“Lá chắn” trên môi trường số

Phản ánh với phóng viên Báo Người Lao Động, chị Nguyễn Thu Hà (TP HCM) cho biết gần đây, chị đặt mua một loại kem trị nám, làm trắng da được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội, kèm khuyến mãi “mua 1 tặng 1” dịp Tết với giá chỉ 299.000 đồng. Người bán cam kết sản phẩm có nguồn gốc thảo dược, công thức gia truyền, “7 ngày là khỏi hoàn toàn”. Tuy nhiên, thực tế sử dụng lại hoàn toàn trái ngược.

Nhiều chiêu thức tinh vi

Ghi nhận trong thời gian cận Tết, hoạt động bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt qua livestream, diễn ra sôi động. Các mặt hàng phục vụ nhu cầu Tết như bánh kẹo, mứt, hạt khô, giò chả, nem chua, lạp xưởng, patê, thực phẩm chế biến sẵn… được rao bán tràn lan với các mác “đặc sản vùng miền”, “nhà làm”, “sạch 100%”. Tương tự, nhiều loại mỹ phẩm, nước hoa được gắn mác hàng xách tay, chính hãng… được bán nhan nhản trên các nền tảng mạng. Tuy nhiên, ít ai biết những sản phẩm này liệu có hóa đơn, chứng từ, tem nhãn hợp pháp hay không.

Trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT), những đường dây sản xuất và buôn bán hàng giả ngày càng tinh vi, biến ảo khôn lường để “lách” các bộ lọc kiểm duyệt. Một chiêu thức phổ biến là cố tình viết sai lệch tên thương hiệu nổi tiếng. Ví dụ: Dior biến thành D.I.O.R, Chanel thành Cha nel, Gucci thành Gu.ci… nhằm né tránh công cụ quét từ khóa vi phạm bản quyền.

Tinh vi hơn, nhiều đối tượng không lưu trữ hàng hóa tại một chỗ mà cất giấu ở nhiều kho. Thậm chí, một số shop chỉ chốt đơn qua tin nhắn riêng (inbox) hoặc livestream trong các hội nhóm kín để tránh sự truy vết của cơ quan chức năng.

Trước diễn biến phức tạp của thị trường, lực lượng quản lý thị trường (QLTT) và công an các địa phương đã đồng loạt ra quân thực hiện đợt cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả dịp Tết Nguyên đán 2026. Hàng loạt vụ việc lớn đã bị bóc gỡ.

Mới đây nhất, ngày 6-1, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường – Công an TP Cần Thơ đã phối hợp triệt phá một đường dây sản xuất nước hoa giả quy mô rất lớn tại ấp Phụng Quới A, xã Thạnh An.

Tại hiện trường, cơ quan chức năng thu giữ hơn 1.200 chai, hộp nước hoa thành phẩm giả mạo các thương hiệu nổi tiếng thế giới, hơn 130 lít nước hoa đã pha chế sẵn, 646 kg vỏ hộp, hơn 12.400 vỏ chai cùng hàng loạt máy móc chuyên dụng. Các đối tượng khai nhận đã mua nguyên liệu trôi nổi, hóa chất tại chợ Kim Biên (TP HCM) và trên mạng xã hội, sau đó thuê nhà xưởng để “phù phép” thành nước hoa cao cấp bán ra thị trường nhằm thu lợi bất chính.

Tại TP Hà Nội, Đội QLTT số 1 vừa kiểm tra Công ty TNHH Thương mại Minh Ngọc Việt Nam – đơn vị sử dụng tài khoản Facebook “MinhNgocVongBi” để kinh doanh. Lực lượng chức năng phát hiện gần 30.000 sản phẩm vòng bi (trong đó có 62 vòng bi cỡ lớn) có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu SKF nổi tiếng. Toàn bộ số hàng đã bị tạm giữ để xử lý.

Trước đó, vào tháng 12-2025, lực lượng QLTT Hà Nội cũng phát hiện hơn 6.400 sản phẩm quần áo gắn nhãn Nike, Adidas, Puma không hóa đơn, chứng từ, phần lớn được tiêu thụ qua kênh online.

Tại tỉnh Thái Nguyên, Đội QLTT số 5 đã xử lý 4 vụ vi phạm TMĐT với tổng giá trị hàng hóa trên 100 triệu đồng. Tại TP HCM, cuối tháng 10-2025, một đường dây sản xuất mỹ phẩm giả quy mô lớn với trị giá hàng tỉ đồng cũng đã bị triệt phá.

Phải siết khâu hậu kiểm

Theo ông Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 TP Hà Nội, vi phạm trong môi trường TMĐT có xu hướng tăng nhanh và phức tạp hơn qua từng năm, tiếp tục bộc lộ nhiều thách thức trong công tác quản lý và kiểm soát.

Các đối tượng vi phạm thường không có địa điểm kinh doanh cố định, sử dụng nhiều tài khoản ảo, số điện thoại ảo, thậm chí các website có tên miền, địa chỉ IP nước ngoài để giao dịch hàng hóa; liên tục thay đổi địa chỉ kho hàng và thực hiện giao dịch qua các ứng dụng thanh toán điện tử, khiến việc xác minh thông tin và xử lý vi phạm gặp khó khăn.

Các đối tượng còn lợi dụng các sàn TMĐT và sử dụng nhiều trang mạng xã hội, công cụ livestream, liên kết với một số cá nhân có uy tín chuyên môn, diễn viên, nghệ sĩ, người có lượng tương tác lớn trên những nền tảng mạng xã hội để quảng cáo, kinh doanh hàng lậu, hàng giả, hàng cấm. Trong bối cảnh đó, các cơ quan chức năng sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, hậu kiểm, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, đặc biệt là trên các sàn TMĐT trong dịp Tết Nguyên đán.

Theo ông Nguyễn Tấn Phong, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật – Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), cuộc chiến chống hàng giả trên không gian mạng không thể một sớm một chiều mà đòi hỏi giải pháp đồng bộ.

Cơ quan quản lý cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hàng thật – hàng giả, tích hợp mã định danh sản phẩm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để giám sát. Đồng thời, tăng chế tài xử phạt theo doanh thu thu lợi từ hàng giả, hoàn thiện khung pháp lý cho TMĐT xuyên biên giới và thực thi nghiêm quy định gỡ bỏ vi phạm trong 24 giờ.

“Các sàn TMĐT phải siết chặt định danh người bán, quản lý chặt livestream khi dịp Tết đang cận kề. Doanh nghiệp chủ động áp dụng công nghệ chống giả, còn người tiêu dùng nâng cao cảnh giác, tố giác vi phạm kịp thời. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng mà còn giúp thị trường TMĐT phát triển bền vững” – ông Phong nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Lê Trọng Anh, đại diện Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, cũng nhấn mạnh trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc chủ động bảo vệ sản phẩm, minh bạch nguồn gốc và phối hợp xử lý vi phạm, khi mùa cao điểm đang đến gần. “Hàng giả tồn tại thời gian dài còn do khâu hậu kiểm chưa nghiêm, đòi hỏi phải siết chặt quy trình “tiền kiểm đi đôi với hậu kiểm” và chuyển từ xử lý bị động sang phòng ngừa chủ động” – ông Anh nói.

Ông Trần Văn Trọng, Tổng Thư ký VECOM, cũng nhấn mạnh giải pháp ngăn chặn hàng giả hiệu quả nhất là hậu kiểm, tức người tiêu dùng sẽ khiếu nại để sàn xử lý nhanh chóng. Bởi lẽ, lực lượng kiểm tra của sàn sẽ không bằng hàng chục triệu người tiêu dùng Việt Nam. “Người mua hàng online cần “tuyên chiến” với hàng giả, nói không với việc sử dụng, mua bán hàng giả; phản ánh cơ quan chức năng, các sàn để kịp thời xử lý, tránh tình trạng đôi khi người dùng biết là hàng giả nhưng thấy rẻ nên vẫn mua” – chuyên gia này chia sẻ. 

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 8-1