‘Mối nhân duyên’ Anthropic và Lầu Năm Góc đổ vỡ thế nào?

Chỉ vài phút trước “giờ chót” 17h01 ngày 27/2, Emil Michael, Giám đốc công nghệ của Bộ Quốc phòng Mỹ, đã vô cùng tức giận. Trong nhiều tuần liền trước đó, ông đã đàm phán hợp đồng trị giá 200 triệu USD với Anthropic. Cuộc đàm phán liên tục gặp trở ngại, khi Lầu Năm Góc muốn sử dụng “không hạn chế” AI của Anthropic cho quân sự, còn công ty này phản bác, rằng sẽ không cho phép công nghệ của mình dùng với những mục đích như giám sát người Mỹ.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đặt hạn chót kể trên, và hai bên đã gần như hoàn tất các thỏa thuận. Theo nguồn tin nội bộ nói với NY Times, điều duy nhất còn lại, là thống nhất một vài từ ngữ về vấn đề giám sát hợp pháp người Mỹ. Michael yêu cầu CEO Anthropic Dario Amodei nghe điện thoại với mục đích cùng thảo luận kỹ lưỡng về ngôn từ, nhưng nhận được phản hồi “đang họp với đội ngũ điều hành” và “cần thêm thời gian”.

Theo những người có mặt, Michael không hài lòng với câu trả lời này. Vì thế, khi hạn chót trôi qua, Bộ Quốc phòng Mỹ đã không cho Anthropic thêm thời gian.

Lúc 17h14 ngày 27/2, Hegseth tuyên bố rằng ông đã xếp Anthropic vào danh sách các mối đe dọa an ninh và sẽ cấm công ty này hợp tác với chính phủ Mỹ. “Những người lính của nước Mỹ sẽ không bao giờ bị bắt làm con tin bởi những ý tưởng từ chủ nghĩa tùy hứng của các tập đoàn công nghệ lớn”, Hegseth viết trên X cùng ngày.

Nguồn cơn xung đột

Năm ngoái, Anthropic, OpenAI, Google và xAI nhận lời mời tham gia chương trình thí điểm của Lầu Năm Góc với mục tiêu khám phá cách AI sử dụng cho mục đích quốc phòng. Chỉ Anthropic được chọn. Công nghệ của công ty sau đó triển khai trên nhiều hệ thống mật, cũng như được các quan chức quốc phòng sử dụng rộng rãi.

Ngày 9/1, Hegseth kêu gọi tích hợp AI rộng rãi hơn trong môi trường quân đội, thậm chí đặt tấm áp phích do AI tạo ra về chính mình xung quanh Lầu Năm Góc với dòng chữ: “Tôi muốn các bạn sử dụng AI”. Trong khi đó, Michael gia nhập Bộ Quốc phòng tháng 5/2025, thành người phụ trách chính trong cuộc đàm phán với Anthropic.

Cho đến khi Hegseth tuyên bố chấm dứt quan hệ giữa Bộ Quốc phòng Mỹ, lãnh đạo Anthropic vẫn tin rằng họ đang đi đúng hướng. Một nguồn tin nói với The Atlantic, Lầu Năm Góc liên tục cố gắng tạo “kẽ hở” trong thỏa thuận, nhưng nhìn chung sẽ có sự nhượng bộ. Chẳng hạn, họ muốn có những cụm từ như “tùy thuộc vào hoàn cảnh”, ám chỉ các điều khoản có thể thay đổi dựa trên cách diễn giải của chính quyền về tình huống cụ thể.

Nhóm lãnh đạo Anthropic thở phào nhẹ nhõm khi nghe tin chính phủ sẵn lòng loại bỏ những từ ngữ đó. Tuy nhiên, với vấn đề quân đội có thể phân tích lượng lớn dữ liệu thu thập từ người Mỹ, gồm lịch sử câu hỏi đặt cho chatbot, điều đó “quá sức chịu đựng”.

Một vấn đề khác khiến Anthropic và Lầu Năm Góc bất đồng liên quan đến vũ khí tự hành – những cỗ máy có thể lựa chọn và tấn công mục tiêu mà không cần sự can thiệp cuối cùng của con người. Quân đội Mỹ đã phát triển các hệ thống này trong nhiều năm và đã dành ngân sách 13,4 tỷ USD riêng năm nay để phát triển máy bay không người lái, robot… sử dụng cả trên đường hàng không, đường bộ và trên biển.

Anthropic không phản đối những vũ khí này, trái lại đã đề nghị hợp tác trực tiếp với Lầu Năm Góc nhằm cải thiện độ tin cậy của chúng. Tương tự xe tự lái, quân đội Mỹ kỳ vọng đến một ngày nào đó, các hệ thống không người lái sẽ vận hành chính xác hơn con người điều khiển cũng như ít gây thương vong cho dân thường hơn.

Tuy nhiên, Anthropic tự đánh giá AI của mình vẫn chưa đạt đến ngưỡng đó. Nhóm lãnh đạo lo ngại các mô hình đang sở hữu có thể dẫn đến việc máy móc bắn bừa bãi hoặc không chính xác nếu tích hợp lên các hệ thống vật lý, gây nguy hiểm cho dân thường hoặc thậm chí cả binh lính Mỹ.

Theo một nguồn tin, trong quá trình đàm phán, một đề xuất đã được đưa ra: Lầu Năm Góc chỉ cần hứa sẽ dùng AI trên nền tảng đám mây. Nghĩa là, chúng chỉ có thể tổng hợp thông tin tình báo trước khi thực hiện một chiến dịch, không trực tiếp đưa ra quyết định tiêu diệt, qua đó không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ sai lầm chết người nào mà máy bay không người lái hoặc vũ khí tự động gây ra.

Nhưng Anthropic không hài lòng với giải pháp này. Công ty lập luận rằng trong kiến trúc AI quân sự hiện đại, ranh giới giữa đám mây và thiết bị đầu cuối không còn rõ ràng. Các mẫu UAV trên chiến trường giờ đây có thể được điều khiển thông qua mạng lưới dạng lưới trung tâm dữ liệu đám mây. Dù hoạt động độc lập, quân đội luôn duy trì càng nhiều kết nối giữa chúng và các mô hình mạnh nhất trên đám mây càng tốt. Anthropic loại bỏ ý tưởng điện toán đám mây có thể giải quyết vấn đề.

Bộ Quốc phòng sau đó cho rằng lập không một nhà thầu tư nhân nào có thể quyết định cách họ sử dụng AI. Ngày 24/2, Hegseth đã gửi thư mời Amodei đến Lầu Năm Góc để “tìm cách giải quyết vấn đề”.

Theo một số nguồn tin, cả hai tỏ ra không mấy thân thiện trong cuộc họp kéo dài chưa đầy một tiếng. Kết thúc cuộc trò chuyện, Hegseth nói nếu Anthropic không thỏa hiệp trước 17h01 ngày 27/2, công ty sẽ bị coi là “rủi ro đối với chuỗi cung ứng” – thường chỉ dành cho các công ty nước ngoài mà chính phủ Mỹ cho là mối đe dọa an ninh quốc gia, chưa từng được sử dụng đối với một công ty Mỹ nào; hoặc viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (Defense Production Act) để buộc Anthropic hợp tác với chính phủ. Cuối cùng, lý do đầu tiên được chọn.

“Kẻ thứ ba”

Trong khi đàm phán với Anthropic, Bộ Quốc phòng Mỹ đã âm thầm tìm được giải pháp thay thế: OpenAI. Một ngày sau cuộc gặp giữa Hegseth và Amodei, ngày 25/2, CEO OpenAI Sam Altman đã gọi điện cho Michael về một thỏa thuận mới.

Chỉ trong một ngày, cả hai đã soạn thảo khung sườn sơ bộ, trong đó OpenAI đồng ý với yêu cầu của Lầu Năm Góc rằng AI có thể được sử dụng cho tất cả mục đích hợp pháp. Tuy nhiên, công ty của Altman cũng yêu cầu có quyền cài đặt biện pháp bảo vệ kỹ thuật lên hệ thống nhằm tuân thủ các nguyên tắc an toàn.

Phía Anthropic vẫn giữ lập trường an toàn. Ngày 26/2, Amodei nói công ty ông không thể “chấp thuận” yêu cầu của Lầu Năm Góc. “Trong một số trường hợp nhất định, chúng tôi tin AI có thể làm suy yếu thay vì bảo vệ các giá trị dân chủ”, Amodei viết trên X. “Một số ứng dụng cũng nằm ngoài khả năng thực hiện việc bảo vệ mọi người an toàn và đáng tin cậy”.

Trong đêm đó, Michael đã công kích Amodei trên mạng xã hội, gọi lãnh đạo của Anthropic là kẻ nói dối. “Ông ta không muốn gì hơn ngoài việc cố gắng kiểm soát trực tiếp quân đội Mỹ và sẵn sàng đặt sự an toàn của quốc gia chúng ta vào nguy hiểm”, Michael viết.

Trong ngày 27/2, Anthropic họp với Bộ Quốc phòng Mỹ, thông báo rằng “đã sẵn sàng” cho phép Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) sử dụng công nghệ của công ty với tài liệu mật được thu thập theo Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA), nhưng muốn có một lời hứa ràng buộc về mặt pháp lý, rằng Lầu Năm Góc sẽ không sử dụng công nghệ cho các dữ liệu thương mại không được phân loại. Lúc này, Michael yêu cầu được nói chuyện với Amodei nhưng không thành công với lý do “bận họp”. Sau đó, Hegseth tuyên bố cuộc đàm phán đã kết thúc, trước khi thông báo mọi thứ trên truyền thông.

Vào lúc 21h ngày 27/2, trong khi luật sư của Anthropic bắt đầu viết đơn kiện và thu thập chứng cứ chống lại Lầu Năm Góc, Altman đang nói chuyện điện thoại với Michael, nội dung chủ yếu liên quan đến hoàn tất các chi tiết của thỏa thuận giữa OpenAI và Bộ Quốc phòng Mỹ. CEO OpenAI sau đó đăng tin về thỏa thuận lên X và được Hegseth chia sẻ.

Bảo Lâm tổng hợp