Mỹ nói Iran chấp thuận ‘hầu hết’ kế hoạch ngừng bắn 15 điểm

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 29/3 được các phóng viên trên Không lực Một hỏi rằng liệu Tehran có phản hồi về kế hoạch 15 điểm mà Washington đưa ra, thông qua bên trung gian Pakistan, để chấm dứt chiến sự hay không.

“Họ đã chấp thuận hầu hết các yêu cầu của chúng tôi. Tại sao họ lại không làm vậy cơ chứ? Họ đã đồng ý với kế hoạch của chúng tôi. Chúng tôi yêu cầu 15 điều và về cơ bản, chúng tôi có thể đưa ra vài điều kiện khác nữa”, ông Trump nói, nhưng không nêu chi tiết.

Iran chưa phản hồi về tuyên bố của ông Trump, nhưng trước đó đã công khai bác bỏ đề xuất ngừng bắn 15 điểm của Mỹ. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận các thông điệp đã được trao đổi thông qua những bên trung gian, nhưng ông cũng bày tỏ sự hoài nghi về lập trường của Washington.

Đề xuất 15 điểm này chưa được công khai, nhưng nó được cho là đề cập đến hàng loạt vấn đề như việc nới lỏng lệnh trừng phạt, hợp tác hạt nhân dân sự, thu hẹp chương trình hạt nhân Iran, việc giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), yêu cầu giới hạn chương trình tên lửa Iran cũng như việc di chuyển của tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Press TV, kênh truyền thông bằng tiếng Anh của truyền hình nhà nước Iran, hôm 25/3 dẫn lời quan chức này khẳng định việc đình chiến sẽ chỉ được thực hiện theo các điều khoản và mốc thời gian do Iran đưa ra, thêm rằng Tehran sẽ không để Tổng thống Trump quyết định thời điểm xung đột kết thúc.

“Iran sẽ chấm dứt chiến tranh khi chúng tôi quyết định và khi các điều kiện riêng của chúng tôi được đáp ứng”, quan chức này nói, mô tả những đề xuất mà phía Mỹ đưa ra là “quá đáng”.

Quan chức này cũng vạch ra 5 điều kiện của Iran, gồm chấm dứt hoàn toàn “các hành động gây hấn và ám sát”, cũng như thiết lập các cơ chế cụ thể để đảm bảo cuộc chiến chống lại Iran không tái diễn.

Iran yêu cầu đảm bảo việc chi trả bồi thường, khắc phục thiệt hại chiến tranh một cách rõ ràng, chấm dứt đối đầu trên mọi mặt trận, kể cả với tất cả lực lượng ủy nhiệm của nước này trong khu vực, đồng thời đảm bảo Tehran có thể thực thi chủ quyền đối với eo biển Hormuz và quyền pháp lý đối với eo biển phải được công nhận.

Ông Trump trước đó đã đưa ra nhiều tuyên bố bất nhất, mâu thuẫn về cuộc chiến Iran. Ông từng nói rằng Mỹ “đã thắng ngay trong giờ đầu tiên” ở Iran, nhưng sau đó lại tuyên bố “thắng chưa đủ” và Mỹ vẫn cần phải “hoàn tất công việc”.

Khi cuộc chiến mới nổ ra, ông nói xung đột sẽ “kéo dài bốn tuần”, nhưng sau đó điều chỉnh thành “bốn đến năm tuần và có khả năng duy trì lâu hơn thế nhiều”. Khi cuộc chiến kéo dài, ông ngày càng ít nói cụ thể hơn về mốc thời gian. “Tôi không muốn nói. Tôi không bao giờ muốn nói điều đó vì nếu tôi trễ dù chỉ hai ngày, các vị sẽ chỉ trích tôi”, Tổng thống Mỹ tuyên bố hôm 16/3.

Hôm 21/3, ông Trump ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở cửa eo biển Hormuz trong 48 giờ, nếu không muốn bị đánh sập toàn bộ hệ thống điện trên cả nước. Nhưng chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư hết hạn, Tổng thống Mỹ gia hạn thêm 5 ngày, nói rằng hai bên đang đàm phán chấm dứt xung đột.

Các lãnh đạo Iran lập tức bác bỏ thông tin đang đàm phán với Mỹ. Dù vậy, khi thời hạn 5 ngày trôi qua, ông Trump lại tiếp tục gia hạn thêm 10 ngày, nói rằng Iran “đang rất muốn đạt thỏa thuận”. Tehran cũng bác tuyên bố này của ông.

Trao đổi với các phóng viên hôm qua, Tổng thống Trump nói thêm “món quà lớn” mà Iran đã tặng Mỹ hồi tuần trước là “10 tàu chở dầu khổng lồ” được phép đi qua eo biển Hormuz. “Hôm nay họ lại tặng chúng ta món quà khác. Họ đã tặng chúng ta 20 tàu chở dầu sẽ bắt đầu được vận chuyển vào ngày 30/3”, ông Trump nói.

Ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh đang có những cuộc tiếp xúc “rất tốt đẹp”, cả trực tiếp và gián tiếp với phía Iran, cho rằng hai bên đang đạt được nhiều điểm quan trọng.

Tổng thống Mỹ còn tuyên bố Iran đã “thay đổi chế độ” trong hơn một tháng chiến sự.

“Chế độ trước đã bị phá hủy, họ đã bị hạ sát. Chế độ tiếp theo hầu hết cũng bị như vậy và đối với chế độ thứ ba, chúng tôi đang xử lý với những người khác biệt so với trước đó. Đó là một nhóm người hoàn toàn khác. Vì vậy, tôi coi đó là sự thay đổi chế độ”, ông Trump nói.

Hiện chưa rõ ông Trump đang đàm phán với quan chức nào ở Iran. Các lãnh đạo cấp cao nước này đều bác bỏ thông tin họ đang tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với phía Mỹ.

Tổng thống Mỹ gần đây nhiều lần nói rằng các cuộc đàm phán Washington – Tehran, thông qua trung gian Pakistan, đang tiến triển tích cực.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 29/3 cáo buộc Mỹ đang bí mật chuẩn bị kế hoạch tấn công trên bộ, trong khi vẫn công khai phát đi thông điệp về đàm phán và đối thoại. Ông Ghalibaf tuyên bố các binh sĩ Iran “sẵn sàng tung đòn hủy diệt đối phương và trừng phạt dứt điểm những đồng minh khu vực của họ” nếu Mỹ tiến hành chiến dịch tấn công trên bộ.

Chiến sự giữa Mỹ – Israel và Iran trong hơn một tháng qua đã khiến hơn 3.000 người thiệt mạng, làm giá dầu tăng mạnh, thị trường năng lượng toàn cầu chịu áp lực lớn khi giao tranh lan rộng và đe dọa các tuyến vận tải chiến lược.

Ngọc Ánh (Theo CNN, AP, AFP)