Tại Art Basel Hong Kong (Trung Quốc) – một trong những sự kiện nghệ thuật lớn nhất châu Á, diễn ra từ ngày 27 đến 29/3, một hệ thống AI (trí tuệ nhân tạo) đã âm thầm quan sát người xem thông qua camera.
Cứ mỗi vài phút, hệ thống lựa chọn một gương mặt, phân tích cảm xúc như vui vẻ, bối rối hay thờ ơ, sau đó chuyển hóa thành dữ liệu để tạo nên các tác phẩm kỹ thuật số liên tục biến đổi theo thời gian thực.
Các tác phẩm của “nghệ sĩ AI” Botto được trưng bày tại phòng tranh Solos ở London (Anh) trong khuôn khổ triển lãm của Botto (Ảnh: Botto).
Kết quả của quá trình này là 20 video nghệ thuật, mỗi tác phẩm ghi lại hành trình sáng tạo kéo dài khoảng 2 giờ, được chào bán với mức giá khởi điểm từ 12.000 USD.
Dự án có sự tham gia của nghệ sĩ người Đức Mario Klingemann. Ông cho biết vai trò của mình chủ yếu là giám sát để đảm bảo hệ thống không tạo ra nội dung phản cảm. Ông ví von mình như “người nắm tay” để định hướng cho AI trong quá trình sáng tạo.
Hệ thống này mang tên Botto, ra đời từ năm 2021. Khác với các công cụ AI thông thường, Botto liên tục điều chỉnh “gu thẩm mỹ” dựa trên phản hồi của cộng đồng người dùng. Đến nay, các tác phẩm do Botto tạo ra đã mang về hơn 6 triệu USD doanh thu.
Về cơ chế vận hành, mỗi tuần Botto tạo ra khoảng 350 tác phẩm dựa trên một chủ đề định sẵn. Các tác phẩm này sau đó được đưa lên cộng đồng trực tuyến BottoDAO với hàng chục nghìn thành viên để đánh giá và bỏ phiếu.
Tác phẩm được lựa chọn sẽ được đem đấu giá dưới dạng NFT (tài sản kỹ thuật số độc nhất, không thể sao chép hay hoán đổi, được lưu trữ và xác thực quyền sở hữu trên công nghệ blockchain) trên nền tảng SuperRare.
Tác phẩm mang tên “Expose Stream” của Botto là một trong 6 tác phẩm được bán với giá 351.600 USD thông qua sàn đấu giá Sotheby’s vào năm 2024 (Ảnh: Botto).
Doanh thu từ các phiên đấu giá được phân chia cho cộng đồng tham gia và quỹ vận hành của dự án. Theo ghi nhận, giá mỗi tác phẩm có thể dao động từ 1 đến 100 Ether (tương đương 2.000-208.000 USD), tạo ra nguồn thu ổn định bằng tiền điện tử.
Không chỉ dừng ở thị trường trực tuyến, các tác phẩm của Botto còn được giao dịch qua các kênh truyền thống. Tháng 10/2024, nhà đấu giá Sotheby’s đã bán một bộ sưu tập gồm 6 tác phẩm của Botto với tổng giá trị hơn 350.000 USD.
Đại diện dự án cho rằng Botto là một trường hợp đặc biệt, khó có thể nhân rộng trong tương lai. Tuy nhiên, sự xuất hiện của “nghệ sĩ AI” này đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của con người trong sáng tạo nghệ thuật.
“Tôi vui khi Botto bán được nhiều tác phẩm, nhưng không chắc thành công này có thể lặp lại. Tôi không cho rằng AI sẽ thay thế hoàn toàn các nghệ sĩ, mà đây gần như là một trường hợp đặc biệt”, Simon Hudson, đồng lãnh đạo dự án, cho biết.
Sự xuất hiện của các hệ thống như Botto đang đặt ra một câu hỏi lớn: “AI là công cụ hỗ trợ hay đang dần trở thành chủ thể sáng tạo?”.
Một tác phẩm của “nghệ sĩ AI” Botto được công chúng chào đón (Ảnh: Botto).
Theo nhiều chuyên gia, AI trước hết vẫn là một công cụ mở rộng năng lực sáng tạo của con người. Báo cáo của UNESCO về nghệ thuật và trí tuệ nhân tạo nhấn mạnh rằng AI có thể “tăng tốc quá trình sáng tạo, mở rộng khả năng thử nghiệm và tạo ra những hình thức nghệ thuật mới mà con người khó đạt được một mình”. Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý rằng yếu tố cốt lõi như ý tưởng, cảm xúc và bối cảnh văn hóa vẫn đến từ con người.
Christie’s – một trong những nhà đấu giá lớn nhất thế giới – từng bán thành công các tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra, chia sẻ công chúng sẵn sàng đón nhận loại hình này. Tuy nhiên, chính Christie’s cũng khẳng định giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở thuật toán, mà ở “câu chuyện sáng tạo” đứng phía sau.
Trong khi đó, nghiên cứu từ MIT cho rằng AI có thể tạo ra sản phẩm mang tính thẩm mỹ cao, nhưng thiếu “ý định sáng tạo” (creative intent) – yếu tố được xem là nền tảng của nghệ thuật truyền thống. Điều này khiến nhiều học giả nhận định, AI chưa thể thay thế hoàn toàn vai trò của nghệ sĩ trong bối cảnh hiện tại.
Tạp chí The Economist cũng đưa ra ý kiến bình luận, AI đang làm “mờ ranh giới giữa người sáng tạo và công cụ”, nhưng đồng thời cũng mở ra một mô hình mới. Theo đó, công việc sáng tạo nghệ thuật trở thành quá trình hợp tác giữa con người – máy móc – cộng đồng.
Có thể thấy, AI không đơn thuần là mối đe dọa, mà đang là chất xúc tác cho một giai đoạn chuyển đổi của nghệ thuật. Thách thức lớn nhất không phải là việc AI có thay thế nghệ sĩ hay không, mà là việc nghệ sĩ tái định nghĩa vai trò của mình trong hệ sinh thái sáng tạo mới như thế nào.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giai-tri/nghe-si-ai-kiem-hang-trieu-usd-tu-sang-tao-nghe-thuat-20260330112006963.htm
