Là nguyên liệu cực kỳ quan trọng, Việt Nam cũng là ‘ông trùm’ thế giới với 3,5 triệu tấn

Giá yttrium – một kim loại đất hiếm quan trọng trong ngành điện tử và quốc phòng – đang tăng mạnh trên thị trường quốc tế sau khi Trung Quốc áp đặt hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Theo dữ liệu từ Argus Media, giá yttrium tại châu Âu đã tăng khoảng 140 lần kể từ đầu năm 2025 và đạt mức kỷ lục 850 USD/kg vào ngày 26/2/2026.

Trước đó chỉ một năm, giá kim loại này trên thị trường quốc tế chỉ vào khoảng 6 USD/kg. Châu Âu hiện được xem là thị trường tham chiếu giá yttrium bên ngoài Trung Quốc, quốc gia đang chiếm phần lớn nguồn cung toàn cầu đối với kim loại đất hiếm này.

Sự tăng giá mạnh của yttrium bắt nguồn từ quyết định của Trung Quốc vào tháng 4/2025 khi nước này công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với bảy nguyên tố đất hiếm quan trọng. Danh sách bị hạn chế bao gồm yttrium và dysprosium – những vật liệu được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực công nghệ cao như sản xuất nam châm cho động cơ xe điện, thiết bị điện tử và công nghiệp quốc phòng.

Yttrium được xem là một trong những kim loại đất hiếm có phạm vi ứng dụng rộng. Trong ngành công nghệ, kim loại này thường được sử dụng trong đèn LED, thiết bị laser y tế và các lớp phủ bảo vệ cho linh kiện của máy móc sản xuất chất bán dẫn. Trong lĩnh vực quốc phòng, yttrium được dùng để cải thiện khả năng chịu nhiệt của các bộ phận động cơ máy bay, giúp chúng hoạt động ổn định trong môi trường nhiệt độ cực cao.

Áp lực nguồn cung càng gia tăng khi Trung Quốc tiếp tục siết chặt xuất khẩu vào đầu năm 2026. Vào tháng 1, Bắc Kinh công bố các biện pháp hạn chế mới đối với xuất khẩu yttrium sang Nhật Bản, tập trung vào nhóm vật liệu “lưỡng dụng” – tức các vật liệu có thể phục vụ cả mục đích thương mại và quân sự. Do có vai trò trong ngành quốc phòng, yttrium đã trở thành mục tiêu chính của các biện pháp kiểm soát mới này.

Theo đại diện Argus Media, các quy định mới đã khiến nhiều doanh nghiệp Nhật Bản phải chuyển hướng tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu tại thị trường châu Âu và Mỹ nhằm đảm bảo chuỗi sản xuất. Đến cuối tháng 2, Trung Quốc tiếp tục gia tăng áp lực khi tuyên bố cấm xuất khẩu thêm các vật liệu lưỡng dụng cho 20 tổ chức Nhật Bản, trong đó có Mitsubishi Shipbuilding.

Những thay đổi này đã nhanh chóng tác động đến thị trường toàn cầu. Dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy xuất khẩu oxit yttrium trong năm 2025 đã giảm khoảng 30% so với năm trước đó, khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế trở nên khan hiếm hơn.

Trong khi đó, nhu cầu đối với kim loại này vẫn ở mức cao. Ước tính nhu cầu yttrium toàn cầu đạt khoảng 13.800 tấn trong năm 2025, cao hơn đáng kể so với nhiều nguyên tố đất hiếm khác cũng bị hạn chế xuất khẩu. Chẳng hạn, nhu cầu dysprosium chỉ vào khoảng 3.200 tấn, còn terbium khoảng 530 tấn. Giá dysprosium tại châu Âu đã tăng hơn bốn lần trong cùng giai đoạn, nhưng mức tăng vẫn thấp hơn nhiều so với đà leo thang của yttrium.

Giá tăng mạnh đang gây áp lực lên các doanh nghiệp sử dụng yttrium trong sản xuất. Một số công ty Nhật Bản cho biết việc tìm vật liệu thay thế là rất khó khăn, khiến khả năng giảm lượng mua gần như không khả thi trong ngắn hạn.

Trong tuyên bố gần đây, Hiệp hội Thiết bị Bán dẫn Nhật Bản cho biết: “Dù chưa ghi nhận tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất chất bán dẫn, nhưng việc giá yttrium tăng cao và nguồn cung hạn chế là điều đáng lo ngại đối với toàn ngành”.

Trước nguy cơ phụ thuộc nguồn cung, Nhật Bản đang thúc đẩy các dự án khai thác đất hiếm trong nước. Một trong những hướng đi được chú ý là khai thác tài nguyên dưới đáy biển gần đảo Minamitorishima, nơi được cho là chứa trữ lượng lớn các nguyên tố đất hiếm, bao gồm yttrium. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc thương mại hóa nguồn tài nguyên này vẫn cần thêm thời gian và đầu tư lớn.

Theo Nikkei Asia