Mở đường phụ dẫn máu lên não do hẹp mạch máu

Bà Mỹ thi thoảng đau đầu nhẹ, chụp MRI 3 Tesla não và mạch máu não tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy hẹp đoạn cuối động mạch cảnh trong bên trái, xuất hiện bất thường ở hệ thống mạch máu bàng hệ. Đây là hệ thống mạch máu nhỏ có sẵn trong cơ thể, giúp duy trì lưu lượng máu đến các mô và cơ quan khi mạch máu chính bị hẹp, tắc nghẽn.

ThS.BS.CKII Mai Hoàng Vũ, Khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, chẩn đoán bà Mỹ mắc bệnh Moyamoya – bệnh lý mạch máu não. Biểu hiện đặc trưng là thành mạch tại đoạn cuối động mạch cảnh trong, nơi phân nhánh thành động mạch não trước và não giữa dày bất thường.

Quá trình dày lên của thành mạch diễn tiến âm thầm, khiến lòng mạch hẹp dần theo thời gian, làm giảm tưới máu não. Khi đó, não buộc phải hình thành tuần hoàn bàng hệ. Trên hình ảnh chụp mạch, hệ thống mạch này tạo hình ảnh mờ như “làn khói”, cũng là nguồn gốc tên gọi Moyamoya trong tiếng Nhật.

Moyamoya được phân thành 6 giai đoạn theo phân độ Suzuki. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chưa cần can thiệp phẫu thuật. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển đến giai đoạn 3-4, lòng mạch hẹp nhiều, tuần hoàn bàng hệ xuất hiện rõ, nguy cơ thiếu máu não và đột quỵ cao, người bệnh cần được phẫu thuật.

Tình trạng của bà Mỹ được xếp vào Suzuki độ 3. Kết quả chụp cộng hưởng từ tưới máu não cho thấy lượng máu nuôi bán cầu não bên tổn thương giảm rõ rệt so với bên đối diện, nguy cơ đột quỵ tiềm ẩn, dù người bệnh chưa từng bị yếu liệt hay tai biến mạch máu não.

Các bác sĩ hội chẩn quyết định phẫu thuật bắc cầu động mạch não cho bà Mỹ với sự hỗ trợ của kính vi phẫu tích hợp AI. Ca mổ được thực hiện theo phương pháp bắc cầu lưu lượng thấp, sử dụng động mạch thái dương nông thuộc hệ động mạch cảnh ngoài nối trực tiếp với động mạch não giữa thuộc hệ động mạch cảnh trong đang bị hẹp. Cầu nối này tạo thêm một “đường dẫn máu phụ”, giúp não tự điều chỉnh lượng máu theo nhu cầu chuyển hóa, bù đắp cho vùng tưới máu bị thiếu hụt.

Theo bác sĩ Vũ, mục tiêu của phẫu thuật không phải làm rộng lại mạch máu đã hẹp mà tạo nguồn cấp máu mới lâu dài cho não, giúp não thích nghi với quá trình tiến triển của bệnh, giảm nguy cơ đột quỵ về sau.

Hậu phẫu, bà Mỹ hồi phục tốt, không ghi nhận biến chứng thần kinh, cần tái khám và chụp MRI đánh giá tưới máu sau 3-6 tháng.

Theo bác sĩ, bệnh Moyamoya không được phát hiện và can thiệp sớm sẽ tiến triển đến Suzuki độ 5-6, lúc này hệ động mạch cảnh trong gần như tắc hoàn toàn, tuần hoàn bàng hệ suy kiệt. Ở giai đoạn này, phẫu thuật bắc cầu hầu như không còn hiệu quả, theo dõi và kiểm soát nguy cơ đột quỵ khó khăn.

Moyamoya thường xảy ra ở trẻ em và người trẻ tuổi, song người trung niên vẫn có thể mắc bệnh, ít triệu chứng và tiến triển âm thầm. Nếu đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân, chóng mặt tái diễn, từng có cơn yếu thoáng qua, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra, chẩn đoán nguyên nhân, can thiệp kịp thời.

Trọng Nghĩa

*Tên người bệnh đã thay đổi