Mỹ yêu cầu NASA tính cách ‘cứu’ ISS, giữ làm trạm nghiên cứu trong không gian

Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), biểu tượng hiếm hoi của sự hợp tác toàn cầu ngoài Trái đất, sẽ kết thúc sứ mệnh vào năm 2031 khi được cho rơi có kiểm soát xuống Thái Bình Dương. Đề xuất mới đang được đặt ra: Liệu có thể giữ lại ISS, thay vì phá hủy nó?

Đưa ISS lên quỹ đạo cao thay vì “nhấn chìm” xuống Thái Bình Dương?

Ở độ cao hơn 400km so với Trái đất, ISS không chỉ là phòng thí nghiệm khoa học tiên tiến mà còn là “ngôi nhà” duy trì sự hiện diện liên tục của con người trong không gian. Tuy nhiên theo kế hoạch hiện tại, ISS sẽ kết thúc sứ mệnh vào năm 2031, theo trang IFLScience ngày 11-2.

Ngày 4-2, Ủy ban Khoa học Hạ viện Mỹ nhất trí thông qua Đạo luật Tái ủy quyền NASA năm 2026 để xác định các ưu tiên và định hướng chiến lược cho NASA trong những năm tới.

Trong đó có điều khoản yêu cầu Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) nghiên cứu tính khả thi và chi phí của việc không cho ISS rơi xuống đại dương, mà đưa trạm lên một quỹ đạo cao và ổn định hơn để lưu giữ an toàn như một “bến cảng trên quỹ đạo”.

Mục tiêu là đánh giá xem ISS có thể được bảo tồn cho mục đích nghiên cứu hoặc di sản trong tương lai hay không.

ISS hiện đã vận hành gần 27 năm. Dù liên tục được bảo trì và nâng cấp, nhiều bộ phận của trạm, đặc biệt là khu vực của Nga, đã xuất hiện các vết nứt và rò rỉ. Việc tiếp tục vận hành đòi hỏi các nâng cấp lớn với chi phí cao.

Vì vậy NASA đang hướng tới các trạm vũ trụ thương mại như Axiom Station để thay thế vai trò của ISS trong quỹ đạo Trái đất thấp. Dù nhiệm vụ ISS đã được gia hạn đến năm 2030, kế hoạch hiện tại vẫn là cho trạm “nghỉ hưu” vào năm 2031.

Kế hoạch hiện tại là điều khiển ISS rơi xuống Point Nemo ở nam Thái Bình Dương, khu vực xa đất liền nhất trên Trái đất và thường được gọi là “nghĩa địa tàu vũ trụ”.

Địa điểm khảo cổ học lý tưởng

Tuy nhiên một số nhà khoa học cho rằng việc bảo tồn ISS có giá trị vượt xa yếu tố cảm xúc.

Giáo sư Alice Gorman, chuyên gia khảo cổ học không gian tại Đại học Flinders (Úc), nói nếu ISS được đưa lên quỹ đạo an toàn hơn và giữ nguyên trạng sau khi phi hành đoàn cuối cùng rời đi, nó sẽ trở thành một “địa điểm khảo cổ học lý tưởng”.

Theo bà, khảo cổ học không gian không chỉ dựa vào tài liệu hay lời kể của con người, mà còn phân tích cách con người thực sự sinh hoạt, thích nghi và tổ chức không gian sống trong môi trường vi trọng lực.

Cấu trúc lộn xộn bên trong ISS, nơi các lớp thiết bị từ nhiều giai đoạn chồng chéo lên nhau, có thể tiết lộ những hành vi mà ngay cả các phi hành gia cũng khó diễn đạt.

Ngoài ra một ISS không còn người ở cũng sẽ cho phép các nhà khoa học quan sát quá trình xuống cấp của công trình trong môi trường không gian: tác động của thời tiết không gian, các thiên thạch nhỏ và rác vũ trụ.

Những dữ liệu này có thể giúp thiết kế các trạm vũ trụ bền vững và thân thiện hơn với con người trong tương lai.

Dù chính giáo sư Gorman thừa nhận khả năng ISS thực sự trở thành “bảo tàng không gian” là không cao, đề xuất này vẫn mở ra một cuộc thảo luận rộng hơn: làm thế nào để nhân loại đối xử với các di sản đầu tiên của mình ngoài Trái đất trong bối cảnh không gian ngày càng được khai thác mạnh mẽ.