Minh bạch từng cân rác thải

Ngày 1-4, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Bùi Minh Thạnh chủ trì cuộc họp nghe báo cáo tiến độ xây dựng đơn giá thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và tình hình giải quyết công nợ thuộc lĩnh vực này trên địa bàn thành phố.

Tính đúng, thu đủ

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), UBND TP HCM đã chỉ đạo xây dựng đơn giá để sớm áp dụng trong năm 2026. Nguyên tắc là lấy nền tảng của TP HCM trước đây làm cơ bản để xem xét, xây dựng và ban hành đơn giá áp dụng cho toàn địa bàn thành phố sau sáp nhập.

Theo Quyết định 491/2018 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt điều chỉnh Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050 thì phấn đấu tới năm 2025, thu đủ giá dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt, phấn đấu đến năm 2050 bù đắp được 50% chi phí xử lý.

Theo lộ trình đó, TP HCM đã quy định việc người dân phải bù đắp, đóng góp chi phí vận chuyển và đã triển khai theo Quyết định 67/2025 của UBND TP HCM quy định về giá cụ thể đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố. Trong khi đó, khu vực Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu vẫn áp dụng quy định trước đây nên chưa bù đắp chi phí vận chuyển.

Hiện nay, theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ giá dịch vụ, người dân thành phố mới bù đắp chi phí vận chuyển. Với vai trò cơ quan tham mưu, Sở NN-MT sẽ cân nhắc, vận dụng các quy định của TP HCM trước đây để ban hành đơn giá thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt để người dân toàn thành phố thực hiện, trong đó cân đối khả năng chi trả của người dân để có lộ trình phù hợp. Đặc biệt, cân nhắc lộ trình thu chi phí xử lý để người dân tiếp nhận và dần thích ứng.

Theo Sở NN-MT, việc sớm ban hành đơn giá thu phí dịch vụ theo khối lượng, thể tích sẽ giúp người dân thấy rõ nguyên tắc: phát sinh lượng rác lớn thì phải trả mức phí cao hơn. Vì vậy, để tiết kiệm chi phí, người dân phải có ý thức giảm thiểu rác thải, đồng thời tăng cường phân loại rác để tái chế.

Bước chuyển quan trọng

Ngày 1-4 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về chất thải rắn sinh hoạt tại TP HCM khi Sở NN-MT chính thức vận hành phần mềm cân tự động tại các cơ sở xử lý. Trước đó, công tác hướng dẫn đã được triển khai đồng bộ để bảo đảm hệ thống hoạt động thông suốt. Phần mềm giúp các bên nắm rõ thẩm quyền, quy trình ghi nhận khối lượng rác thải thông qua trạm cân tự động, bảo đảm số liệu đúng và đủ để phục vụ nghiệm thu, thanh toán chi phí nhanh chóng, chính xác.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở NN-MT TP HCM, cho biết chuyển đổi số là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Thời gian qua, Ban Quản lý các khu liên hợp xử lý chất thải rắn thành phố đã hướng dẫn các đơn vị thao tác đúng quy trình vận hành.

“Phần mềm cân tự động có nhiệm vụ xác định khối lượng rác đưa vào bãi chôn lấp, nhà máy xử lý để làm cơ sở chi trả cho đơn vị xử lý. Số liệu này cũng dùng để thanh toán cho các đơn vị vận chuyển từ trạm trung chuyển, điểm hẹn về khu xử lý. Hệ thống này sẽ tạo sự công bằng, khách quan cho các bên” – ông Nguyên chia sẻ.

Theo đó, xe chở rác đến khu xử lý sẽ được hệ thống nhận diện qua thẻ eTag dán trên kính hoặc đèn xe (chứa thông tin biển số, công ty, trạm trung chuyển…). Dữ liệu được lưu trữ trên hệ thống trong vòng 10 năm, phục vụ thanh quyết toán cũng như công tác thanh tra, kiểm tra.

Từ 7 giờ ngày 1-4, phần mềm chính thức vận hành tại 4 đơn vị trên địa bàn TP HCM gồm: bãi chôn lấp số 3 của Công ty Môi trường Đô thị TP HCM, nhà máy Vietstar, nhà máy Tâm Sinh Nghĩa (cùng thuộc Khu Liên hợp Xử lý chất thải rắn Tây Bắc) và bãi chôn lấp của Công ty TNHH Xử lý chất thải rắn Việt Nam (VWS) tại Đa Phước.

Trong khi đó, khu xử lý của Biwase (Bình Dương) và khu xử lý Tóc Tiên (Bà Rịa – Vũng Tàu) sẽ vận hành từ ngày 15-4. Trong quá trình chuyển tiếp, quy trình hiện hữu vẫn song hành để đối chiếu số liệu. Từ ngày 1-7, cơ quan quản lý chỉ sử dụng số liệu từ phần mềm cân tự động để thanh toán.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên thông tin thêm đây mới là bước đầu của giai đoạn 1. Sắp tới, hệ thống sẽ quản lý lộ trình xe vận chuyển và cảnh báo nếu tài xế đi sai tuyến. Giai đoạn 2 sẽ mở rộng phần mềm đến công đoạn thu gom tại nguồn, giúp công tác này đạt hiệu quả cao hơn.