Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo sau chiến dịch đột kích tại Venezuela (Ảnh: Reuters).
Ngày 3/1, chiến dịch quân sự mang tên “Quyết tâm tuyệt đối” của Mỹ đã diễn ra chớp nhoáng tại thủ đô Caracas, dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro và phu nhân Cilia Flores.
Chỉ trong vòng chưa đầy 30 phút, lực lượng đặc nhiệm Delta Force, hỗ trợ bởi hơn 150 máy bay từ 20 căn cứ, đã vô hiệu hóa hệ thống phòng không Venezuela và đưa ông Maduro lên tàu sân bay USS Iwo Jima trước khi chuyển về New York để xét xử về các cáo buộc liên quan đến ma túy và vũ khí.
Trong khi dư luận quốc tế tiếp tục bàn luận về chiến dịch quân sự này cũng như tác động của nó, các tài liệu và thông tin từ giới chức Mỹ đã hé lộ những tính toán chiến lược sâu xa của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với quốc gia Nam Mỹ.
Tổng thống Trump gọi đây là “một trong những màn trình diễn quân sự ấn tượng nhất lịch sử Mỹ” và tuyên bố Mỹ sẽ tạm thời “điều hành” Venezuela, đồng thời tái thiết hạ tầng dầu mỏ bằng các công ty Mỹ. Hành động này không chỉ là biện pháp thực thi pháp luật mà còn lộ rõ ba mục tiêu chiến lược: Kinh tế (kiểm soát nguồn dầu khổng lồ), quân sự (phô trương sức mạnh và thiết lập tiền lệ), cùng chính trị địa chiến lược (củng cố quyền lực ở Tây Bán cầu và di sản của ông Trump).
Mục tiêu kinh tế
Theo TASS, Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới, với khoảng 303 tỷ thùng (chiếm gần 18% tổng trữ lượng toàn cầu), chủ yếu là dầu nặng tại vành đai Orinoco. Tuy nhiên, sản lượng hiện chỉ khoảng 860.000-1 triệu thùng/ngày do quản lý yếu kém, thiếu đầu tư và tác động từ lệnh trừng phạt quốc tế. Việc phong tỏa các tàu dầu bị trừng phạt và các đòn tấn công quân sự được giới chuyên gia nhận định là cách để chính quyền Trump gây áp lực tối đa, buộc Venezuela phải nhượng bộ trong việc cung cấp các nguồn năng lượng này cho Mỹ.
Ông chủ Nhà Trắng nhiều lần nhấn mạnh Mỹ sẽ “lấy ra lượng tài nguyên khổng lồ từ dưới đất” để tái thiết hạ tầng dầu mỏ, sử dụng công ty Mỹ và bù đắp chi phí từ doanh thu dầu. Ông khẳng định hành động này sẽ mang lợi ích cho cả người dân Venezuela lẫn Mỹ, đồng thời ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga – hai nước từng hỗ trợ ngành dầu của Caracas.
Chuyên gia năng lượng Paasha Mahdavi từ Đại học California (Mỹ) nhận định dầu Venezuela thuộc loại “bẩn” về phát thải, đòi hỏi công nghệ tinh chế phức tạp và chi phí cao, có thể mất hàng thập kỷ để khôi phục sản lượng đỉnh cao 3,5 triệu thùng/ngày. Nhà kinh tế Neil Shearing cho rằng kế hoạch này khó tác động lớn đến giá dầu toàn cầu trong năm 2026 do tình trạng dư cung và thời gian dài triển khai.
Dù vậy, việc kiểm soát nguồn dầu này giúp Mỹ giảm phụ thuộc nhập khẩu, tăng nguồn thu mà không tốn ngân sách trực tiếp, đồng thời loại bỏ đối thủ địa chính trị. Học giả Christopher Sabatini từ tổ chức nghiên cứu Chatham House đánh giá đây là “động cơ cốt lõi” có thể mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ từ dầu mỏ, phản ánh “chủ nghĩa đế quốc trần trụi” trong bối cảnh ông Trump từng bày tỏ mong muốn “lấy dầu” từ các nước khác.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức cấp cao trong chính quyền theo dõi trực tiếp cuộc đột kích vào Venezuela từ khu nghĩ dưỡng của ông Trump tại Florida ngày 3/1 (Ảnh: Reuters).
Mục tiêu quân sự
Chiến dịch “Quyết tâm tuyệt đối” là cho thấy năng lực quân sự của Mỹ khi không bị tổn thất nhân mạng Mỹ, sử dụng tình báo CIA từ tháng 8/2025 kết hợp tiêm kích tàng hình và lực lượng nội gián Venezuela để lập kế hoạch chi tiết tiến hành chiến dịch bí mật. Lực lượng tham gia bao gồm tiêm kích F-22, F-35, UAV Reaper và trực thăng đặc nhiệm, vô hiệu hóa phòng không Venezuela nhanh chóng, theo Aviationist.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine mô tả đây là chiến dịch được diễn tập nhiều tháng, tận dụng quân đội Venezuela yếu kém và thiếu đồng minh mạnh (như NATO ở Ukraine). Tổng thống Trump đe dọa tấn công lần hai nếu chính quyền lâm thời không hợp tác, đồng thời gửi thông điệp răn đe đến Colombia và Mexico về chống tội phạm ma túy.
Chiến lược gia quân sự Mick Ryan (cựu thiếu tướng Australia) phân tích rằng việc duy trì hạm đội lớn ở biển Caribbean là “cây gậy” để Mỹ ép chính quyền mới tại Venezuela tuân thủ, đồng thời triệt phá mạng lưới buôn lậu ma túy. Giới chuyên gia so sánh đây là chiến dịch lớn nhất Mỹ ở Mỹ Latinh kể từ chiến dịch Panama 1989, nhằm thiết lập tiền lệ sử dụng lực lượng đặc nhiệm cho “thực thi pháp luật xuyên biên giới”. Hành động này cũng giúp củng cố vị thế quân sự Mỹ ở Tây Bán cầu, đặc biệt khi Venezuela từng là “điểm nóng” gần biên giới.
Mục tiêu chính trị địa chiến lược
Về mặt chính trị, chiến dịch là cách Tổng thống Trump răn đe các nước và những chính quyền “không thân Mỹ” như tại Brazil, Chile, Colombia.
Học giả Maurício Santoro từ Đại học Rio de Janeiro (Brazil) nhận định chiến dịch trên của chính quyền Trump đánh dấu sự thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của Mỹ, quay về “Ngoại giao pháo hạm” từ thế kỷ 19-20. Theo Guardian, “ngoại giao pháo hạm” là chính sách đối ngoại của Mỹ sử dụng sự phô trương lực lượng quân sự, đặc biệt là hải quân (tàu chiến), để đe dọa hoặc ép buộc một quốc gia yếu hơn phải chấp nhận các yêu sách, điều khoản hoặc nhượng bộ về chính trị, kinh tế, lãnh thổ. Nó là hình thức tinh vi của việc dùng sức mạnh quân sự làm công cụ ngoại giao, thường không cần đến chiến tranh thực sự, chỉ cần sự hiện diện của tàu chiến là đủ tạo áp lực.
Một góc nhìn khác từ các chuyên gia cho thấy, động cơ của ông Trump có thể không chỉ đơn thuần là “dầu mỏ”. Trung tá quân đội Mỹ đã nghỉ hưu Jim Marckwardt, hiện công tác tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho rằng Tổng thống Trump đang muốn giải quyết dứt điểm một hồ sơ còn tồn đọng từ nhiệm kỳ trước để xây dựng di sản cá nhân. Ông Trump sử dụng chiến thuật “thắng lợi chớp nhoáng” để bù đắp những bế tắc trong giải quyết vấn đề toàn cầu như xung đột Nga – Ukraine, tại Dải Gaza và trong xử lý quan hệ với Iran, đồng thời đáp ứng cử tri nội địa về nhập cư và ma túy, đặc biệt sắp tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Kể từ khi tái đắc cử (tháng 1/2025), tỷ lệ ủng hộ ông Trump có dấu hiệu sụt giảm, chính trị nội bộ Mỹ ngày càng chia rẽ, biểu tình lan rộng khắp nước Mỹ, nhất là tại các bang chiến lược. Việc thực hiện các biện pháp mạnh tay tại Venezuela có thể được coi là cách để xoa dịu, thu hút sự ủng hộ từ cộng đồng người Mỹ Latinh tại bang Florida – một khối cử tri quan trọng trong “thành trì” của ông Trump.
Ngoài ra, hành động này còn phù hợp với “Chiến lược An ninh Quốc gia mới” của chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai (ban hành tháng 12/2025). Chiến lược này tái khẳng định trọng tâm vào Tây bán cầu, khu vực mà Mỹ coi là “sân sau” truyền thống.
Giới quan sát quốc tế nhận định, chiến dịch quân sự tấn công chớp nhoáng Venezuela vừa qua phản ánh sự kết hợp chặt chẽ giữa lợi ích kinh tế (dầu mỏ), quân sự (sức mạnh) và chính trị (quyền lực). Dù thành công về mặt chiến thuật, nó cũng đặt ra câu hỏi lớn về luật quốc tế, ổn định khu vực và chi phí dài hạn.
Nhìn chung, cho dù mục tiêu thực sự của Mỹ là gì, các cuộc tấn công này đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong quan hệ giữa Washington và Caracas, đồng thời đặt khu vực Mỹ Latinh vào một giai đoạn biến động mới đầy rủi ro.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/lo-ro-3-muc-tieu-cot-loi-cua-my-khi-dot-kich-venezuela-20260109112644335.htm
