tiết lộ, mục tiêu tăng trưởng GDP của Trung Quốc cho năm 2026 nhiều khả năng sẽ được đặt trong khoảng 4,5-5%. Con số này thấp hơn so với mục tiêu “khoảng 5%” của năm 2025 và đánh dấu một sự thay đổi rõ rệt trong tư duy quản trị kinh tế.

Quyết định này, được cho là đã thống nhất từ hội nghị lập kế hoạch quan trọng vào tháng 12 năm ngoái, phản ánh sự thận trọng của giới thượng tầng. Bloomberg News nhận định, việc hạ thấp mục tiêu cho thấy Bắc Kinh không còn mặn mà với các liều thuốc kích thích kinh tế mạnh tay để đảo ngược đà giảm tốc tự nhiên. Thay vào đó, họ chấp nhận thực tế rằng nền kinh tế đang vận hành ở một quỹ đạo mới.

Ông Xing Zhaopeng, chiến lược gia cấp cao tại ANZ, chia sẻ một góc nhìn dài hạn hơn khi cho rằng biên độ 4,5-5% này có thể sẽ là “bình thường mới” cho cả giai đoạn 2026-2030. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu hướng lịch sử từ năm 2016 đến nay: Mỗi giai đoạn phát triển kế tiếp đều ghi nhận mức tăng trưởng thấp hơn giai đoạn trước đó.

Dưới góc độ chuyên gia, sự điều chỉnh này không hẳn là tin xấu. Ông Louis Kuijs, Kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của S&P Global Ratings, phân tích: “Việc điều chỉnh giảm mục tiêu tăng trưởng phần nào thừa nhận áp lực lên tăng trưởng tự nhiên của nền kinh tế, qua đó giảm nhu cầu tạo tăng trưởng nhân tạo bằng kích thích, đồng thời cho phép Trung Quốc tiếp tục tập trung vào đổi mới công nghệ và tự chủ”.

Thực tế, các dự báo từ giới chuyên môn cũng đồng thuận với bước đi này. Khảo sát các nhà kinh tế trưởng của tờ Yicai đưa ra con số dự báo tăng trưởng 4,8% cho năm 2026. Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), dù vừa nâng dự báo nhờ các tín hiệu tích cực từ thương mại, cũng chỉ đặt kỳ vọng ở mức 4,5%.

Xuất khẩu: “Cỗ xe tam mã” và những rào cản mới

Dù mục tiêu GDP có phần khiêm tốn, cỗ máy xuất khẩu của Trung Quốc vẫn đang hoạt động với công suất đáng kinh ngạc. Năm 2025, thặng dư thương mại của nước này đã chạm mốc kỷ lục gần 1.200 tỷ USD, một con số chưa từng có tiền lệ.

Tờ Nikkei Asia chỉ ra rằng, bất chấp những lo ngại về chính sách thuế quan từ Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, động cơ xuất khẩu của Trung Quốc vẫn rất mạnh mẽ. Sự thích ứng linh hoạt là chìa khóa.

Khi cánh cửa sang Mỹ hẹp lại, Trung Quốc đã nhanh chóng mở toang các cánh cửa khác sang châu Âu, Đông Nam Á và châu Phi. Lợi thế cạnh tranh về giá (với mức giá xuất khẩu giảm hơn 20% kể từ đầu năm 2022 theo số liệu của HSBC) đã giúp hàng hóa Trung Quốc len lỏi khắp toàn cầu.

Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 không chỉ toàn màu hồng. Dù có thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời với Mỹ, Trung Quốc đang phải đối mặt với một làn sóng bảo hộ mới từ các khu vực khác. Mexico đã áp thuế lên tới 50% đối với xe nhập khẩu từ Trung Quốc. Châu Âu cảnh báo về các biện pháp mạnh tay hơn nếu Trung Quốc không giải quyết vấn đề mất cân đối nội tại.

Theo ông Wataru Suzuki từ Nikkei, mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu đang vấp phải sự kháng cự khi các quốc gia lo ngại nền công nghiệp nội địa của họ bị “bóp nghẹt”. Goldman Sachs dự báo xuất khẩu thực của Trung Quốc sẽ tăng 5-6% mỗi năm, nhưng môi trường thương mại chắc chắn sẽ ngày càng khắc nghiệt hơn.

Xuất khẩu vẫn là trụ đỡ chính của kinh tế Trung Quốc với thặng dư thương mại kỷ lục (Ảnh: Bloomberg).

Cuộc chiến chống “nội quyển” và bài toán tiêu dùng

Nếu xuất khẩu là mặt trận đối ngoại đầy sóng gió, thì kinh tế nội địa năm 2026 là cuộc chiến cam go để vực dậy niềm tin. Một thuật ngữ thú vị đang được nhắc đến nhiều là “chống nội quyển” (anti-involution).

Theo Nikkei, đây là chiến dịch nhằm chấm dứt tình trạng cạnh tranh giá quá mức, thứ đang đẩy các doanh nghiệp vào vòng xoáy giảm phát lợi nhuận. Chỉ số giá sản xuất (PPI) đã âm liên tục hơn 3 năm, cho thấy các nhà máy đang phải giảm giá bán để tồn tại. Các biện pháp “chống nội quyển” dự kiến sẽ nhắm vào những lĩnh vực dư thừa công suất cụ thể, như pin mặt trời, để lành mạnh hóa thị trường.

Về phía người tiêu dùng, bức tranh vẫn còn nhiều mảng xám. Thị trường bất động sản vốn là nơi cất giữ tài sản chính của người dân Trung Quốc vẫn chưa thoát khỏi cơn bạo bệnh. Đầu tư vào bất động sản đã lao dốc 16% trong năm trước.

Để kích cầu, thay vì bơm tiền ồ ạt, Bắc Kinh đang chọn cách tiếp cận “mưa dầm thấm lâu” như gia hạn chương trình trợ cấp “đổi cũ lấy mới” cho hàng tiêu dùng và thiết bị và trợ cấp chăm sóc trẻ em và tăng cường đầu tư vào hạ tầng tiêu dùng như bãi đỗ xe, trạm sạc xe điện. Ngân hàng Trung ương (PBOC) được dự báo sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất và tỷ lệ dự trữ bắt buộc (RRR), nhưng ở mức độ “nới lỏng vừa phải”.

Theo ông Cai Wei, Kinh tế trưởng của KPMG, trọng tâm sẽ chuyển dịch rõ nét hơn vào việc tối ưu hóa và nâng cấp cơ cấu tiêu dùng, thay vì chỉ đơn thuần là tăng số lượng.

Ván cược tương lai: AI và giấc mơ tự chủ

Giữa những cơn gió ngược của kinh tế truyền thống, công nghệ nổi lên như một ngọn hải đăng cho hy vọng tăng trưởng chất lượng cao. Năm 2026 là năm đầu tiên của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, và không ngạc nhiên khi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ lõi được đặt ở vị trí trung tâm.

Vanguard nhận định, việc Trung Quốc đẩy nhanh ứng dụng AI sẽ hỗ trợ tăng trưởng thực trong ngắn hạn. Hệ sinh thái số phát triển, nguồn vốn nhà nước dồi dào và lực lượng nhân tài STEM hùng hậu là những lợi thế không thể phủ nhận.

“AI thúc đẩy tăng trưởng ngắn hạn, nhưng dư địa tăng không lớn. Các lực cản mang tính cấu trúc vẫn rất mạnh, và chỉ riêng AI sẽ không đủ để nâng đỡ nền kinh tế”, Grant Feng, Kinh tế trưởng cấp cao của Vanguard nhận xét thẳng thắn.

Dẫu vậy, IMF vẫn nhìn thấy điểm sáng khi dòng vốn đầu tư vào công nghệ thông tin đang bùng nổ, tạo ra sự lan tỏa tích cực. Đối với Trung Quốc, AI không chỉ là kinh tế, mà còn là an ninh và tự chủ. Chủ tịch Tập Cận Bình trong bài phát biểu đầu năm đã đặc biệt ca ngợi các thành tựu về chip và AI “cây nhà lá vườn”, phớt lờ những khó khăn của bất động sản. Điều này cho thấy rõ ưu tiên chiến lược: An ninh công nghệ và chất lượng tăng trưởng được đặt lên hàng đầu.

Kỷ nguyên dựa vào bất động sản đang khép lại, nhường chỗ cho cuộc đua công nghệ và AI nơi được kỳ vọng là động lực tăng trưởng mới dù còn nhiều thách thức (Ảnh: WSJ).

Kinh tế Trung Quốc năm 2026 đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Việc hạ mục tiêu tăng trưởng xuống dưới 5% không hẳn là sự thừa nhận thất bại, mà là một bước lùi chiến thuật để giải quyết các vấn đề căn cơ như nợ công, bong bóng bất động sản và sự phụ thuộc vào xuất khẩu.

Như nhận định của các chuyên gia Bloomberg Economics: “Kinh tế Trung Quốc đang trong xu hướng giảm tốc dài hạn”. Tuy nhiên, trong sự giảm tốc đó là nỗ lực tái cấu trúc mạnh mẽ chưa từng thấy. Một năm 2026 đầy thách thức nhưng cũng rất đáng chờ đợi, khi gã khổng lồ kinh tế châu Á tìm cách định nghĩa lại chính mình.