Món ăn dân dã từ bột gạo và tro bếp, ai đi xa cũng thèm thuồng vị dầu hẹ thơm lừng

Không cao sang mỹ vị, bún dây chính là “linh hồn” ẩm thực dân dã, gói ghém cả sự tỉ mỉ và tấm lòng người miền Trung nắng gió. 

Ẩm thực miền Trung luôn có một sức hút kỳ lạ, không phải bởi sự cầu kỳ trong bày biện mà chính từ cái chất mộc mạc, chân thật thấm đẫm trong từng món ăn. Ở Bình Định (nay là Gia Lai), bên cạnh bánh ít lá gai hay nem chợ Huyện, người ta còn rỉ tai nhau về một thức quà sáng đặc biệt mang tên: Bún dây. Món ăn này gắn liền với ký ức của biết bao thế hệ, là sự kết hợp hoàn hảo giữa bột gạo dẻo thơm, màu nước tro vàng óng ả và vị béo bùi của đậu phộng, dầu hẹ. Hãy cùng “mục sở thị” quy trình làm ra những mẻ bún dây thủ công, để thấy rằng đằng sau một món ăn bình dị là cả một bầu trời nghệ thuật và sự kiên nhẫn.

Thức quà quê đánh thức vị giác bằng màu vàng óng ả quánh đượm mùi Tết

Bún dây – cái tên nghe vừa lạ vừa quen, nhưng với người dân xứ Nẫu, nó thân thuộc như hơi thở. Không giống như các loại bún tươi trắng muốt thường thấy, bún dây khoác lên mình “chiếc áo” màu vàng nghệ đặc trưng, nhưng thực chất lại được tạo màu hoàn toàn tự nhiên từ nước tro. Món ăn này thường được người dân chọn làm bữa điểm tâm sáng, nhẹ bụng mà vẫn đủ đầy hương vị. Cái hay của bún dây là sự tối giản trong cách thưởng thức: Chẳng cần nước lèo hầm xương cầu kỳ, chỉ cần chan chút nước mắm nêm pha tỏi ớt, rưới lớp dầu hẹ xanh mướt và rắc thêm nắm đậu phộng rang giòn tan là đã đủ khiến thực khách phải xuýt xoa.

Để làm ra được những sợi bún dai ngon đúng điệu, người thợ làm bánh phải bắt đầu công việc từ khi trời còn chưa sáng tỏ. Khâu khuấy bột được xem là linh hồn của cả quy trình. Bột gạo sau khi xay mịn sẽ được bắc lên bếp lửa hồng, người thợ phải đều tay khuấy liên tục để bột vón cục lại và đặc sánh. Đây là lúc không gian bếp núc trở nên “tình” hơn bao giờ hết, tiếng củi lửa lách tách hòa cùng những giai điệu nhạc Tết rộn ràng khiến công việc nặng nhọc bỗng hóa nhẹ tênh, nồng nàn không khí gia đình.

Bí mật của màu sắc nằm ở chỗ này: Để có được màu vàng ươm bắt mắt, người làm sẽ pha thêm một ít nước tro, loại nước được lắng từ tro bếp củi, vừa giúp tạo màu, vừa mang lại hương vị đặc trưng không lẫn vào đâu được. Khối bột sau khi chín tới sẽ được đưa vào cối ép sơ lần thứ nhất. Mục đích của công đoạn này là để thớ bột được nén chặt, trở nên dai và mịn màng hơn, sẵn sàng cho những công đoạn tạo hình tỉ mỉ phía sau.

Sự tỉ mỉ trong từng sợi bún và 20 phút chờ đợi “kỳ diệu”

Nếu ai nghĩ làm bún dây đơn giản thì chắc chắn sẽ phải đổi ý khi chứng kiến công đoạn ép khuôn. Những cục bột tròn trịa sau khi được nhào nặn kỹ lưỡng sẽ được cho vào khuôn ép chuyên dụng. Đây là lúc đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn cao độ. Người thợ phải dùng lực vừa đủ, đều tay để bột chảy qua các lỗ nhỏ, tạo thành những sợi bún dài, mảnh nhưng không được đứt đoạn, xếp chồng lên nhau thành từng thớ đẹp mắt trên vỉ.

Như chia sẻ hóm hỉnh của bạn Quý Mến, công đoạn này nghe qua thì dễ nhưng bắt tay vào làm mới thấy “hơi heo heo” tức là dễ nản lòng vì nếu không khéo, sợi bột sẽ rớt lả tả, không kết dính thành hình hài mong muốn. Bởi vậy, mỗi vỉ bún dây ra lò đều chứa đựng mồ hôi và sự tâm huyết của người làm nghề. Sau khi tạo hình xong, những vỉ bún được xếp ngay ngắn vào nồi hấp. Chỉ cần chờ đợi khoảng 20 phút, hơi nước nóng hổi sẽ làm chín bột, biến những sợi bột thô sơ thành những mẻ bánh vàng ươm, bóng mượt và thơm phức mùi gạo mới quyện cùng mùi tro bếp.

Gói ghém hương vị quê hương gửi vào phiên chợ sớm

Bún dây sau khi hấp chín sẽ được để nguội một chút cho ráo mặt, sau đó nhẹ nhàng gỡ ra khỏi vỉ. Những người làm nghề thường chuẩn bị từ chiều hôm trước, xếp bún vào những chiếc giỏ tre đan, ủ kín để sáng sớm tinh mơ hôm sau kịp mang ra chợ bán. Cái cảm giác chờ đợi bún nguội, nâng niu từng vỉ bánh, rồi tưởng tượng đến cảnh ngày mai những gánh hàng được vây quanh bởi các bà, các mẹ đi chợ sớm, thật bình yên biết bao.

Và rồi, khi thưởng thức, cái ngon của bún dây mới thực sự bùng nổ. Xé tơi từng thớ bún, chan vào đó chén mắm nêm đậm đà, vị mặn mòi của biển cả hòa quyện với vị ngọt bùi của bột gạo, mùi hăng nhẹ của hẹ và cái giòn rụm của đậu phộng rang… tất cả tạo nên một bản giao hưởng vị giác khiến người ăn phải thốt lên “nhức cái nách”. Món ăn dân dã ấy, tuy chẳng phải sơn hào hải vị, nhưng lại có sức mạnh níu chân người đi, mời gọi khách đến. Nếu có dịp ghé thăm Bình Định, bạn đừng quên dậy sớm, tìm một góc chợ quê và gọi cho mình một đĩa bún dây, để cảm nhận trọn vẹn cái tình, cái vị của mảnh đất miền Trung nắng gió này nhé!