Nâng tầm hạt gạo Việt trong kỷ nguyên nông nghiệp công nghệ cao

Những đổi thay đó không chỉ phản ánh nỗ lực tự thân của người nông dân và doanh nghiệp, mà còn là minh chứng sinh động cho định hướng phát triển nền nông nghiệp hiện đại, công nghệ cao, nông nghiệp xanh và kinh tế nông nghiệp mà Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã xác định trong các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.

Từ thay đổi tư duy canh tác đến hiệu quả kinh tế bền vững

Tại An Giang và Đồng Tháp – hai địa phương trọng điểm sản xuất lúa gạo của cả nước, nhiều nông dân đã chủ động chuyển đổi phương thức canh tác, từ chạy theo sản lượng sang tối ưu hiệu quả và giá trị gia tăng. Mô hình canh tác lúa theo tiêu chuẩn SRP (Sustainable Rice Platform) là một ví dụ điển hình.

Cánh đồng lúa sản xuất ba vụ ở xã Phú Cường, tỉnh Đồng Tháp (Ảnh: Bảo Kỳ).

Anh Đinh Ngọc Tuyên (44 tuổi, xã Tây Phú, An Giang) là một trong những nông dân tiên phong tham gia mô hình này từ năm 2016 cùng Tập đoàn Lộc Trời. Theo anh Tuyên, năng suất lúa không thay đổi nhiều so với trước đây, nhưng chi phí đầu vào giảm rõ rệt.

“Năng suất vẫn tương đương, nhưng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và lượng giống gieo sạ đều giảm nên bà con có lợi nhuận cao hơn”, anh Tuyên chia sẻ.

Trên diện tích 3,5ha, mỗi năm sản xuất 3 vụ lúa, trước đây anh phải đầu tư khoảng 4 triệu đồng cho mỗi công ruộng (1.000m²), nay chi phí chỉ còn hơn 3 triệu đồng. Nhờ tham gia mô hình SRP, lúa được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường khoảng 1.000 đồng/kg. Đáng chú ý hơn, môi trường đồng ruộng được cải thiện rõ rệt, cá, cua, lươn tự nhiên quay trở lại sinh sống – điều hiếm thấy ở những cánh đồng canh tác theo lối truyền thống.

Hành trình thay đổi tư duy sản xuất của anh Tuyên không hề dễ dàng. Việc giảm giống gieo sạ từ 20kg xuống còn khoảng 10kg/công khiến ruộng lúa ban đầu trông “thưa thớt”, không ít lần người nông dân này lo lắng. Khi xuất hiện sâu bệnh, thay vì phun thuốc ngay, anh phải chờ kỹ sư kiểm tra, đánh giá mức độ và chỉ sử dụng thuốc khi thật sự cần thiết. Trước thu hoạch khoảng một tháng, ruộng lúa phải cách ly hoàn toàn với thuốc bảo vệ thực vật.

“Ba vụ đầu tiên rất khó, nhưng khi kiên trì làm đúng quy trình thì thấy hiệu quả rất rõ. Lợi nhuận tăng, môi trường tốt hơn, ruộng lúa khỏe hơn”, anh Tuyên nói.

Những câu chuyện như vậy phản ánh đúng tinh thần mà Trung ương Đảng đã nhấn mạnh trong định hướng phát triển nông nghiệp giai đoạn tới: Chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy hiệu quả, chất lượng, bền vững và thị trường làm thước đo trung tâm.

Drone xịt thuốc trên đồng ruộng (Ảnh: Bảo Kỳ).

Công nghệ – đòn bẩy cho nông nghiệp hiện đại

Song song với thay đổi quy trình canh tác, nhiều nông dân miền Tây đã mạnh dạn đầu tư cơ giới hóa và công nghệ cao, coi đây là xu thế tất yếu để giảm chi phí, tăng hiệu quả và bảo vệ sức khỏe người lao động.

Tại xã Phú Cường, tỉnh Đồng Tháp, ông Nguyễn Văn Khanh (56 tuổi) đã đầu tư hàng trăm triệu đồng để trang bị máy xới, máy bơm nước, máy gặt đập liên hợp và đặc biệt là máy bay không người lái (drone) phục vụ sản xuất lúa trên diện tích hơn 120ha.

Ông Nguyễn Văn Khanh là một trong hàng triệu nông dân hưởng lợi từ cơ giới hóa, áp dụng công nghệ vào sản xuất lúa (Ảnh: Bảo Kỳ).

Theo ông Khanh, trước kia, mỗi vụ lúa cần 8-10 lao động thường xuyên túc trực ngoài đồng. Khi áp dụng drone vào các khâu sạ phân, phun thuốc, chỉ cần khoảng 3 nhân công vẫn bảo đảm tiến độ và chất lượng.

“Chi phí sản xuất giảm được 30-40%, lợi nhuận tăng lên đáng kể. Quan trọng hơn là người nông dân không còn phải trực tiếp tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật, đỡ vất vả và an toàn hơn”, ông Khanh cho biết.

Không chỉ drone, nhiều nông dân còn tiếp cận các thiết bị công nghệ cao khác, trong đó nổi bật là hệ thống giám sát côn trùng thông minh do Công ty Cổ phần RYNAN Technologies Vietnam phát triển.

Anh Thạch Rêh (xã Tiểu Cần, tỉnh Vĩnh Long), thành viên HTX Tư Phước, cho biết trước đây cứ thấy vài con rầy nâu trên ruộng là nông dân thường mua thuốc phun ngay. Nhưng với hệ thống giám sát thông minh, camera sẽ tự động chụp ảnh, phân tích số lượng rầy nâu, thiên địch và gửi cảnh báo về điện thoại thông minh.

“Trước kia tôi xịt thuốc mỗi tuần một lần, tốn khoảng 2 triệu đồng/công. Giờ số lần xịt thuốc trong mỗi vụ giảm rất nhiều, có vụ gần như không xịt. Vừa tiết kiệm chi phí, vừa bảo vệ môi trường”, anh Rêh nói.

Anh Thạch Rêh (ngụ xã Tiểu Cần, tỉnh Vĩnh Long) kiểm tra hệ thống giám sát côn trùng thông minh (Ảnh: Bảo Kỳ).

“Không bán sản phẩm, mà bán giải pháp cho nông nghiệp”

Theo anh Lê Thanh Triều, Trợ lý Giám đốc kỹ thuật Công ty Cổ phần RYNAN Technologies Vietnam, doanh nghiệp này bắt đầu khởi nghiệp từ năm 2015-2016 với sản phẩm đầu tiên là phao quan trắc chất lượng nước. Sau hơn 10 năm phát triển, RYNAN đã xây dựng được mạng lưới quan trắc nước phủ khắp ĐBSCL, phục vụ hàng triệu nông dân mỗi năm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, phát triển nhiều sản phẩm công nghệ khác phục vụ nông nghiệp bền vững, trong đó có mạng lưới trạm giám sát côn trùng thông minh, thiết bị đo khí phát thải nhà kính, trụ đo mực nước trên ruộng.

Thông số về sâu rầy, thiên địch được hiện thị qua ứng dụng trên điện thoại (Ảnh: Bảo Kỳ).

“Chúng tôi không bán sản phẩm, mà bán giải pháp. Mục tiêu là giúp người nông dân dễ dàng tiếp cận và ứng dụng công nghệ cao ngay trên chiếc điện thoại trong túi của họ”, anh Triều chia sẻ.

Đáng chú ý, nhiều sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” của RYNAN đã được xuất khẩu sang các thị trường như Malaysia, Indonesia, Brunei và đặc biệt là Nhật Bản – nơi doanh nghiệp đã xuất khẩu gần 200 thiết bị. Gần đây, công ty còn thực hiện đơn hàng sản xuất máy đa năng tích hợp cho nuôi tôm tại Indonesia, không chỉ cung cấp thiết bị mà còn cử kỹ sư sang hỗ trợ vận hành, chuyển giao công nghệ.

Anh Triều kiểm tra các thiết bị giám sát côn trùng thông minh tại nhà máy (Ảnh: Bảo Kỳ).

Doanh nghiệp đồng hành, mở đường cho gạo Việt ra thế giới

Trong chuỗi giá trị lúa gạo, vai trò của doanh nghiệp ngày càng rõ nét. Tập đoàn Lộc Trời là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ với nông dân, áp dụng tiêu chuẩn SRP trên diện rộng.

Theo ông Trần Thanh Hiền, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Lộc Trời, từ năm 2016 doanh nghiệp đã thử nghiệm sản xuất lúa theo tiêu chuẩn SRP tại An Giang và Đồng Tháp, đến năm 2018 mở rộng ra toàn vùng ĐBSCL với gần 12.000ha, thu hút hơn 3.500 nông dân tham gia.

Máy chuẩn bị giao qua thị trường Indonesia (Ảnh: Bảo Kỳ).

Từ năm 2020 đến nay, Lộc Trời duy trì 100/100 điểm SRP, được tổ chức độc lập tái chứng nhận liên tục. Doanh nghiệp cũng đầu tư mạnh vào cơ giới hóa, với hơn 120 bộ máy cày, máy gặt, drone phục vụ sản xuất.

“Những thị trường như EU hay Nhật Bản có yêu cầu rất khắt khe. Riêng Nhật Bản, số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật được kiểm định lên tới hơn 600 loại. Nhờ sản xuất theo chuẩn SRP, chúng tôi và bà con nông dân có thể đáp ứng được những yêu cầu cao nhất”, ông Hiền cho biết.

Dây chuyền đóng gói xuất khẩu gạo của Tập đoàn Lộc Trời (Ảnh: CTV).

Từ cánh đồng công nghệ cao đến tầm nhìn Đại hội XIV

Những đổi thay trên cánh đồng lúa ĐBSCL cho thấy, định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn không còn là mục tiêu xa vời, mà đang từng bước hiện hữu trong thực tiễn.

Trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra, các mô hình sản xuất lúa gạo hiện đại ấy chính là minh chứng sinh động cho con đường mà Đảng đã lựa chọn: Phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống người nông dân.