Nếu thường xuyên đối mặt với người gây căng thẳng trong thời gian dài, cơ thể bạn dễ rơi vào trạng thái kiệt sức, trầm cảm, mắc bệnh tim mạch và mất ngủ (Ảnh: www.kaboompics.com/Pexels).
Các mối quan hệ ảnh hưởng đến sức khỏe theo nhiều cách. Bạn bè và gia đình có thể hỗ trợ trong lúc khó khăn, đồng thời khuyến khích các thói quen lành mạnh. Tuy nhiên, không phải mối quan hệ nào cũng tích cực; một số có thể trở thành nguồn gây căng thẳng kéo dài.
Một nghiên cứu mới đặt ra câu hỏi về tác động của căng thẳng khi nó xuất phát từ chính những người xung quanh. Nhóm nghiên cứu tập trung vào các mối quan hệ khó khăn trong mạng lưới xã hội, gọi những cá nhân này là “người gây căng thẳng”.
Từ đó, các nhà khoa học xem xét liệu những mối quan hệ tiêu cực có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa theo cách tương tự các yếu tố gây căng thẳng mãn tính khác hay không.
Căng thẳng không phải lúc nào cũng có hại. Những áp lực ngắn hạn có thể giúp con người rèn luyện khả năng thích nghi, kích hoạt các phản ứng hormone và thần kinh để chuẩn bị cho thách thức trong tương lai. Tuy nhiên, căng thẳng kéo dài như nghèo đói, phân biệt đối xử hoặc thất nghiệp có thể làm suy yếu cơ thể và thúc đẩy quá trình lão hóa.
Trong nghiên cứu, người tham gia được yêu cầu liệt kê những người họ thường xuyên tương tác, chia sẻ vấn đề cá nhân hoặc có ảnh hưởng đến thói quen sức khỏe. Đồng thời, họ cũng cho biết ai là người thường xuyên gây căng thẳng hoặc khiến cuộc sống trở nên khó khăn.
Chỉ những cá nhân thường xuyên gây căng thẳng mới được xếp vào nhóm “người gây căng thẳng”. Những trường hợp xảy ra không thường xuyên không được tính vào nhóm này. Đáng chú ý, một người có thể xuất hiện trong nhiều vai trò khác nhau, cho thấy một mối quan hệ có thể mang nhiều chức năng xã hội cùng lúc.
Các mối quan hệ của chúng ta ảnh hưởng đến sức khỏe theo nhiều cách (Ảnh: Peopleimages/Canva).
Người tham gia nghiên cứu cung cấp mẫu nước bọt để phân tích hai chỉ số về lão hóa sinh học. Trong đó, một chỉ số phản ánh tuổi sinh học so với tuổi thật, cho biết cơ thể “già” hay “trẻ” hơn so với tuổi. Chỉ số còn lại đo tốc độ lão hóa tại thời điểm hiện tại.
Kết quả cho thấy gần 30% người tham gia có ít nhất một người thường xuyên gây căng thẳng trong các mối quan hệ hàng ngày; khoảng 10% cho biết có từ hai người trở lên. Điều này cho thấy các mối quan hệ tiêu cực không hiếm gặp trong đời sống xã hội.
Đáng chú ý, mỗi khi xuất hiện thêm một “người gây căng thẳng”, tuổi sinh học của một cá nhân có xu hướng tăng thêm khoảng 9 tháng, đồng thời tốc độ lão hóa cũng cao hơn khoảng 1,5%.
Tuy nhiên, do dữ liệu chỉ được thu thập tại một thời điểm, nghiên cứu chưa thể xác định mức độ tích lũy theo thời gian. Dù vậy, nếu xu hướng này kéo dài, tác động đến sức khỏe có thể trở nên đáng kể.
Hiệu ứng này rõ rệt hơn khi mối quan hệ căng thẳng xảy ra trong gia đình, so với bạn bè hoặc người quen, cho thấy những ràng buộc gia đình có thể khiến việc thoát khỏi các mối quan hệ tiêu cực trở nên khó khăn hơn.
Hầu hết các mối quan hệ không hoàn toàn tiêu cực
Việc giữ khoảng cách với một người quen thường dễ hơn nhiều so với chấm dứt một mối quan hệ đã tồn tại lâu dài và gắn bó với nhiều mối quan hệ thân thiết khác. Trên thực tế, phần lớn các mối quan hệ không hoàn toàn tích cực hay tiêu cực; ngay cả những mối quan hệ căng thẳng nhất vẫn có thể chứa đựng những yếu tố tích cực và ngược lại.
Chỉ khoảng 3,5% các mối quan hệ bạn bè được xếp vào nhóm gây căng thẳng, so với gần 10% ở mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Điều này cho thấy các mối quan hệ trong gia đình thường khó tách rời hơn.
Đáng chú ý, các mối quan hệ tiêu cực với vợ/chồng hoặc bạn đời không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với tốc độ lão hóa nhanh hơn. Một khả năng được đưa ra là những xung đột trong các mối quan hệ này thường đi kèm sự hỗ trợ đáng kể, từ đó phần nào giảm tác động sinh lý của căng thẳng.
Ngoài ra, những người thường xuyên gây căng thẳng ít xuất hiện trong nhiều vai trò xã hội, chẳng hạn vừa là người tâm sự vừa là bạn đồng hành. Ngược lại, các mối quan hệ tích cực thường bao phủ nhiều khía cạnh của đời sống xã hội.
Khi mối quan hệ trở nên khó khăn, mọi người có xu hướng thu hẹp tương tác, hoặc các mối quan hệ nhiều xung đột khó phát triển thành sự gắn bó sâu sắc.
Tuy nhiên, cần cân nhắc các khả năng khác trước khi quy kết hoàn toàn tác động của những mối quan hệ này. Quá trình lão hóa nhanh có thể khiến con người cảm thấy mệt mỏi và dễ cáu gắt hơn, từ đó dễ nhìn nhận các tương tác xung quanh theo hướng tiêu cực.
Nói cách khác, lão hóa nhanh có thể góp phần làm gia tăng cảm nhận về “người gây căng thẳng”, chứ không chỉ là hệ quả của các mối quan hệ này.
Nhìn chung, các mối quan hệ xã hội tiêu cực có thể tác động tương tự các yếu tố gây căng thẳng mãn tính, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng sống. Do đó, bên cạnh việc duy trì các mối quan hệ tích cực, mỗi người cũng cần cân nhắc và điều chỉnh những mối quan hệ thường xuyên gây áp lực trong cuộc sống hàng ngày.
Nguồn: https://dantri.com.vn/suc-khoe/moi-nguoi-gay-cang-thang-cho-ban-co-the-khien-ban-gia-di-vai-thang-20260326003917959.htm

