Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã công bố những số liệu mà tờ New York Times ví von như một “cơn sóng thần” hàng hóa: thặng dư thương mại của nước này đã chạm mốc 1.190 tỷ USD trong năm 2025. Không chỉ là con số lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc, đây còn là kỷ lục của cả thế giới, ngay cả khi đã tính đến yếu tố trượt giá.
Để dễ hình dung, con số này gấp hơn 5 lần mức đỉnh thặng dư của Nhật Bản năm 1993 và vượt xa mức kỷ lục của Đức năm 2017.
Thặng dư thương mại của Trung Quốc đã tăng vọt lên mức kỷ lục gần 1.200 tỷ USD vào năm 2025 (Minh họa: Times of India).
Cuộc “đổi ngôi” của các thị trường xuất khẩu
Theo dữ liệu từ AP, tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc trong năm qua đã tăng 5,5%, đạt 3.770 tỷ USD. Điều thú vị nằm ở chỗ kỷ lục này được thiết lập ngay trong tâm bão của các rào cản thương mại.
Dưới áp lực thuế quan từ Mỹ, dòng chảy hàng hóa Trung Quốc đã có một pha “bẻ lái” ngoạn mục. Trong khi xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm 20%, thì các thị trường mới nổi lại chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có. Các doanh nghiệp Trung Quốc đã nhanh chóng bù đắp khoảng trống bằng cách đẩy mạnh hàng hóa sang các khu vực khác.
Cụ thể, xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi tăng vọt 26%, Đông Nam Á tăng 13%, Liên minh Châu Âu (EU) tăng 8% và Mỹ Latinh tăng 7%. Các mặt hàng chủ lực dẫn dắt đà tăng trưởng này bao gồm chip máy tính, thiết bị điện tử, nguyên liệu sản xuất và đặc biệt là ô tô điện – những lĩnh vực đang định hình lại bản đồ công nghiệp thế giới.
Nghịch lý “cơn khát” tiêu dùng trong nước
Một lát cắt sâu hơn về kinh tế học cho thấy kỷ lục thặng dư này phản ánh 2 mặt của một vấn đề, đó là năng lực sản xuất dư thừa và sức cầu nội địa suy yếu.
Theo phân tích từ New York Times, thặng dư thương mại khổng lồ một phần được tiếp sức bởi chính sách giữ đồng nội tệ yếu, giúp hàng hóa Trung Quốc trở nên rẻ hơn và cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh phương Tây đang vật lộn với lạm phát. Ngược lại, chính sách này khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn đối với người dân Trung Quốc.
Hệ quả là nhập khẩu của nước này gần như “dậm chân tại chỗ”, chỉ đạt 2.580 tỷ USD. Nguyên nhân sâu xa còn đến từ chiến dịch “tự chủ kinh tế” của Bắc Kinh nhằm thay thế hàng nhập khẩu bằng sản xuất nội địa. Thêm vào đó, sự sụp đổ kéo dài của thị trường bất động sản từ năm 2021 đã bào mòn khoản tiết kiệm của người dân, khiến sức mua đối với ô tô nhập khẩu hay mỹ phẩm sụt giảm nghiêm trọng.
Bà Jacqueline Rong, chuyên gia kinh tế trưởng về Trung Quốc tại BNP Paribas, nhận định trên tờ AP: “Các đòn bẩy chính sách thúc đẩy nhu cầu nội địa có vẻ yếu hơn năm ngoái”. Khi người dân thắt chặt chi tiêu, các nhà máy không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đẩy hàng ra nước ngoài để duy trì hoạt động và giữ việc làm.
Triển vọng 2026: Cơ hội và rủi ro đan xen
Nhìn về năm 2026, bức tranh kinh tế vẫn còn nhiều gam màu pha trộn. Giới chuyên gia dự báo xuất khẩu sẽ tiếp tục là “bệ đỡ” chính cho tăng trưởng kinh tế Trung Quốc, dù tốc độ có thể chậm lại.
Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao tại ngân hàng đầu tư Natixis, dự báo trên AP rằng xuất khẩu của Trung Quốc sẽ tăng trưởng khoảng 3% trong năm 2026. Với đà nhập khẩu vẫn chậm chạp, thặng dư thương mại dự kiến sẽ tiếp tục duy trì trên mốc 1.000 tỷ USD.
Tuy nhiên, sự mất cân đối này cũng tiềm ẩn những rủi ro vĩ mô. Việc thặng dư thương mại trong lĩnh vực sản xuất chiếm hơn 1/10 tổng sản lượng kinh tế quốc gia đang tạo ra áp lực lên các đối tác thương mại.
Bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong một cảnh báo gần đây được New York Times trích dẫn, cho rằng Trung Quốc “quá lớn để chỉ dựa vào xuất khẩu”. Bà khuyến nghị Bắc Kinh nên để đồng tiền tăng giá và chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên tiêu dùng nội địa để tránh làm trầm trọng thêm căng thẳng thương mại toàn cầu.
Dẫu vậy, với bối cảnh thị trường bất động sản chưa có dấu hiệu hồi phục rõ rệt, xuất khẩu vẫn được xem là “tấm khiên” bảo vệ nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới trước những “cú sốc”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/ky-luc-1200-ty-usd-thang-du-thuong-mai-hang-trung-quoc-dang-tran-di-dau-20260114144111787.htm
