Lý do ông Tập điện đàm với lãnh đạo Nga, Mỹ cùng một ngày

Hai cuộc điện đàm liên tiếp chưa từng có hôm 4/2 giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã hé mở cái nhìn mới về cách ba cường quốc tương tác với nhau trên bàn cờ chính trị toàn cầu.

Thời Ân Hoằng, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Bắc Kinh, cho hay hai cuộc đối thoại cấp cao diễn ra trong cùng một ngày như vậy là điều “hiếm thấy”, dù ông Tập vẫn có các cuộc điện đàm riêng rẽ với ông Trump và ông Putin thời gian qua. Điều này diễn ra khi Trung Quốc đang nỗ lực cân bằng cán cân quyền lực toàn cầu trong các vấn đề lớn, như an ninh năng lượng, ổn định chiến lược, trong bối cảnh cả ba quốc gia đều đối mặt với một số vấn đề nội tại.

Giáo sư Thời cho hay chủ đề chung mà Chủ tịch Trung Quốc đề cập trong hai cuộc trao đổi với lãnh đạo Nga, Mỹ liên quan đến vấn đề “kinh tế năng lượng“, một trong những điểm quan tâm hàng đầu của các cường quốc hiện nay.

Việc lãnh đạo Trung Quốc điện đàm riêng biệt với lãnh đạo Nga, Mỹ trong cùng một ngày cũng cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh trong việc cân bằng mối quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới. Dù vậy, giới phân tích vẫn hoài nghi về khả năng cũng như cách thức mà Trung Quốc có thể thể hiện vai trò “cầm cân nảy mực” trong thời đại cạnh tranh nước lớn quyết liệt như hiện nay.

Trong cuộc gọi video với ông Tập, ông Putin nhấn mạnh Nga là “nhà cung cấp năng lượng hàng đầu” cho Trung Quốc, đồng thời khẳng định “quan hệ đối tác năng lượng giữa hai bên là cùng có lợi và mang tính chiến lược thực thụ”.

Trước đó hai ngày, ông Trump tuyên bố theo thỏa thuận thương mại mới giữa Mỹ và Ấn Độ, New Delhi đã đồng ý ngừng mua dầu từ Moskva, trong khi đây là nguồn doanh thu quan trọng với Nga khi nền kinh tế nước này hứng chịu loạt lệnh trừng phạt chưa từng có từ phương Tây. Điện Kremlin sau đó khẳng định Ấn Độ chưa đồng ý ngừng mua dầu Nga.

Tổng thống Trump hôm 4/2 cũng đăng trên mạng xã hội rằng ông và ông Tập đã thảo luận việc “Trung Quốc mua dầu khí từ Mỹ” trong cuộc điện đàm diễn ra chỉ vài giờ sau cuộc trò chuyện giữa Chủ tịch Trung Quốc với Tổng thống Putin.

Các cuộc điện đàm của ông Tập với ông Trump và ông Putin cũng chứa đựng những thông điệp về ổn định chiến lược toàn cầu, bởi chúng diễn ra chỉ một ngày trước khi hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân Mỹ – Nga New START hết hiệu lực. Ông Trump từ chối gia hạn New START vì muốn đàm phán một hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân mới, có sự tham gia của cả Trung Quốc.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm ngày 5/2 cho hay Bắc Kinh coi việc New START bị chấm dứt là điều “đáng tiếc”, đồng thời kêu gọi Mỹ “tái đối thoại với Nga về ổn định chiến lược”. Tuy nhiên, ông không bình luận việc liệu Bắc Kinh có đưa vấn đề này vào các cuộc thảo luận với ông Trump và ông Putin hay không.

Theo Bắc Kinh, Chủ tịch Tập đã khẳng định với Tổng thống Putin rằng Mỹ và Nga cần chung tay duy trì “ổn định chiến lược” toàn cầu. Đây là thuật ngữ từ thời Chiến tranh Lạnh, ám chỉ trạng thái mà không bên nào có động cơ phát động tấn công hạt nhân phủ đầu.

Tổng thống Trump cho hay chủ đề thảo luận với Chủ tịch Tập bao gồm cả khía cạnh quân sự song không nêu chi tiết. Ông nói thêm rằng cuộc điện đàm “dài và kỹ lưỡng” này đã đề cập đến cuộc xung đột Nga – Ukraine cũng như “tình hình hiện tại với Iran”.

Ngày càng nhiều cuộc tranh luận đã nổ ra về việc liệu ông Trump có đang hình dung về một thế giới nơi Mỹ, Trung Quốc và Nga mỗi bên tự duy trì phạm vi ảnh hưởng riêng của mình hay không.

Trước hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 10 năm ngoái với ông Tập tại Busan, Hàn Quốc, ông Trump đã đưa ra ý tưởng về việc Mỹ và Trung Quốc cùng thành lập nhóm G2. Tuy nhiên, Bắc Kinh gần như không mặn mà với gợi ý từ Tổng thống Mỹ.

Vai trò trung gian của Trung Quốc

Theo giới chuyên gia, việc kết nối đồng thời với cả hai siêu cường cho thấy Bắc Kinh muốn thể hiện mình là nhân tố then chốt, có khả năng đối thoại với cả Washington và Moskva. Điều này củng cố hình ảnh Trung Quốc là một “cực” ổn định và cân bằng trong bối cảnh thế giới đa cực đầy biến động.

“Việc ông Tập liên lạc với cả ông Trump và ông Putin trong cùng một ngày cho thấy Bắc Kinh dường như đang tự đặt mình vào vị trí trung tâm, then chốt trong tam giác đại cường”, Artyom Lukin, giáo sư tại Đại học Liên bang Viễn Đông của Nga ở Vladivostok, nhận định.

Vị thế trung tâm của Trung Quốc được củng cố gần đây, khi loạt quốc gia phương Tây vốn là đồng minh thân cận với Mỹ đang tìm cách củng cố quan hệ với Trung Quốc.

Những tháng gần đây, lãnh đạo các nước Pháp, Ireland, Phần Lan và Anh đã đến thăm Bắc Kinh. Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cũng sắp có chuyến thăm tương tự.

“Phần lớn đồng minh của Mỹ không đồng ý với chính sách Trung Quốc mà ông Trump theo đuổi, họ cho rằng chính sách này thiếu nguyên tắc và chưa đủ cứng rắn”, giáo sư quan hệ quốc tế Giả Khánh Quốc thuộc Đại học Bắc Kinh viết trong một báo cáo do Viện Hợp tác và Hiểu biết Toàn cầu thuộc Đại học Bắc Kinh công bố hôm 4/2. Mặc dù vậy, ông kỳ vọng nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump có thể tạo ra “một cơ hội hiếm có” để ổn định quan hệ Trung – Mỹ.

Tổng thống Trump cho biết ông còn thảo luận với Chủ tịch Tập về khả năng tới thăm Trung Quốc vào tháng 4, chuyến công du mà ông “rất mong đợi”.

Nhưng chính quyền Trump hôm 4/2 cũng tuyên bố họ muốn thành lập một khối thương mại khoáng sản thiết yếu với các đối tác và đồng minh, sử dụng thuế quan để duy trì mức giá tối thiểu nhằm đối phó với tác động từ Trung Quốc đối với các nguyên liệu then chốt này. Động thái trên cho thấy Washington vẫn tiếp tục quan tâm đến việc kiềm chế ảnh hưởng của Bắc Kinh trong các lĩnh vực mà họ coi là ưu tiên an ninh quốc gia.

Ngoài ra, theo giới chuyên gia, việc các lãnh đạo chọn ngày 4/2, ngày lập xuân theo lịch phương Đông, để điện đàm mang thông điệp về “khởi đầu mới”. Trao đổi với cả lãnh đạo Nga và Mỹ trong thời khắc đặc biệt này, ông Tập dường như muốn truyền tải hy vọng về một giai đoạn quan hệ quốc tế bớt đối đầu và mang tính xây dựng hơn giữa các cường quốc.

Vũ Hoàng (Theo SCMP, AFP, Reuters)