Mỹ-NATO vụ eo biển Hormuz: Rạn nứt và tương lai liên minh

Quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang chứng kiến sự rạn nứt, liên quan yêu cầu phía Mỹ cần NATO hỗ trợ bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông leo thang.

Nguồn cơn của bất đồng

Việc Iran nhắm vào các tàu thuyền ở eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển 1/5 lượng dầu của thế giới – đã đẩy giá dầu tăng cao, gây áp lực cho nền kinh tế Mỹ cũng như kinh tế toàn cầu. Tình thế này buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump phải hành động.

Trong lời kêu gọi đầu tiên về eo biển Hormuz, ông Trump hôm 14-3 bày tỏ mong muốn Trung Quốc, Pháp, Nhật, Hàn Quốc và Anh điều tàu đến giúp bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz, theo đài CNN.

Một ngày sau đó, ông Trump gia tăng áp lực khi cảnh báo NATO có thể đối mặt “một tương lai rất tồi tệ” nếu các đồng minh không hỗ trợ Mỹ mở lại eo biển Hormuz. “Việc những nước hưởng lợi từ eo biển này góp phần bảo đảm không có điều gì xấu xảy ra ở đó là hoàn toàn hợp lý” – ông Trump nói với tờ Financial Times.

“Nếu không có phản hồi, hoặc phản hồi mang tính tiêu cực, tôi nghĩ điều đó sẽ rất tệ cho tương lai của NATO” – nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm.

Đáp lại áp lực từ Mỹ, các nhà lãnh đạo NATO đã bác bỏ yêu cầu của ông Trump về việc hỗ trợ bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Đầu tuần này, người phát ngôn của Thủ tướng Đức Friedrich Merz, ông Stefan Kornelius, nói rằng cuộc xung đột này “không liên quan gì đến NATO”. Theo người phát ngôn, NATO là “một liên minh nhằm bảo vệ lãnh thổ” cũng như “không có cơ sở pháp lý để triển khai NATO”.

Lập trường của Đức cũng được một thành viên NATO khác là Anh hưởng ứng. Về khả năng tham gia bất kỳ sứ mệnh nào tại eo biển Hormuz, Thủ tướng Keir Starmer nói: “Tôi nói rõ: đây không phải và cũng chưa từng được tính đến là một sứ mệnh của NATO”

Ông Starmer nhấn mạnh Anh sẽ “không bị cuốn vào cuộc chiến rộng lớn hơn”. Tuy nhiên, ông cho biết London đang thảo luận với Mỹ cùng các đồng minh ở châu Âu và vùng Vịnh về khả năng sử dụng các UAV rà phá thủy lôi mà Anh đã triển khai sẵn trong khu vực.

Người phát ngôn chính phủ Hy Lạp Pavlos Marinakis cho biết Hy Lạp sẽ không tham gia bất kỳ hoạt động quân sự nào tại eo biển Hormuz. Tương tự, Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani nói rằng Ý không tham gia bất kỳ sứ mệnh hải quân nào có thể mở rộng đến khu vực Trung Đông.

Lithuania và Estonia nói rằng các nước NATO nên xem xét đề nghị hỗ trợ từ Mỹ, nhưng cũng cảnh báo cần làm rõ hơn nhiều khía cạnh liên quan bất kỳ sứ mệnh tiềm năng nào.

Sau phản ứng hoài nghi từ các đồng minh, ông Trump ngày 17-3 nói rằng ông không bất ngờ trước phản ứng này và cho rằng các nước NATO đang mắc sai lầm nghiêm trọng.

“Chúng tôi không còn cần, cũng không mong muốn sự hỗ trợ của các nước NATO nữa. Thực ra chúng tôi chưa bao giờ cần! Tương tự như vậy đối với Nhật, Úc hay Hàn Quốc. Trên thực tế, với tư cách là Tổng thống Mỹ, quốc gia quyền lực nhất thế giới, chúng tôi không cần sự giúp đỡ của bất kỳ ai” – ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Chuyện gì tiếp theo?

Các nước châu Âu hiện chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ chi phí kinh tế do việc phong tỏa eo biển Hormuz gây ra.

“Kể từ khi xung đột bắt đầu, giá khí đốt đã tăng 50% và giá dầu tăng 27%” – Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói hôm 16-3. Theo bà, chỉ trong 10 ngày của cuộc chiến ở Trung Đông, người dân châu Âu đã phải chi thêm 3 tỉ euro (3,44 tỉ USD).

Dù phải chịu áp lực kép – từ giá dầu và từ Tổng thống Trump, giới quan sát cho rằng NATO hiện khó có thể triển khai lực lượng đến eo biển Hormuz.

Ông Charles Hecker, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh, nói với đài DW rằng người châu Âu không sẵn sàng triển khai quân để bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz, “vì như vậy sẽ khiến họ trở thành mục tiêu tiềm tàng của Iran”.

Ông Trump đặc biệt kêu gọi Pháp và Anh tham gia, nhưng ông Hecker cho rằng cả hai khó có khả năng can dự khi giao tranh vẫn đang tiếp diễn.

“Họ chưa sẵn sàng tham gia các hoạt động quân sự của Mỹ tại eo biển Hormuz và có lẽ sẽ không tham gia trong tương lai gần” – vị chuyên gia nói thêm. Không chỉ vì điều đó khiến họ trở thành mục tiêu của Iran, mà còn vì họ chưa rõ mục tiêu và chiến lược của Mỹ và Israel trong cuộc chiến, theo ông Hecker.

Nhìn chung, châu Âu cho rằng rủi ro của việc trực tiếp can dự lớn hơn lợi ích. “Họ nhìn toàn bộ tình hình như một vũng lầy đầy rủi ro. Châu Âu đối mặt nguy cơ cao hơn về các vụ tấn công khủng bố trong nước” – ông Scott Anderson, chuyên gia tại Viện Brookings (Mỹ), nhận định.

Theo ông Anderson, việc châu Âu đưa lực lượng quân sự đến khu vực chỉ có thể xảy ra sau khi chiến dịch quân sự kết thúc. Khi đó, các đồng minh có thể sẵn sàng hỗ trợ rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz hoặc cung cấp các biện pháp bảo đảm an ninh khác trong khu vực.

Câu hỏi đặt ra lúc này là chính quyền ông Trump sẽ làm gì tiếp theo, liệu có khả năng sẽ rút Mỹ khỏi NATO? Tờ Barron’s dẫn nhận định của giới quan sát rằng điều này khó xảy ra, không chỉ vì có thể gây rắc rối pháp lý cho tổng thống Mỹ ngay trong nước, mà còn vì sẽ làm giảm khả năng gây sức ép buộc các nước NATO hợp tác với Mỹ về sau.

NATO hiện cho thấy khối muốn xoa dịu Mỹ dù vẫn giữ lập trường không gửi lực lượng đến eo biển Hormuz trong thời điểm hiện tại.

Ngày 18-3, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết các quốc gia đồng minh đang nỗ lực thảo luận để tìm ra phương án giải quyết tối ưu. “Theo những gì tôi nắm được, các đồng minh đang hợp tác và thảo luận về cách thức thực hiện, đâu là giải pháp tốt nhất. Họ đang cùng nhau nỗ lực để tìm ra hướng đi chung” – ông Rutte nói.

Thêm tàu hàng bốc cháy ở eo biển Hormuz

Hình ảnh vệ tinh cho thấy những cột khói lớn bốc lên từ tàu chở container Safeen Prestige treo cờ Malta khi con tàu trôi dạt tại eo biển Hormuz, đài CNN đưa tin ngày 19-3.

Ảnh vệ tinh do Cơ quan Vũ trụ châu Âu chụp ngày 18-3 cho thấy con tàu đang ở cách khu vực Ra’s Makhbūq của Oman khoảng 4,5 hải lý về phía đông bắc.

Safeen Prestige đã bị trúng một “vật thể không xác định” vào ngày 4-3, gây cháy ở phòng máy, theo thông tin từ Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Anh.

Toàn bộ thủy thủ đoàn đã rời khỏi tàu. Hiện chưa rõ đám cháy trong ảnh vệ tinh bắt đầu từ khi nào.

Một cảnh báo hàng hải do Cơ quan Thủy văn Quốc gia Pakistan phát đi hôm 18-3 đã cảnh báo các tàu thuyền khác trong khu vực rằng tàu Safeen Prestige đang bốc cháy.