Năm 2026: “Phép thử” lớn cho cải cách giáo dục ở Việt Nam

Năm 2026 được dự báo sẽ đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt của giáo dục Việt Nam, trong đó năng lực thực thi cải cách – yếu tố được xem là quyết định thành bại của một chu kỳ đổi mới giáo dục quy mô lớn.

Trong cuộc trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Bành Phạm Ngọc Vân – chuyên gia giáo dục quốc tế – đã chia sẻ góc nhìn về cơ hội, thách thức cũng như kỳ vọng đối với diện mạo mới của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn tới.

Tầm nhìn từ “cửa sổ cơ hội” hiếm có cho giáo dục Việt Nam

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, bà đánh giá thế nào về thời điểm Việt Nam triển khai đồng loạt các chính sách lớn về giáo dục từ năm 2026? Liệu đây có phải là “cửa sổ cơ hội” hiếm có để giáo dục Việt Nam bứt phá?

– Tôi cho rằng năm 2026 sẽ thực sự là một “cửa sổ cơ hội” hiếm có cho giáo dục Việt Nam khi đồng loạt triển khai từ Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục sửa đổi đến các chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục.

Cùng với chủ trương tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai, những điều này hướng đến tạo nền tảng và sự cộng hưởng mạnh mẽ giữa khung chính sách, nguồn lực và niềm tin xã hội.

Bà Bành Phạm Ngọc Vân – chuyên gia giáo dục quốc tế (Ảnh: NVCC).

Chúng ta đang có một “động lực mềm” cực lớn là niềm tin và sự kỳ vọng của người dân và những người làm công tác giáo dục vào một cuộc đổi mới toàn diện, tạo tác động sâu rộng hơn.

Trong những năm qua, Việt Nam đã đầu tư mạnh vào hạ tầng số trong giáo dục, đồng thời chú trọng triển khai các chương trình nâng chuẩn giáo viên, đặc biệt là về trình độ ngoại ngữ và công nghệ, cũng như tâm thế thích ứng với các đòi hỏi mới của nền kinh tế tri thức.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang tập trung vào phục hồi và đổi mới giáo dục, Việt Nam có thể theo đó tận dụng kinh nghiệm quốc tế trong thực thi để rút ngắn khoảng cách.

Do đó, nếu tận dụng tốt, năm 2026 có thể trở thành bước ngoặt để giáo dục Việt Nam bứt phá. Dù vậy, thành công nắm bắt trọn vẹn được cơ hội này hay không sẽ phụ thuộc nhiều vào năng lực thực thi, hạ tầng, và sự đồng thuận xã hội trong từng bước triển khai.

Tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai: Quyết định táo bạo nhưng đầy thách thức

– Bà vừa nhắc đến một chủ trương lớn là đưa tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Nhiều người đánh giá đây là một bước đi táo bạo của Việt Nam. Để mục tiêu này không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, theo bà, đâu là những điều kiện thiết yếu?

– Việc Chính phủ đã phê duyệt Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai giai đoạn 2025-2035 là một quyết định táo bạo và có tầm nhìn dài hạn, nhằm tạo bước nhảy vọt về năng lực hội nhập và cạnh tranh cho thế hệ trẻ Việt Nam.

Tuy nhiên, để đạt hiệu quả, Việt Nam cần đảm bảo ba điều kiện tiên quyết.

Thứ nhất, hạ tầng số và công nghệ cần đảm bảo học sinh ở mọi vùng miền có thể tiếp cận tài nguyên học tập trực tuyến; Tăng cường ứng dụng AI để bù đắp thiếu hụt nhân lực và nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Việt Nam đặt mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học (Ảnh minh họa: Huyên Nguyễn).

Thứ hai, đội ngũ giáo viên tiếng Anh cần được đào tạo và bồi dưỡng đạt chuẩn quốc tế. Việc này phải thực hiện xuyên suốt, liên tục cập nhật do dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai sẽ rất khác với dạy tiếng Anh như một ngoại ngữ.

Thực tế tình trạng thiếu giáo viên tiếng Anh và chất lượng giáo viên chưa đồng đều hiện nay là một trong các thách thức lớn nhất mà chúng ta phải giải quyết.

Chúng ta cũng cần có cơ chế để khuyến khích thêm các hoạt động hợp tác quốc tế trong nâng cao năng lực giáo viên, khuyến khích giáo viên bản ngữ tham gia…