Năm bản lề đột phá tăng trưởng trên 10%

Triển vọng tích cực đi kèm rủi ro

Dự báo triển vọng kinh tế toàn VN quý 1/2026 của Bộ phận Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB (Singapore) nhận định triển vọng kinh tế VN năm 2026 nhìn chung vẫn tích cực, song một rủi ro đáng chú ý là việc có thể bị áp dụng mức thuế đối ứng 20%. Mức thuế này sẽ tạo sức ép lên hoạt động thương mại toàn cầu trong năm 2026, khiến dự báo tăng trưởng chung của toàn cầu được dự báo giảm. Trong đó, UOB dự báo tăng trưởng của VN năm 2026 có thể giảm nhẹ còn khoảng 7%.

Một số tổ chức quốc tế cũng dự báo tăng trưởng GDP của VN chỉ đạt khoảng 6 – 7% năm 2026, nhất là khi kinh tế thế giới được dự báo tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng VN đang đứng trước nhiều thuận lợi khi các nghị quyết mang tính đột phá dần phát huy hiệu quả, các dự án hạ tầng chiến lược được triển khai đồng bộ. Một trong những trụ cột quan trọng nhất là đầu tư công duy trì đà tăng mạnh, dự kiến đạt 1,12 triệu tỉ đồng, tăng cao hơn khoảng 30% so với năm 2025. Quốc hội, Chính phủ đã xác lập mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên – năm bản lề quan trọng mở ra kỷ nguyên tăng trưởng mới của đất nước.

Trao đổi với báo chí đầu năm mới, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết bộ đang trình Chính phủ dự thảo nghị quyết điều hành năm 2026, trong đó xây dựng các kịch bản phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên, gắn kèm nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành, từng địa phương. Theo đó, chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành chủ động, mở rộng hợp lý, củng cố vai trò của ngân sách T.Ư nhưng vẫn phát huy tính chủ động của địa phương. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ để vừa ổn định vĩ mô, vừa thúc đẩy tăng trưởng cao, đổi mới mô hình phát triển và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Giải bài toán năng suất lao động

Quyết tâm là rất lớn, song hành trình của nền kinh tế VN dự báo không ít thách thức. Nhiệm kỳ 2021 – 2025, báo cáo của Chính phủ cho biết kinh tế – xã hội đạt được 22/26 chỉ tiêu. Bốn chỉ tiêu chưa đạt gồm: tốc độ tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6,3% (mục tiêu là 6,5 – 7%); tỷ trọng công nghiệp chế biến chế tạo trong GDP khoảng 24,7% (mục tiêu trên 25% GDP); tỷ trọng kinh tế số trong GDP khoảng 14% (mục tiêu khoảng 20%); tốc độ tăng năng suất lao động bình quân/năm khoảng 5,1% (mục tiêu là trên 6,5%).

Cùng với xác lập, chuyển đổi mô hình tăng trưởng mới trong nhiệm kỳ tới, việc tăng năng suất lao động là giải pháp sống còn để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm tiếp theo. Trước đó, thẩm tra báo cáo kinh tế – xã hội của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cũng đã lưu ý mô hình tăng trưởng hiện nay chuyển đổi chậm, vẫn chủ yếu dựa vào vốn và lao động, trong khi các động lực bền vững như đổi mới sáng tạo, KH-CN và kinh tế trí thức đóng góp còn hạn chế, làm gia tăng nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Đáng chú ý, năng suất lao động cải thiện chậm, thấp hơn nhiều mục tiêu 6,5% và kém xa so với các nước trong khu vực. Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), năng suất lao động VN chỉ bằng 1/10 Singapore và bằng 3/4 so với Trung Quốc… Trong khi đó, tăng trưởng GDP hai con số đòi hỏi năng suất tổng hợp các yếu tố (TFP) phải tăng mạnh, ít nhất 2-2,5% mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức bình quân 1,3-1,5% hiện nay.

Trong bối cảnh các lợi thế về dân số trẻ và lao động giá rẻ đang hết dư địa, việc tăng trưởng dựa trên mô hình thâm dụng lao động và vốn sẽ khó khăn. Dân số bước vào giai đoạn già hóa, lương bình quân tăng lên, đòi hỏi các giải pháp để gia tăng năng suất lao động cũng như chuyển dịch mạnh sang các ngành công nghệ, giá trị gia tăng cao.

Tìm điểm đột phá cho năm 2026

Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành Nghị quyết 224/2025/QH15 về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026, tập trung vào 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu. Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh, công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi năng lượng. Xây dựng, sớm đưa vào vận hành, phát huy hiệu quả Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng và các khu thương mại tự do thế hệ mới tại một số địa phương.

Đồng thời, bảo đảm tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược, trọng điểm; tập trung nguồn lực đầu tư các nhiệm vụ, dự án có tính chất đột phá, mang tính chiến lược, xoay chuyển tình thế, chuyển đổi trạng thái. Trong đó, tập trung triển khai tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, hoàn thành việc khảo sát, thiết kế các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc một số đoạn tuyến trên đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, phát triển hạ tầng năng lượng đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế…

Để đạt mục tiêu tăng trưởng kỳ vọng, yêu cầu đặt ra sau Đại hội XIV là cả hệ thống phải hành động nhanh, quyết liệt, đồng bộ. Theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, trước hết là đổi mới mô hình phát triển theo hướng bao trùm và bền vững hơn, không chỉ dựa vào tăng trưởng về lượng mà phải hài hòa giữa kinh tế, chính trị, xã hội và môi trường. Ông đặc biệt nhấn mạnh mô hình 3I do Ngân hàng Thế giới khuyến nghị, gồm: đầu tư, tiếp nhận và hấp thụ công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo kinh nghiệm từ các nền kinh tế tăng trưởng cao, vốn thường đóng góp khoảng 40-50%, lao động 6-10%, còn năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), bao gồm KH-CN, kỹ năng và cải cách, chiếm 35-50%. Với VN, trong nhiệm kỳ qua, vốn đóng góp khoảng 50%, lao động 6-8%, TFP 42-44%. TS Cấn Văn Lực cho rằng, mục tiêu nâng tỷ trọng TFP lên trên 50% trong nhiệm kỳ tới là rất lớn và đầy thách thức, nhất là khi kinh tế toàn cầu đang có xu hướng chậm lại, trong khi VN đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, gấp khoảng 1,8 lần so với nhiệm kỳ trước.

Chuyên gia này đề xuất trước hết phải triển khai hiệu quả các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, các luật mới được Quốc hội ban hành. Từ đó cải thiện thực chất môi trường đầu tư kinh doanh, đáp ứng yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, qua đó củng cố niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Cạnh đó, cần tháo gỡ kịp thời các nút thắt cho tăng trưởng và an sinh xã hội, nhất là những vướng mắc phát sinh trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đặc biệt, TS Cấn Văn Lực cho rằng cần tập trung trợ lực khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân – khu vực đóng góp tỷ trọng lớn cho tăng trưởng nhưng đang gặp nhiều khó khăn. Cụ thể, tháo gỡ vướng mắc cho các hộ kinh doanh như hướng dẫn rõ ràng việc áp dụng thuế kê khai; không hồi tố chính sách; tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, phần mềm; đẩy mạnh truyền thông để giảm tâm lý lo ngại…

Để đột phá trong năm 2026, TS Cấn Văn Lực cho rằng cần tập trung mạnh vào nâng cao năng suất lao động. Song song đó, cần phát huy các động lực tăng trưởng mới, trong đó có việc đo lường, lượng hóa chính xác kinh tế số, kinh tế AI và kinh tế dữ liệu…