Nan giải chìa khóa ‘thông chốt’ eo biển Hormuz

Tối qua (11.3), Reuters đưa tin vừa có thêm 3 chiếc tàu đã bị trúng đạn không xác định ở eo biển Hormuz, nâng số tàu bị tấn công trong khu vực kể từ khi cuộc xung đột Iran bắt đầu lên ít nhất 14. Trong đó, theo thông tin của nhà điều hành Precious Shipping có trụ sở tại Thái Lan, tàu hàng Mayuree Naree mang cờ Thái Lan đã bị “2 quả đạn không rõ nguồn gốc” tấn công trong khi di chuyển qua Hormuz vào hôm qua, gây ra hỏa hoạn và làm hỏng phòng máy.

Nỗ lực của Tổng thống Trump

Các hãng bảo hiểm hàng hải từ ngày 1.3 đã từ chối trách nhiệm bảo hiểm cho các tàu thuyền đi qua vùng biển trên.

Lâu nay, bảo hiểm hàng hải là thị trường béo bở nằm trong tay số ít hãng của Anh, Mỹ. Năm ngoái, tổng giá trị thị trường bảo hiểm hàng hải toàn cầu đạt 33,36 tỉ USD. Thông thường, các hãng vẫn bảo hiểm cho rủi ro chiến tranh. Tuy nhiên, nếu khi nguy cơ bị tấn công quá lớn thì các hãng bảo hiểm có thể thông báo tạm dừng. Đây là điều đang xảy ra khiến cho tàu qua lại eo biển Hormuz bị đình trệ, vì các tàu khó có thể vận hành nếu bị từ chối bảo hiểm. Thậm chí, ngay cả khi Mỹ tuyên bố đã phá hủy nhiều tàu thả thủy lôi của Iran thì các tàu hàng cũng không dám vận hành qua đây.

Nếu như ngày 27.2, tức 1 ngày trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, có 141 tàu đi qua eo biển Hormuz thì đến ngày 7.3 chỉ còn 4 tàu đi qua đây. Vì eo biển Hormuz đóng vai trò quan trọng trên tuyến hàng hải vận chuyển dầu và khí đốt, nên thực tế vừa nêu khiến thị trường dầu thô tăng cao như thời gian qua.

Để giải quyết vấn đề trên, viết trên mạng xã hội Truth Social từ ngày 4.3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: “Có hiệu lực ngay lập tức, tôi đã chỉ định Công ty Tài chính Phát triển Mỹ (DFC) cung cấp, với mức giá rất hợp lý, bảo hiểm rủi ro chính trị và đảm bảo về an ninh tài chính của tất cả giao thương hàng hải, đặc biệt là tàu chở dầu và khí đốt, đi qua vùng Vịnh. Điều này sẽ có sẵn cho tất cả các hãng hàng hải. Nếu cần thiết, hải quân Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, ngay khi có thể. Dù thế nào đi nữa, Mỹ sẽ đảm bảo lưu thông tự do năng lượng cho toàn thế giới. Sức mạnh kinh tế và quân sự của Mỹ là lớn nhất toàn cầu – sẽ có thêm nhiều hành động hơn nữa”.

Nhưng vẫn là bài toán nan giải

Mặc dù Tổng thống Trump tuyên bố như vậy, nhưng đến hôm qua, Reuters dẫn nguồn tin cho hay hải quân Mỹ đã từ chối các yêu cầu gần như hằng ngày từ ngành vận tải biển về việc hộ tống quân sự qua eo biển Hormuz kể từ khi bắt đầu cuộc chiến chống Iran. Nguyên nhân là nguy cơ bị tấn công quá cao.

Tuy nhiên, ngay cả khi hải quân Mỹ hộ tống các tàu hàng qua eo biển Hormuz thì với rủi ro như hiện nay, các công ty bảo hiểm hàng hải chưa chắc dám chịu trách nhiệm bảo hiểm cho các tàu thương mại.

Theo phân tích của Công ty xếp hạng tín nhiệm tín dụng S&P Global, kế hoạch của Tổng thống Trump đưa ra về việc bảo hiểm trên vẫn còn nhiều bất cập. Trước hết, DFC là một nhánh đầu tư quốc tế của chính phủ Mỹ, nếu mở rộng thêm mảng bảo hiểm thì đòi hỏi phải có thời gian chuẩn bị hoặc lên kế hoạch hợp tác với một bên thứ ba chuyên về bảo hiểm.

“Mặc dù đó là tin đáng hoan nghênh về mặt lý thuyết, và chắc chắn dựa trên ý định tốt, nhưng chưa có gì ngoài bài đăng mà chúng ta đã thấy và không có chi tiết về cách nó sẽ hoạt động trong thực tế”, phân tích của S&P Global dẫn nhận xét từ ông David Smith, người đứng đầu bộ phận hàng hải tại Công ty môi giới bảo hiểm McGill and Partners (Anh).

Ông Smith cũng cảnh báo việc đưa ra một kế hoạch để bảo vệ và bảo hiểm cho các tàu ở vùng Vịnh sẽ “rất khó khăn”. “Cho đến khi có bất kỳ sự rõ ràng nào về cách áp dụng các điều khoản, không ai điều chỉnh kế hoạch của họ ở giai đoạn này”, vị chuyên gia phân tích thêm.

Thêm vào đó, còn có thách thức là mức giá bảo hiểm và tỷ lệ bồi hoàn cũng như các điều kiện áp dụng. Vì thế, kế hoạch trên khó có thể sớm đi vào thực tế. Giữa bối cảnh như vậy, truyền thông Mỹ và Anh dẫn nhiều dữ liệu cho thấy các đội tàu “bóng tối” chuyên chở dầu bị cấm vận cho một số nước thực tế vẫn vượt qua eo biển Hormuz một cách an toàn.