Một quốc gia không có bất kỳ con muỗi nào

Trong khi phần còn lại của thế giới phải đối mặt với nỗi ám ảnh từ những vết đốt ngứa ngáy hay những căn bệnh nguy hiểm như sốt xuất huyết và sốt rét, có một hòn đảo nằm trơ trọi giữa Bắc Đại Tây Dương tự hào tuyên bố: Muỗi không có cửa trú ngụ tại đây. Quốc gia đó chính là Iceland. Đây không phải là một chiến dịch truyền thông nhằm thu hút du lịch, mà là một hiện tượng sinh học kỳ lạ đã thách thức các nhà khoa học trong nhiều thập kỷ.

Bí ẩn về vùng đất không có tiếng “vo ve”

Iceland sở hữu hàng nghìn hồ nước và những vùng đất ngập nước – môi trường lý tưởng để muỗi sinh sôi. Tuy nhiên, bất chấp việc các quốc gia láng giềng như Na Uy, Đan Mạch hay thậm chí là vùng Greenland khắc nghiệt hơn vẫn có muỗi, Iceland lại hoàn toàn sạch bóng loài côn trùng này.

Sự vắng mặt của muỗi tại Iceland là một điều bất thường đến mức quốc gia này chỉ lưu giữ duy nhất một mẫu vật muỗi trong bình rượu tại Viện Lịch sử Tự nhiên Iceland. Con muỗi này được một giáo sư tìm thấy trên máy bay vào những năm 1980 và nó đã trở thành “kẻ ngoại tộc” nổi tiếng nhất hòn đảo kể từ đó đến nay.

Lý giải từ những cú “lừa” của thiên nhiên

Các nhà khoa học đã đưa ra nhiều giả thuyết để giải thích hiện tượng này, và câu trả lời nằm ở sự khắc nghiệt mang tính đặc thù của khí hậu Iceland, thay vì chỉ là do nhiệt độ thấp.

Thông thường, muỗi ở những vùng khí hậu lạnh như Bắc cực hay Greenland sẽ đi vào trạng thái ngủ đông dưới lớp băng vào mùa đông và trỗi dậy khi băng tan vào mùa xuân. Tuy nhiên, khí hậu Iceland không ổn định như vậy. Tại đây, thời tiết có thể thay đổi đột ngột: một đợt tan băng ấm áp giữa mùa đông có thể khiến muỗi “hiểu lầm” là mùa xuân đã đến và thức dậy. Ngay sau đó, nhiệt độ có thể giảm sâu xuống mức đóng băng chỉ trong vài giờ.

Chu kỳ “tan rồi lại đóng” này xảy ra quá nhanh và liên tục, khiến muỗi không có đủ thời gian để hoàn thành chu kỳ sinh trưởng của mình. Chúng thức dậy quá sớm, không tìm thấy thức ăn và bị tiêu diệt bởi đợt băng giá tiếp theo ngay khi chưa kịp đẻ trứng. Thiên nhiên tại Iceland giống như một cái bẫy thời gian liên tục đánh lừa và triệt hạ bất kỳ nỗ lực sinh tồn nào của loài côn trùng này.

Thành phần hóa học hay sự cô lập địa lý?

Ngoài yếu tố khí hậu, một số nhà nghiên cứu còn đặt giả thuyết về thành phần hóa học của đất và nước tại Iceland. Nước ở đây có hàm lượng khoáng chất đặc thù từ núi lửa, có thể chứa những chất gây ức chế quá trình phát triển của ấu trùng muỗi. Tuy nhiên, giả thuyết này vẫn chưa có bằng chứng thực nghiệm đầy đủ để khẳng định.

Sự cô lập địa lý cũng đóng một vai trò quan trọng. Nằm giữa đại dương bao la, Iceland ngăn cách với các lục địa khác bởi hàng nghìn km mặt nước. Muỗi không phải là loài bay giỏi ở khoảng cách xa, và gió biển Đại Tây Dương quá mạnh để chúng có thể tự di cư đến đây theo cách tự nhiên.

Hệ sinh thái thiếu đi một mắt xích

Việc không có muỗi mang lại sự thoải mái tuyệt đối cho người dân và khách du lịch. Bạn có thể cắm trại bên bờ hồ vào giữa mùa hè mà không cần đến thuốc xịt côn trùng hay màn che. Tuy nhiên, dưới góc độ sinh thái học, điều này đặt ra một câu hỏi: Hệ sinh thái Iceland vận hành thế nào khi thiếu đi một mắt xích thực phẩm quan trọng?

Ở nhiều nơi khác, muỗi và ấu trùng của chúng là nguồn thức ăn nuôi sống các loài cá và chim. Tại Iceland, vai trò này được thay thế hoàn toàn bởi các loài côn trùng khác như ruồi nhuế (midges). Chúng có vẻ ngoài khá giống muỗi nhưng không hề đốt người. Điều này chứng minh rằng hệ sinh thái luôn tìm cách tự cân bằng, ngay cả khi thiếu vắng một loài “thống trị” như muỗi.

Lá chắn này liệu có tồn tại vĩnh viễn?

Dù hiện tại Iceland vẫn là “thiên đường không muỗi”, nhưng các nhà khoa học đang bày tỏ sự lo ngại về biến đổi khí hậu. Sự nóng lên toàn cầu đang khiến nhiệt độ trung bình tại Iceland tăng lên và các đợt biến động thời tiết cực đoan có dấu hiệu ổn định hơn.

Nếu mùa đông trở nên ấm hơn và chu kỳ tan băng không còn diễn ra dồn dập, muỗi từ các vùng khác có thể theo các phương tiện giao thương để xâm nhập và thích nghi với hòn đảo này. Thực tế, một số loài côn trùng ngoại lai đã bắt đầu xuất hiện tại Iceland trong những năm gần đây.

Hiện tại, việc đứng giữa những cánh đồng rêu xanh ngắt của Iceland và hít hà bầu không khí trong lành mà không lo bị quấy rầy bởi tiếng vo ve vẫn là một đặc quyền xa xỉ. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc thiên nhiên đôi khi tạo ra những ngoại lệ kỳ diệu, biến một hòn đảo băng giá thành ốc đảo yên bình nhất hành tinh đối với con người.