Mất rừng khiến muỗi chuyển sang hút máu người, cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch bệnh mới

Khi những cánh rừng già biến mất, loài muỗi không chết đi – chúng thích nghi và quay sang tấn công con người. Một nghiên cứu mới tại Brazil cảnh báo rằng sự suy giảm diện tích rừng đang buộc muỗi phải thay đổi tập tính, làm gia tăng đáng kể nguy cơ bùng phát các dịch bệnh nguy hiểm như sốt xuất huyết và Zika.

Rừng Đại Tây Dương chạy dọc bờ biển Brazil từng là ngôi nhà của hệ sinh thái đa dạng bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, sự phát triển của con người đã khiến diện tích rừng nguyên thủy chỉ còn lại khoảng một phần ba. 

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Frontiers in Ecology and Evolution, khi con người tiến sâu vào các môi trường sống từng nguyên vẹn và động vật hoang dã bị đẩy lùi, loài muỗi đã chuyển mục tiêu săn mồi sang con người.

Để xác định chính xác đối tượng bị muỗi hút máu, nhóm nghiên cứu tại Viện Oswaldo Cruz (Rio de Janeiro) đã đặt bẫy tại các khu bảo tồn thiên nhiên và thu thập 1.714 cá thể muỗi thuộc 52 loài khác nhau. Họ tách chiết DNA từ máu tìm thấy trong bụng những con muỗi cái và sử dụng kỹ thuật mã vạch di truyền để định danh vật chủ.

Kết quả phân tích cho thấy con người đã trở thành nguồn máu chủ đạo. Trong số các mẫu máu xác định được nguồn gốc, có tới 18 trường hợp là máu người, trong khi chỉ có một vài trường hợp từ động vật lưỡng cư, chim, chó và chuột. 

Thậm chí, các nhà khoa học còn phát hiện những con muỗi có “bữa ăn hỗn hợp”, chứa máu của cả người và động vật.

Tiến sĩ Sergio Machado, đồng tác giả nghiên cứu, giải thích rằng sự thay đổi này chủ yếu do tính thuận tiện. Khi rừng bị phá hủy, các vật chủ tự nhiên (động vật hoang dã) biến mất, muỗi buộc phải tìm nguồn thay thế. Con người, với số lượng ngày càng đông đúc ở bìa rừng, trở thành mục tiêu dễ tiếp cận nhất.

Sự chuyển dịch này mang theo rủi ro y tế nghiêm trọng. Tiến sĩ Machado nhấn mạnh: “Trong một môi trường như rừng Đại Tây Dương với sự đa dạng lớn các vật chủ có xương sống tiềm năng, sự ưa thích đối với con người làm tăng đáng kể nguy cơ lây truyền mầm bệnh”.

Tại khu vực nghiên cứu, muỗi là vật trung gian truyền các vi rút nguy hiểm như sốt vàng da, sốt xuất huyết, Zika và Chikungunya. Việc muỗi chuyển sang thích hút máu người đồng nghĩa với việc “cầu nối” đưa vi rút từ động vật sang người hoặc giữa người với người trở nên ngắn hơn và nguy hiểm hơn.

Mặc dù nghiên cứu vẫn còn hạn chế về số lượng mẫu, nhưng các phát hiện này cung cấp dữ liệu quan trọng cho công tác y tế dự phòng. Việc biết rằng muỗi tại các khu vực mất rừng đang “nhắm” vào con người giúp các cơ quan chức năng thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và khoanh vùng giám sát hiệu quả hơn, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp diệt muỗi đại trà.

Sốc: Lần đầu phát hiện muỗi trong tự nhiên ở Iceland

Một quốc gia nổi tiếng vì không hề có muỗi trong suốt lịch sử, nay đã chính thức ghi nhận những con đầu tiên. Phát hiện này khiến các nhà khoa học lo ngại: liệu biến đổi khí hậu đang âm thầm thay đổi hệ sinh thái vùng cực băng giá này?