Một tổ hợp phòng không Buk (Ảnh: Defense).
Những hệ thống không được kết nối
Các hệ thống phòng không S-300 và Buk-M2 do Nga sản xuất, triển khai tại Venezuela vốn được xem là minh chứng cho việc Nga ngày càng có chỗ đứng tại Tây Bán cầu.
Venezuela thông báo mua các hệ thống phòng không này từ Nga vào năm 2009, trong bối cảnh căng thẳng với Washington gia tăng.
Tuy nhiên, theo lời 4 quan chức Mỹ đương nhiệm và cựu quan chức Venezuela đã không thể bảo trì và vận hành hệ thống S-300, một trong những hệ thống phòng không tiên tiến nhất thế giới, cũng như các hệ thống Buk, khiến không phận nước này dễ bị tổn thương khi Lầu Năm Góc phát động chiến dịch bắt giữ Tổng thống Maduro.
Ngoài ra, một phân tích của New York Times dựa trên ảnh chụp, video và ảnh vệ tinh cho thấy một số thành phần của hệ thống phòng không vẫn còn nằm trong kho, thay vì được triển khai và vận hành, vào thời điểm cuộc tấn công diễn ra. Tổng hợp lại, các bằng chứng cho thấy, bất chấp nhiều tháng cảnh báo, Venezuela dường như không sẵn sàng cho một cuộc tấn công quân sự của Mỹ.
Các hệ thống phòng không từng được quảng bá rầm rộ của Venezuela về cơ bản không được kết nối khi lực lượng Mỹ tiến vào bầu trời thủ đô Caracas. Những hệ thống nàycó thể đã không hoạt động suốt nhiều năm.
Ông Richard de la Torre, cựu trưởng trạm CIA tại Venezuela, hiện điều hành công ty vận động hành lang Tower Strategy có trụ sở tại Washington, chỉ ra một số lý do cho tình trạng này từ hậu cần đến các lệnh trừng phạt quốc tế.
Trên thực tế, hai cựu quan chức Mỹ lập luận rằng Nga có thể đã ngầm để mặc các khí tài quân sự bán cho Venezuela rơi vào tình trạng xuống cấp, nhằm tránh xung đột lớn hơn với Washington. Nếu quân đội Venezuela bắn hạ một máy bay Mỹ, họ nói, hậu quả đối với Nga có thể rất nghiêm trọng.
Khi Venezuela mua các hệ thống phòng không từ Nga, chúng là một phần trong làn sóng chi tiêu trị giá hàng tỷ USD nhằm tái cấu trúc quân đội, trang bị cho lực lượng này máy bay tiêm kích Su-30, xe tăng T-72 và hàng nghìn hệ thống tên lửa phòng không vác vai, được gọi là Manpads. Trước đó, Venezuela chủ yếu dựa vào khí tài quân sự của Mỹ, nhưng khi quan hệ thù địch gia tăng, Washington đã cấm bán vũ khí cho quốc gia Nam Mỹ này vào năm 2006.
Tuy nhiên, theo các quan chức và cựu quan chức Mỹ, Venezuela dường như gặp khó khăn trong việc duy trì các trang bị của Nga, thường xuyên thiếu phụ tùng thay thế và thiếu năng lực kỹ thuật để bảo dưỡng hoặc vận hành các khí tài quân sự.
“Có vẻ như những hệ thống phòng không Nga đó đã không hoạt động hiệu quả lắm, phải không”, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth bình luận chỉ vài ngày sau cuộc tấn công của Washington vào Venezuela.
Nga và Venezuela đã ký một thỏa thuận đối tác chiến lược vào tháng 5, khi ông Maduro thăm Moscow, nhằm mở rộng quan hệ, bao gồm hợp tác quốc phòng. Tuy nhiên, thỏa thuận này không ràng buộc 2 nước vào nghĩa vụ phòng thủ tập thể.
Venezuela bị động
Một tòa nhà bị hư hại ở Venezuela sau cuộc tập kích của Mỹ (Ảnh: New York Times).
Quân đội Venezuela dường như đã bị bất ngờ trước chiến dịch của Mỹ, bất chấp nhiều tháng đe dọa từ Washington.
Một đánh giá của The Times dựa trên ảnh và video đăng trên mạng xã hội, cùng với ảnh vệ tinh, cho thấy quân đội Mỹ chủ yếu nhắm vào các địa điểm nơi Venezuela triển khai hoặc lưu trữ các hệ thống phòng không Buk.
Tại một địa điểm, các đơn vị lưu trữ chứa linh kiện của hệ thống tên lửa Buk đã bị máy bay Mỹ phá hủy trước khi kịp triển khai, cho thấy quân đội Venezuela không sẵn sàng cho một cuộc tấn công đang diễn ra.
Tại La Guaira, một thành phố ven biển bao bọc Caracas, nhiều video đăng trực tuyến cho thấy một vụ nổ lớn tại các nhà kho trong cảng. Vài ngày sau, thống đốc địa phương Jose Alejandro Teran đăng video trên trang Facebook của mình, quay cảnh ông đi thăm các nhà kho bị hư hại. Ông nói chúng từng được dùng để lưu trữ thuốc cho bệnh nhân thận.
Đoạn phim cũng cho thấy xác cháy đen của một bệ phóng tên lửa Buk, cùng những gì dường như là tên lửa hoặc mảnh vỡ tên lửa nằm rải rác giữa 2 nhà kho.
Chỉ cách đó vài km, tại Catia La Mar, các vụ nổ lớn cũng được ghi nhận trong đêm tấn công. Sau đó, ông Teran tới thăm hiện trường và đăng video từ khu vực này, cùng với nhiều người dùng mạng xã hội khác. Hình ảnh cho thấy các nhà kho bị đánh bom chứa nhiều thành phần của hệ thống Buk, bao gồm bệ phóng và xe chỉ huy, cho thấy các phương tiện phòng không này đang được lưu kho, chứ không phải đang hoạt động.
Tại Căn cứ Không quân La Carlota, các video quay trong lúc tấn công cho thấy nhiều vụ nổ trên toàn bộ sân bay quân sự và khói bốc lên cuồn cuộn. Vài giờ sau, khi trời sáng, các đoạn video, bao gồm video phát trên đài truyền hình nhà nước Venezuela, cho thấy tàn tích âm ỉ cháy của một hệ thống bệ phóng Buk.
Tại một sân bay khác, ở thị trấn ven biển Higuerote, video đăng trực tuyến ghi lại một vụ nổ ban đêm trong khi một đám cháy khác bùng lên gần đó. Video sau đó cho thấy một bệ phóng Buk bị phá hủy.
“Các lực lượng vũ trang Venezuela về cơ bản là không chuẩn bị cho cuộc tấn công của Mỹ. Binh lính không được phân tán, radar phát hiện không được kích hoạt, triển khai hoặc vận hành. Đó là một chuỗi sai lầm cho phép Mỹ hoạt động dễ dàng, đối mặt với mối đe dọa rất thấp từ hệ thống phòng không Venezuela”, ông Yaser Trujillo, một nhà phân tích quân sự tại Venezuela, nói.
Các hệ thống Manpad của Venezuela cũng hầu như không xuất hiện trong việc bảo vệ không phận trước máy bay Mỹ.
Tháng 10, ông Maduro khoe về kho Manpad SA-24 của Venezuela, khẳng định chúng đã được triển khai tại các vị trí then chốt để bảo vệ đất nước, sẵn sàng cho một cuộc tấn công của Mỹ. “Bất kỳ lực lượng quân sự nào trên thế giới cũng biết sức mạnh của Igla-S, và Venezuela có không dưới 5.000 khẩu”, ông Maduro nói khi đó, sử dụng tên gọi khác của SA-24.
Việc Venezuela mua số lượng lớn Manpad của Nga vào năm 2017 từ lâu đã khiến các quan chức Mỹ lo ngại, do khả năng bắn hạ máy bay của chúng.
Tuy nhiên, một số video cho thấy cùng một khoảnh khắc trong đó dường như một Manpad được khai hỏa trong chiến dịch, nhưng ngay lập tức hứng chịu hỏa lực phản công dữ dội từ máy bay Mỹ. Hai quan chức Mỹ am hiểu chiến dịch cho rằng phản ứng mạnh mẽ đó có thể đã khiến các binh sĩ Venezuela khác không dám khai hỏa Manpad của họ.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ly-do-co-the-khien-phong-khong-nga-bat-dong-khi-my-dot-kich-venezuela-20260113061931907.htm
