Lý do phụ nữ cho con bú dễ loãng xương

BS.CKI Nguyễn Văn Công, Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết loãng xương thường gặp ở phụ nữ mãn kinh. Tình trạng xảy ra khi mật độ khoáng xương giảm dưới ngưỡng an toàn, khiến xương giòn, dễ gãy. Ở phụ nữ cho con bú, mật độ xương giảm 3-7% trong 6 tháng đầu sau sinh và có nhiều nguyên nhân dẫn đến nguy cơ này.

Nhu cầu canxi tăng cao để sản xuất sữa

Trung bình mỗi ngày người mẹ tiết khoảng 700-800 ml sữa, tương đương mất khoảng 200-300 mg canxi. Lượng canxi này được ưu tiên vận chuyển vào sữa để đảm bảo sự phát triển hệ xương của trẻ.

Nếu khẩu phần ăn không cung cấp đủ khoảng 1.000-1.300 mg canxi mỗi ngày, cơ thể buộc phải huy động canxi từ xương để duy trì chất lượng sữa. Đây là cơ chế sinh lý tự nhiên nhằm bảo vệ trẻ sơ sinh, song đồng thời có thể khiến mật độ xương của mẹ suy giảm đáng kể nếu kéo dài.

Thay đổi nội tiết sau sinh

Nồng độ hormone estrogen có vai trò ức chế tiêu xương, giữ canxi trong khung xương sẽ giảm mạnh sau sinh, trong khi prolactin tăng cao để kích thích tiết sữa. Sự thay đổi nội tiết này làm tăng hoạt động của tế bào hủy xương, giảm quá trình tạo xương mới khiến tốc độ mất xương tăng lên.

Thiếu vitamin D

Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi tại ruột, tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa xương. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ sau sinh có xu hướng kiêng ra ngoài, hạn chế tiếp xúc ánh nắng, cơ thể thiếu vitamin D làm cản trở quá trình này.

Ít vận động

Nằm nhiều, ít vận động trong thời gian dài cũng làm quá trình tạo xương suy giảm. Xương là mô sống, cần được kích thích bởi các hoạt động chịu lực như đi bộ, vận động nhẹ để duy trì mật độ. Khi cơ thể ít vận động, quá trình tái tạo xương diễn ra chậm hơn.

Mang thai, sinh con liên tiếp

Trong quá trình mang thai, lượng canxi cơ thể mẹ phải cung cấp cho thai nhi lớn. Cơ thể có những cơ chế điều tiết giúp bảo vệ hệ xương như tăng hấp thụ canxi từ thực phẩm, thuốc bổ sung tốt hơn so với khi không mang thai. Đồng thời, cơ thể sản xuất nhiều estrogen, bảo vệ xương, tăng gắn kết canxi vào khung xương, hạn chế tiêu xương.

Sau sinh, những cơ chế bảo vệ này suy giảm, đặc biệt là sự giảm nồng độ estrogen do buồng trứng tạm thời giảm hoạt động. Nếu khoảng cách giữa lần sinh quá ngắn, hệ xương chưa kịp phục hồi đã tiếp tục vào chu kỳ mất canxi mới. Sự mất xương tích lũy qua nhiều lần mang thai, cho con bú có thể làm nguy cơ loãng xương tăng cao.

Theo bác sĩ Công, giảm mật độ xương thường diễn ra âm thầm, khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Nhiều phụ nữ chỉ tình cờ phát hiện khi đi khám sức khỏe hoặc khi xuất hiện biến chứng. Một số trường hợp có thể cảm thấy đau lưng kéo dài, đặc biệt ở vùng cột sống thắt lưng, mỏi xương, yếu cơ, chuột rút hoặc tê tay chân, giảm nhẹ chiều cao, gãy xương sau va chạm nhẹ. Trường hợp ít gặp sản phụ có thể xẹp đốt sống chỉ sau vài tháng sinh con.

Mất xương trong thời kỳ cho con bú phần lớn mang tính sinh lý và có thể hồi phục. Khi trẻ cai sữa, nồng độ estrogen dần tăng trở lại, buồng trứng hoạt động bình thường, chu kỳ kinh nguyệt phục hồi, giúp quá trình tạo xương được kích hoạt, bù đắp lượng xương đã mất trong giai đoạn cho con bú.

Tuy nhiên, khả năng phục hồi này phụ thuộc vào nền tảng dinh dưỡng, lối sống, số lần mang thai của mỗi người. Nếu tình trạng thiếu hụt canxi và vitamin D kéo dài, ít vận động hoặc sinh con liên tiếp trong thời gian ngắn, mật độ xương có thể không hồi phục hoàn toàn.

Với trường hợp giảm mật độ xương mức độ nhẹ, bác sĩ thường ưu tiên các biện pháp bảo tồn. Người mẹ được khuyến nghị bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D theo nhu cầu, điều chỉnh chế độ ăn giàu dưỡng chất, tăng cường thực phẩm chứa canxi tự nhiên, duy trì vận động chịu lực nhẹ phù hợp với thể trạng.

Trường hợp loãng xương nặng hoặc xảy ra gãy xương, việc điều trị cần được cân nhắc. Nhiều thuốc điều trị loãng xương không được khuyến cáo sử dụng khi đang cho con bú do nguy cơ ảnh hưởng đến trẻ. Khi cần thiết, bác sĩ xem xét tạm ngưng cho trẻ bú để sử dụng thuốc đặc hiệu, đồng thời theo dõi sát tình trạng xương, chức năng vận động.

Để bảo vệ hệ xương trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ, khẩu phần ăn nên đảm bảo đủ canxi từ sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, tôm, cua, đậu phụ và rau xanh đậm. Việc bổ sung vitamin D hợp lý thông qua phơi nắng buổi sáng hoặc sử dụng chế phẩm theo tư vấn y tế cũng cần thiết.

Vận động sớm, phù hợp như đi bộ, tập yoga sau sinh giúp kích thích quá trình tạo xương và tăng sức mạnh cơ bắp. Tránh kiêng khem cực đoan, duy trì chế độ ăn đa dạng, đủ đạm, vi chất. Giãn cách sinh hợp lý, khoảng 2-3 năm giữa lần sinh giúp cơ thể có đủ thời gian tái tạo mật độ xương.

Khi xuất hiện đau lưng dữ dội, cơn đau tăng lên khi vận động hoặc xảy ra gãy xương dù chấn thương không đáng kể, phụ nữ cần đến bệnh viện khám sớm để được đo mật độ xương.

Trịnh Mai