Mô hình Hội đồng thi luật sư liên ngành: Cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm chất lượng nghề luật sư

(PLO)- Việc thiết kế kỳ thi và xác định thành phần Hội đồng thi phải được cân nhắc kỹ lưỡng để vừa bảo đảm chất lượng đầu ra, vừa phù hợp với tính chất và yêu cầu độc lập của nghề luật sư.

Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi, bổ sung quy định về kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề luật sư và dự kiến thành lập Hội đồng thi với sự tham gia của Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở đào tạo nghề luật sư. Đây là điểm mới so với Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012, 2015) bởi luật hiện hành chỉ quy định cơ chế kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư do Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức, dưới sự quản lý, giám sát và hướng dẫn của Bộ Tư pháp.

Từ sự thay đổi này, vấn đề cần đặt ra là việc thiết kế kỳ thi và xác định thành phần Hội đồng thi phải được cân nhắc kỹ lưỡng để vừa bảo đảm chất lượng đầu ra, vừa phù hợp với tính chất và yêu cầu độc lập của nghề luật sư.

Quy định rõ hơn về cơ sở và phạm vi để áp dụng thống nhất

Nếu chuyển từ cơ chế kiểm tra kết quả tập sự sang mô hình thi cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, thì đây không chỉ là thay đổi về tên gọi hay thủ tục. Thực chất, đó là sự điều chỉnh cách thức đánh giá người muốn gia nhập nghề, từ chỗ kiểm tra kết quả của một giai đoạn tập sự sang một kỳ thi có ý nghĩa quyết định trực tiếp đối với việc được cấp chứng chỉ hành nghề.

Vì vậy, cùng với nội dung thi, phương thức thi và điều kiện dự thi, thành phần của Hội đồng thi trở thành một vấn đề rất quan trọng trong thiết kế của dự thảo luật.

Việc dự kiến có nhiều chủ thể tham gia Hội đồng thi nhằm làm tăng tính khách quan và mở rộng góc nhìn trong đánh giá năng lực nghề nghiệp. Bộ Tư pháp đại diện cho chức năng quản lý nhà nước. Liên đoàn Luật sư Việt Nam gắn với hoạt động nghề nghiệp và thực tiễn hành nghề luật sư. Cơ sở đào tạo nghề luật sư có thể tham gia ở phương diện chuyên môn và chuẩn đầu ra đào tạo. Nhìn ở góc độ đó, việc bổ sung thành phần Hội đồng thi không phải là không có lý do.

Tuy nhiên, điểm cần được cân nhắc kỹ hơn là sự tham gia của cơ quan tiến hành tố tụng trong Hội đồng thi luật sư. Trong hệ thống pháp luật, luật sư là người hành nghề độc lập, thực hiện việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức và tham gia tố tụng với tư cách một chủ thể độc lập theo quy định của pháp luật, trong khi cơ quan tiến hành tố tụng là các chủ thể thực hiện chức năng tố tụng của Nhà nước.

Chính vì vị trí và chức năng của các chủ thể này không giống nhau, nên việc dự kiến có sự tham gia của cơ quan tiến hành tố tụng trong cơ chế lựa chọn đầu ra của nghề luật sư cần được làm rõ hơn về cơ sở và phạm vi. Thực tế, luật sư trong quá trình hành nghề có sự tiếp xúc thường xuyên với cơ quan tiến hành tố tụng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc các cơ quan này đương nhiên tham gia trực tiếp vào quá trình quyết định ai là người đủ điều kiện được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư.

Vì vậy, nếu tiếp tục giữ phương án này, dự thảo cần quy định rõ hơn về cơ sở và phạm vi để bảo đảm tính phù hợp, minh bạch và thống nhất trong cách hiểu, cách áp dụng.

Cần làm rõ chuẩn đầu ra để nâng cao chất lượng nghề luật sư

Bên cạnh đó, tính gọn nhẹ và khả thi trong tổ chức thực hiện cũng là vấn đề không thể bỏ qua. Hội đồng thi càng có nhiều thành phần thì yêu cầu phối hợp càng lớn. Từ khâu xây dựng đề thi, xác định nội dung đánh giá, tổ chức thi, chấm thi cho đến giải quyết kiến nghị sau thi đều đòi hỏi sự phân định rõ về trách nhiệm và thẩm quyền. Nếu không được thiết kế hợp lý, mô hình liên ngành có thể làm quy trình tổ chức kỳ thi trở nên phức tạp hơn, trong khi hiệu quả nâng cao chất lượng chưa chắc đã thể hiện rõ tương ứng.

Vì vậy, khi xem xét quy định về kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, trọng tâm không nên chỉ dừng ở việc có thêm một kỳ thi hay mở rộng thêm thành phần tham gia Hội đồng thi. Điều cần quan tâm hơn là mục tiêu thực chất của việc sửa đổi.

Nếu mục tiêu là nâng cao chất lượng nghề luật sư thì trước hết cần làm rõ chuẩn đầu ra, cách thức đánh giá, mức độ gắn với thực tiễn hành nghề và cơ chế giám sát để bảo đảm tính công bằng, minh bạch. Khi những yếu tố cốt lõi này chưa được xác định thật rõ, việc mở rộng thành phần Hội đồng thi chưa hẳn đã là giải pháp mang tính quyết định.