Nga, Belarus tiến gần khả năng trở lại Olympic

Bước ngoặt xuất hiện khi Paralympics Mùa đông Milano-Cortina 2026 sắp khởi tranh. Lần đầu tiên kể từ năm 2014, các VĐV Nga sẽ thi đấu dưới quốc kỳ tại một sự kiện Paralympic, thay vì tư cách trung lập như những kỳ gần đây. 6 VĐV Nga và 4 VĐV Belarus được trao suất mời đặc cách, có quyền sử dụng quốc kỳ và hát quốc ca nếu giành HC vàng.

Quyết định này đến từ Ủy ban Paralympic Quốc tế (International Paralympic Committee – IPC), cơ quan quản lý phong trào Paralympic, thể thao người khuyết tật. Năm 2022, IPC từng cấm hoàn toàn Nga và Belarus dự Paralympics Bắc Kinh, ngay trước lễ khai mạc, với lý do tình hình leo thang và nguy cơ tẩy chay khiến môi trường thi đấu trở nên không thể duy trì. Đến năm 2023, lệnh cấm được nới lỏng một phần, cho phép VĐV hai nước thi đấu ở Paris 2024 nhưng không mang biểu tượng quốc gia.

Theo IPC, quyết định ban đầu năm 2022 không đơn thuần vì cuộc xung đột, mà vì lo ngại phong trào Paralympic bị sử dụng để quảng bá chiến dịch quân sự. Tổ chức này cho biết hiện không còn bằng chứng rõ ràng về việc đó ở mức độ trước đây. Tháng 9/2025, đa số thành viên IPC bỏ phiếu phản đối cả phương án đình chỉ toàn phần lẫn bán phần Nga và Belarus, mở đường cho sự trở lại ở Milano-Cortina.

Tuy nhiên, IPC không trực tiếp quản lý 6 môn thể thao tại Paralympics Mùa đông. Một số liên đoàn chuyên môn, trong đó có Liên đoàn Trượt tuyết và Trượt ván quốc tế (International Ski and Snowboard Federation – FIS), vẫn duy trì lệnh cấm riêng. Nga và Belarus sau đó kháng cáo lên Tòa Trọng tài Thể thao (Court of Arbitration for Sport – CAS) và thắng kiện. Phán quyết này cho phép VĐV hai nước trở lại các giải thuộc hệ thống FIS và đủ điều kiện nhận suất mời dự Paralympics.

Động thái của IPC là dấu hiệu cho thấy môi trường thể thao quốc tế đang dịch chuyển. Chủ tịch IOC, bà Kirsty Coventry gần đây nói rằng thể thao cần là vùng trung lập, nơi VĐV có thể thi đấu mà không bị chi phối bởi chính trị hay chia rẽ giữa các chính phủ. Dù không đề cập đích danh quốc gia nào, phát biểu này là tín hiệu cho khả năng nới lỏng các biện pháp hạn chế với Nga và Belarus tại Olympic 2028.

Trong 4 kỳ Thế vận hội gần nhất, cả mùa Đông lẫn mùa Hè, VĐV Nga đều phải thi đấu dưới danh nghĩa trung lập. Ban đầu, nguyên nhân xuất phát từ bê bối doping có sự bảo trợ của nhà nước, sau đó là hệ quả từ xung đột tại Ukraine.

Dù vậy, quyết định cho phép Nga và Belarus trở lại dưới quốc kỳ tại Paralympics 2026 vấp phải phản ứng mạnh. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi đây là quyết định khủng khiếp. Nhiều đoàn, gồm Ukraine cùng một số quốc gia châu Âu như CH Czech, Estonia, Latvia, Lithuania, Ba Lan và Phần Lan, thông báo tẩy chay lễ khai mạc. Ủy ban Paralympic Đức cho biết đội của họ sẽ không tham gia diễu hành để thể hiện sự đoàn kết với Ukraine.

Một số chính phủ, trong đó có Anh và Italy, cũng bày tỏ quan ngại về quyết định của IPC. Theo phía Ukraine, hơn 650 VĐV và HLV của nước này đã thiệt mạng kể từ khi xung đột bùng phát, và hơn 800 cơ sở thể thao bị phá hủy.

Bên cạnh phong trào Paralympic, những tranh luận tương tự đang diễn ra ở các tổ chức khác. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino gần đây cho rằng lệnh cấm Nga không đạt được điều gì và chỉ làm gia tăng mâu thuẫn. Trong khi đó, một số liên đoàn quốc tế như cờ vua (FIDE) đã nới lỏng hạn chế, cho phép VĐV Nga thi đấu trở lại dưới cờ quốc gia, còn số khác tiếp tục duy trì lệnh cấm toàn diện.

Hoàng An (theo BBC Sport)