Lưới phòng không Patriot tại Trung Đông đối mặt nguy cơ ‘trắng bệ’

Bloomberg hôm 3/3 dẫn nguồn thạo tin cho hay Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang phải đề nghị đồng minh giúp đỡ phòng thủ trước các mối đe dọa tầm trung, trong khi Qatar yêu cầu hỗ trợ đánh chặn máy bay không người lái (UAV) và coi đây là mối đe dọa lớn hơn cả tên lửa từ Iran.

Bloomberg cũng dẫn một phân tích nội bộ của giới chức Qatar cho thấy kho dự trữ tên lửa phòng không Patriot của nước này có thể cạn sạch trong vòng 4 ngày nếu tiếp tục khai hỏa với tần suất như hiện tại.

Chỉ 3 ngày sau khi bùng phát, xung đột Trung Đông đã biến thành cuộc chiến tiêu hao, trong đó kết quả phụ thuộc vào bên nào hết đạn trước.

Giây phút tên lửa Iran vượt qua lưới phòng không Israel

“Mỹ đã đánh chặn hàng trăm tên lửa đạn đạo nhằm vào lực lượng của chúng tôi, cũng như các đối tác và ổn định trong khu vực”, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine tuyên bố hôm 2/3.

Những lần đánh chặn thành công đòi hỏi tiêu thụ tên lửa công nghệ cao, đắt tiền và vốn đã khan hiếm. Kinh nghiệm tác chiến từ chiến trường Ukraine cho thấy bên phòng thủ thường phải phóng 2-4 tên lửa Patriot để đảm bảo đánh chặn thành công một tên lửa đạn đạo của đối phương, theo Serhii Beskrestnov, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine.

Thống kê từ quân đội Mỹ và các nước Vùng Vịnh cho thấy kể từ ngày 28/2, Iran đã phóng khoảng 771 tên lửa đạn đạo vào các mục tiêu ở 9 nước Trung Đông. Trước khi xung đột nổ ra, tình báo Israel ước tính Tehran sở hữu khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo. Điều đó cho thấy Tehran vẫn giữ lại những tên lửa hiện đại với sức công phá lớn hơn để dùng trong xung đột kéo dài.

Số tên lửa này của Iran còn nhiều hơn tổng số đạn đánh chặn của Washington và Tel Aviv cộng lại. “Mỹ và đối tác đang đối mặt nguy cơ hết đạn phòng không trước khi Iran cạn tên lửa, dù điều này còn lâu mới trở nên thực sự chắc chắn”, Kelly Grieco, chuyên gia tại trung tâm nghiên cứu Stimson Center, cảnh báo.

Để giảm thiểu thiệt hại từ đòn tập kích tên lửa của Iran, Mỹ và Israel đang tìm cách tiêu diệt các bệ phóng trước khi chúng khai hỏa. Quân đội Israel ngày 1/3 cho hay kể từ chiến dịch tập kích tháng 6/2025 tới nay, họ đã phá hủy khoảng 200 và vô hiệu hóa hàng chục bệ phóng tên lửa đạn đạo Iran, chiếm khoảng một nửa số bệ phóng trong biên chế nước này.

“Đây là cuộc đua giữa đòn tấn công của Mỹ và Israel với bệ phóng tên lửa đạn đạo Iran”, bà Grieco nói.

Ngoài tên lửa đạn đạo, Iran còn gây áp lực lên hệ thống phòng thủ của Mỹ và đồng minh bằng các đợt tập kích UAV tầm xa. Trong 4 ngày qua, nước này đã khai hỏa khoảng 906 UAV tự sát, phần lớn là dòng Shahed-136.

UAE cho biết tổ hợp Patriot đạt hiệu quả cao trong nhiệm vụ đánh chặn UAV Shahed-136. Tuy nhiên, việc sử dụng những quả tên lửa hơn 4 triệu USD để chặn một UAV có giá ước tính 20.000-30.000 USD cho thấy vấn đề ám ảnh giới hoạch định quân sự phương Tây từ đầu xung đột Ukraine, đó là vũ khí giá rẻ có thể làm cạn kiệt nguồn lực cần để dành đối phó mối đe dọa phức tạp hơn.

Xuất hiện video ‘tên lửa Patriot phóng xịt, lao xuống đất’ khi đối phó Iran

Mỹ và các đồng minh, đối tác trong khu vực chủ yếu sử dụng hệ thống phòng không Patriot với đạn PAC-3. Nếu cần ít nhất hai quả đạn PAC-3 để đối phó với một mục tiêu tên lửa đạn đạo và một quả để đánh chặn mỗi UAV, họ đã phóng tối thiểu 2.448 tên lửa từ hệ thống Patriot trong 4 ngày qua.

Nếu Iran tiếp tục duy trì cường độ tập kích hiện tại, kho dự trữ tên lửa PAC-3 tại Trung Đông có thể cạn đến mức nguy hiểm chỉ trong vài ngày.

“Iran và Mỹ đều có thể cạn kiệt vũ khí trong vòng vài ngày hoặc vài tuần. Bên nào cầm cự lâu hơn sẽ giành được lợi thế đáng kể”, chuyên gia Grieco cho hay.

Arab Saudi và UAE còn sử dụng Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) của Mỹ để chặn những tên lửa đạn đạo tiên tiến hơn. Dù vậy, THAAD không thể chống lại mục tiêu thông thường, tên lửa của chúng cũng đắt hơn đáng kể so với Patriot khi có mức giá lên tới 12 triệu USD mỗi quả.

Ngoài chi phí tốn kém, khả năng bù đắp kho dự trữ tên lửa cũng là một vấn đề đau đầu với Mỹ và các đồng minh. Đạn tên lửa PAC-3 chỉ được sản xuất tại nhà máy Lockheed Martin của Mỹ, nhưng tập đoàn này chỉ xuất xưởng tổng cộng 620 quả trong cả năm 2025.

Lầu Năm Góc đã thúc đẩy tăng sản lượng, song Lockheed Martin ước tính họ cần 15,5 tháng để cung cấp 800 tên lửa PAC-3 cho các đối tác.

Trong khi đó, Washington khó lòng chuyển đủ đạn Patriot đến Trung Đông để duy trì chiến dịch trong 4-5 tuần như Tổng thống Donald Trump ước tính, dẫn tới nguy cơ một số khẩu đội rơi vào tình trạng “trắng bệ”, không còn tên lửa để chiến đấu, theo nguồn tin am hiểu vấn đề.

Theo Joe Costa, giám đốc chương trình quốc phòng tại Hội đồng Đại Tây Dương, một cuộc xung đột kéo dài với Iran sẽ rút cạn kho dự trữ tên lửa phòng không mà Mỹ vốn rất cần để phòng thủ trước các đối thủ ngang hàng, cũng như cho các ưu tiên toàn cầu khác.

Costa cho rằng mức độ tiêu hao đạn phòng không của Mỹ và đồng minh Trung Đông phụ thuộc lớn vào tính hiệu quả trong các chiến dịch săn lùng, vô hiệu hóa năng lực phóng tên lửa, UAV của Iran.

“Chiến tranh tiêu hao có ý nghĩa về mặt thực tiễn từ góc nhìn của Iran. Họ tính toán rằng bên phòng thủ sẽ hết tên lửa đánh chặn và ý chí của các nước Vùng Vịnh sẽ lung lay, gây áp lực khiến Mỹ – Israel ngừng chiến dịch trước khi Iran hết tên lửa và UAV”, bà Grieco nhận định.

Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Reuters)