Mỹ biến đảo Kharg thành ‘con tin’ để buộc Iran mở lại eo biển Hormuz?

Nằm cách đất liền Iran khoảng 15 hải lý, đảo Kharg, có diện tích khoảng 22km², được xem là “xương sống” kinh tế của Iran. Đây là nơi xử lý tới 90% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của nước này, tương đương 950 triệu thùng mỗi năm.

Nhiều người Iran gọi nơi đây là “hòn đảo cấm”, do nó được Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) canh giữ nghiêm ngặt, hạn chế ra vào và chỉ những người có giấy phép an ninh mới được tiếp cận.

Rạng sáng 14-3, đảo Kharg trở thành tâm điểm mới nhất của cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không quân Mỹ đã ném bom các cơ sở quân sự trên hòn đảo này.

Lo ngại leo thang, giá dầu vượt kiểm soát

Trong hai tuần vừa qua, đảo Kharg dường như vẫn chưa trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Các chuyên gia ban đầu nhận định việc chiếm giữ hoặc tấn công vào hòn đảo có thể đòi hỏi lượng lớn bộ binh – điều mà Mỹ vẫn chưa tính đến.

“Cách đây không lâu, theo chỉ đạo của tôi, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã thực hiện một trong những đợt ném bom mạnh nhất trong lịch sử Trung Đông, phá hủy hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự trên ‘viên ngọc quý’ của Iran là đảo Kharg.

Vũ khí của chúng tôi là mạnh và tinh vi nhất thế giới, nhưng vì lòng tốt, tôi đã chọn không phá hủy hạ tầng dầu mỏ trên đảo. Tuy nhiên nếu Iran hoặc bất kỳ ai cản trở việc tàu thuyền đi lại tự do và an toàn qua eo biển Hormuz, tôi sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định này”, Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social vào tối 13-3 giờ Mỹ (sáng 14-3 giờ Việt Nam).

Cựu quan chức quân đội Mỹ Mark Kimmitt nhận định cuộc tấn công của Mỹ vào đảo Kharg đã đẩy mức độ căng thẳng của cuộc chiến lên cao hơn, và có thể khiến giá dầu vượt ngoài tầm kiểm soát.

“Điều đó có nghĩa là chúng ta đã leo thang căng thẳng trong cuộc chiến này lên thêm đáng kể. Không chỉ là đánh vào quân đội, chế độ, giờ đây chúng ta có thể đang nhắm tới huyết mạch kinh tế của nước này”, ông Kimmitt nói với Đài CNN.

Theo ông, Washington có thể đang dùng đảo Kharg làm “con tin” để buộc Iran cho phép tàu thuyền di chuyển trở lại trên eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khô và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.

Ông Kimmitt cảnh báo rằng nếu hạ tầng dầu mỏ trên đảo bị tấn công, rõ ràng Iran sẽ tấn công các cơ sở năng lượng khác trên khắp Trung Đông: “Và khi đó, giá dầu sẽ hoàn toàn vượt tầm kiểm soát”.

Nhà kinh tế năng lượng Ed Hirs, giảng viên tại Đại học Houston, cho rằng cuộc tấn công của Mỹ vào đảo Kharg có thể làm gián đoạn xuất khẩu dầu của Iran.

“Ông Trump nói ông đã tránh tấn công hạ tầng dầu mỏ trên đảo, nhưng đây là một hòn đảo rất nhỏ. Trừ khi các cơ sở quân sự cực kỳ nhỏ, tôi khó tưởng tượng rằng hệ thống xuất khẩu dầu không bị ảnh hưởng”, ông nhận định với Đài Al Jazeera.

Ông Hirs cho rằng giá dầu có thể tiếp tục tăng nếu khả năng xuất khẩu dầu của Iran bị tổn hại, trong khi Iraq và Kuwait vẫn chưa khôi phục hoạt động, và cuộc chiến kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Điều này có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho các nền kinh tế châu Á – những nước nhập khẩu nhiều dầu thô và sản phẩm dầu mỏ.

Hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg chưa bị tổn hại

Đài Al Jazeera nhận định vụ tấn công của Mỹ cho thấy Tổng thống Trump đang nỗ lực giành lại thế chủ động, và thực hiện các bước đi tiếp theo trong xung đột với Iran.

Đòn bẩy chính của Iran trong cuộc chiến này được cho là quyền kiểm soát eo biển Hormuz. 

Iran đã phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này, từ đó khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Cơ quan Năng lượng quốc tế đã tung ra 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, để ứng phó với tình hình tại Trung Đông.

Hãng thông tấn Fars của Iran cho biết hạ tầng dầu mỏ không bị hư hại trong cuộc tấn công. Mỹ đã nhắm vào vị trí phòng thủ của quân đội Iran, căn cứ hải quân Joshen, tháp kiểm soát không lưu và một nhà chứa trực thăng, gây ra 15 vụ nổ xảy ra trên hòn đảo.

Tuy nhiên Iran đã cảnh báo sẽ không đứng im nếu hạ tầng dầu mỏ bị tấn công. 

Sáng 14-3, người phát ngôn Bộ Chỉ huy trung ương của Iran, ông Khatam al-Anbiya, đã đưa ra tuyên bố được cho là nhằm phản hồi những phát biểu của Tổng thống Trump về vụ tấn công của Mỹ vào đảo Kharg.

Theo ông này, nếu hạ tầng dầu mỏ của Iran bị tấn công, “toàn bộ hạ tầng dầu khí và năng lượng thuộc các công ty dầu mỏ trong khu vực có cổ phần của Mỹ hoặc hợp tác với Mỹ sẽ bị phá hủy và biến thành một đống tro tàn”.