Món Việt là nhà – tình yêu bếp của người phụ nữ Việt

Món Việt – nết ăn và phong vị ẩm thực từng vùng miền

Qua 6 chương trong cuốn sách Món Việt là nhà (NXB Trẻ ấn hành, 2025), Ann Lee (bút danh của nhà báo Lê Lan Anh) dẫn người đọc đi qua những thơm thảo ngọt bùi, từ các món quà vặt của ký ức tuổi thơ trong những khu chợ đến các món ăn hàng quán quen thuộc của Sài Gòn như cơm tấm, bánh mì… Tác giả cũng dành hẳn một chương để lên “thực đơn” những món gần gũi nhất trong bữa cơm hằng ngày, từ món cơm ngày thường đơn giản đến thực đơn đãi khách phong phú hơn, được nấu bằng tất cả sự chỉn chu và cảm tình đặc biệt của người đầu bếp. Những món ăn mà Ann Lee nhắc đến không khu biệt trong một vùng, một miền quê, một vùng đất mà trải rộng dài theo chiều dọc đất nước. Ở đâu trên mảnh đất hình chữ S này có một căn bếp, dù chỉ là cái chái bếp đơn sơ của miền quê, hay một căn bếp tinh tươm sang trọng giữa thị thành, hoặc một nhà hàng sang cả… ở đó có hơn một món ăn thuần túy VN, do người Việt nấu bằng tất cả sự nâng niu, chăm chút.

Chị cũng dành phần trang trọng khi nói về những món ăn được dành riêng cho những lễ nghi: xôi, bánh mứt cho tết… Món Việt phong phú, chỉ món xôi thôi cũng rề rà ra cả chục loại xôi. Xôi mỗi vùng ngon theo thổ nhưỡng và cách đồ xôi đặc trưng của người dân bản địa. Món xôi Phú Thượng của Hà Nội, như một chỉ dấu uy tín để khách nước ngoài nhận ra, dù trước đó họ chỉ được nếm qua một lần nơi bản xứ; âu cũng là một câu chuyện nhỏ nhưng đầy tự hào mà chị đã gửi gắm vào trang sách. Một chén bánh đúc lạc hay một hàng xôi bình dân ở chợ cũng thành một nỗi nhớ thương. Món cá kho cũng thế, mỗi quê một vị. Món củ chuối xào ếch đặc trưng ở những vùng gần Hải Phòng lưu dấu trong tâm thức, qua câu chữ của chị khiến người đọc ồ à ngạc nhiên rồi tha hồ mà tưởng tượng mùi vị lẫn hình hài. Rồi trên trang viết khác, chị “đưa tận tay” người đọc một chén trà hãm với miếng mứt gừng, nghe thơm nồng vị cay của gừng nơi cánh mũi.

Những món ăn tròn vị yêu thương

Không ngẫu nhiên mà chương cuối cuốn sách được tác giả Ann Lee dùng để góp nhặt những lời răn dạy thông qua việc bếp núc của các bà các mẹ, gửi gắm lại cho lớp trẻ. Những lời răn dạy của những người bà “đáo để” nhưng dạt dào yêu thương. Nó không chỉ là một phần nghi thức mà còn là văn hóa ứng xử thật đẹp, là phép tắc ăn uống hằng ngày mà các thế hệ trong gia đình Việt luôn ra sức giữ gìn.

Món Việt là nhà không đơn thuần là cuốn sách chuyên về ăn uống mà qua đó, chân dung của những người phụ nữ Việt yêu bếp hiển hiện rõ ràng. Đó có thể là những người bà nơi quê nhà hay đô thành, là các chị em phụ nữ quê mùa hay hiện đại với một chân dung na ná: đều là những nữ tướng, là trái tim, là linh hồn, là nơi chứa đựng những thương yêu nồng ấm dành cho gia đình, truyền xuống đôi tay, lan qua những món ăn thuần Việt mà họ dành hết những chắt chiu để nấu cho người mình thương. Đó cũng chính là chị, một người đã qua trung niên, mỗi khi nấu món cho chồng con, đều cố gắng nêm nếm những ngọt bùi. Với chị, “món nào được nấu bằng yêu thương, món ấy sẽ tỏa hương vị chẳng thể nào quên”.

Không quá chiều chuộng cảm xúc, nhưng văn của Ann Lee rất mượt mà. Những trang viết chứa đựng rất nhiều thông tin thiết thực của đời sống, những trải nghiệm quý giá của người đi đó đây, thưởng thức nhiều món ngon trên khắp miền đất nước. Ngòi bút chị vừa đắn đo cân nhắc, vừa tinh tế khen chê, không quá tiểu tiết nhưng lại cực kỳ chắt lọc. Sau “Ăn và Yêu và Ăn và Yêu”, một lần nữa, chị chứng tỏ ngòi bút đầy sức hút, duyên dáng trong lĩnh vực ẩm thực.

Với Món Việt là nhà, Ann Lee như một đầu bếp đang ra sức nêm nếm cho những món ngon của mình tròn vị, vừa miệng với tất thảy mọi người. Bởi thứ gia vị được nêm chính là lòng kiên nhẫn, là tình thương, là chiều chuộng thương tưởng từ trái tim của một người phụ nữ. Tất thảy món Việt trong căn bếp Việt, dù sang cả hay bình dân, cũng cần được nấu nướng bằng một tình yêu thương và niềm phấn khởi. “Một món ăn được nấu hay được chuẩn bị với tâm thế một người đang yêu thương và được yêu thương sẽ tròn vị nhất, dù bạn không khéo tay”.

Với Ann Lee, điều được tác giả xác tín chính là tình yêu bếp của người phụ nữ Việt. Bởi, để lớn lên, già đi, ai mà không cần ăn và cần được yêu thương!