Nghịch lý phim Tết 2026: Doanh thu kỷ lục, chất lượng gây tranh cãi?

“Ngôn ngữ điện ảnh mới là dấu hiệu của một nền điện ảnh trưởng thành”

Theo thống kê của Box Office Vietnam (BOV), thị trường phim Tết Bính Ngọ 2026 đang trên đà thiết lập kỷ lục mới với mức tăng trưởng vượt trội.

Nếu năm 2025, 3 phim Việt chiếu Tết khép lại ở mức 564 tỷ đồng thì đến sáng mùng 7 (23/2), 4 phim Tết năm nay đã thu khoảng 410 tỷ đồng và đến tối 1/3 là 618,6 tỷ đồng.

Dẫn đầu phòng vé là Thỏ ơi do Trấn Thành đạo diễn, đạt 383,6 tỷ đồng (tính đến tối 1/3), chiếm khoảng 55% tổng doanh thu toàn thị trường, đồng thời là phim duy nhất dán nhãn 18+.

Ở nhóm còn lại, cả 3 phim đều vượt xa thành tích các phim cùng vị trí của mùa Tết 2025.

Cụ thể, Nhà ba tôi một phòng đạt 107,4 tỷ đồng, đã vượt hòa vốn và cao hơn nhiều so với Nụ hôn bạc tỷ, Báu vật trời cho thu 90,6 tỷ đồng, gấp khoảng 5-6 lần Yêu nhầm bạn thân  và vẫn còn cơ hội chạm điểm hòa vốn.

Trường hợp kém khả quan nhất là Mùi phở, mới đạt khoảng 37 tỷ đồng, do chỉ được phân bổ gần 700 suất chiếu/ngày và nhiều khả năng dừng ở quanh mốc 40 tỷ, khó tránh thua lỗ.

Tuy vậy, nếu đặt cạnh những “bại tướng” của các mùa trước như Trà (1,4 tỷ đồng) hay Sáng đèn phải rời rạp sau 3 ngày, kết quả năm nay vẫn là tín hiệu tích cực; riêng Mùi phở cũng đang thu cao gấp khoảng 3 lần Paddington 3 (11 tỷ đồng cùng giai đoạn năm trước).

Đạo diễn Trấn Thành bên các diễn viên phim “Thỏ ơi”, tác phẩm dẫn đầu doanh thu phòng vé mùa phim Tết 2026.

Dẫu túi tiền của nhà rạp đầy lên, giới chuyên gia và chuyên môn nhận định chất lượng phim Tết 2026 vẫn chưa tương xứng, chưa tiến bộ, thậm chí còn gây tranh cãi bởi những hạn chế về nội dung.

Doanh thu rực rỡ dường như chưa phản ánh đúng giá trị nghệ thuật của từng tác phẩm.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, nhà phê bình điện ảnh Hoàng Anh Tuấn (Hoàng Tuấn) đánh giá, mùa phim Tết vừa qua phản ánh rất rõ giai đoạn chuyển mình của điện ảnh Việt Nam: Vừa tăng trưởng mạnh về quy mô thị trường, vừa bộc lộ những giới hạn về nghề.

Theo chuyên gia này, nhiều phim Việt hiện nay, đặc biệt là phim Tết, vẫn thiên về kể chuyện bằng lời thoại và tình huống, hơn là bằng hình ảnh, máy quay chủ yếu phục vụ ghi nhận diễn xuất.

Chuyên gia nhấn mạnh “nếu doanh thu là dấu hiệu của một thị trường khỏe mạnh, thì ngôn ngữ điện ảnh mới là dấu hiệu của một nền điện ảnh trưởng thành”.

“Phim được đầu tư tốt hơn về sản xuất, hình ảnh hoặc marketing, nhưng điểm yếu cố hữu là kịch bản và cấu trúc kể chuyện vẫn chưa tiến bộ tương xứng với quy mô doanh thu. Phần lớn vẫn đi theo mô hình kể chuyện trực tiếp, nhấn mạnh lời thoại, giải thích tâm lý nhân vật và “chốt thông điệp” rất rõ ràng.

Nhiều phim có cấu trúc gần với truyền hình hoặc kịch nói hơn là điện ảnh. Có thể nói mùa Tết 2026 cho thấy thị trường đã lớn lên nhanh hơn năng lực sáng tạo. Khán giả đông hơn, doanh thu lớn hơn, nhưng chất lượng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng”, ông Hoàng Tuấn thẳng thắn.

Nhà sản xuất phim Cao Tùng cũng đưa ra nhận xét: “Mùa phim Tết 2026 tiếp tục xác lập một quy luật quen thuộc của điện ảnh Việt: Doanh thu tăng trưởng nhanh hơn chất lượng. Điều này không phải là nghịch thường, mà phản ánh đúng bản chất của thị trường mùa vụ – Tết nơi thường doanh thu phim gấp ít nhất 3 lần mùa bình thường”.

Nhìn lại đường đua phim Tết 2026, dễ dàng nhận thấy phim hài vẫn chiếm thị phần. Từ hài – gia đình của Mùi phở, Nhà ba tôi một phòng cho đến hài – lãng mạn trong Báu vật trời cho, tiếng cười vẫn là trục xoay chính để thu hút khán giả đại chúng.

Ngay cả với Thỏ ơi – một tác phẩm vốn được định vị ở dòng chính kịch – nhà làm phim vẫn cài cắm dày đặc các mảng miếng hài, giải trí.

Việc cả 4 tác phẩm cùng khai thác chung một “công thức” an toàn giúp phòng vé thăng hoa về doanh thu, nhưng vô hình trung lại tạo nên một mùa Tết thiếu đi sự đa dạng về trải nghiệm điện ảnh và những tìm tòi nghệ thuật mới mẻ.

Chuyên gia nhận định, mùa phim Tết 2026, doanh thu vượt trội nhưng chất lượng chưa tương xứng, còn hạn chế và gây tranh cãi.

Theo nhà sản xuất Cao Tùng, phim hài không phải vấn đề. Vấn đề nằm ở chỗ hài Tết Việt nhiều năm qua chủ yếu dựa vào tình huống kịch, thoại gây cười và mô-típ quen thuộc, thay vì phát triển thành hài điện ảnh đúng nghĩa – tức hài xuất phát từ hình ảnh, nhịp dựng, hài tình huống, dàn dựng bối cảnh và cấu trúc kể chuyện.

“Phim Tết Việt đang tăng trưởng theo chiều rộng khán giả, chưa tăng trưởng tương ứng về chiều sâu nghệ thuật”, nhà sản xuất bày tỏ.

Đặt trong tương quan với thị trường điện ảnh thế giới, nhà phê bình điện ảnh Hoàng Tuấn cho rằng, với họ, phim trong dịp nghỉ lễ chỉ là cao điểm doanh thu chứ không phải là trụ cột quyết định thành bại như mùa phim Tết ở Việt Nam.

Theo chuyên gia, nhìn sang Trung Quốc – thị trường có mùa phim Tết khá tương đồng với Việt Nam – có thể thấy cách làm hoàn toàn khác.

Ông Hoàng Tuấn nói: “Ngoài quy mô sản xuất lớn coi phim Tết là “bom tấn quốc gia” với đa dạng thể loại như: Khoa học viễn tưởng, hành động, hoạt hình, hài, gia đình, lịch sử… thì phim Tết của Trung Quốc hay phim lễ hội ở thế giới họ luôn có tham vọng vượt khỏi thị trường nội địa.

Trong khi đó phim Tết Việt chủ yếu vẫn là “mùa vụ chính” với tính nội địa hóa cao, ít khả năng xuất khẩu”.

Chuyên gia dẫn chứng, năm 2019, Lưu lạc địa cầu đã mở ra hướng làm phim khoa học viễn tưởng quy mô lớn tại Trung Quốc, phim gây sốt với doanh thu hơn 300 triệu USD mùa Tết.

Cùng với đó là loạt Thám tử phố Tàu ở dòng hài – trinh thám – hành động và Na Tra 2 ở mảng hoạt hình.

Theo ông Hoàng Tuấn, phim Tết Trung Quốc thường được chuẩn bị dài hơi, đầu tư lớn, tư duy làm phim đột phá với các tên tuổi hàng đầu.

Trong khi phim Tết tại Việt Nam vẫn chủ yếu chịu chi phối bởi bài toán thị trường, sản xuất nhanh, kinh phí vừa phải, nội dung an toàn và thiên về phục vụ khán giả nội địa.

Nhà sản xuất Cao Tùng cũng cho rằng, khác biệt lớn nhất nằm ở cách định nghĩa “phim mùa lễ hội”. Ở nhiều thị trường lớn, phim phát hành dịp lễ không đồng nghĩa với phim hài nhẹ.

Ông lấy ví dụ, tại Trung Quốc, phim Tết có thể là sử thi, thần thoại hoặc hành động quy mô lớn như Wandering Earth (Lưu lạc địa cầu) hay Creation of the Gods I: Kingdom of Storms.

Tại Hollywood, mùa Giáng sinh thường gắn với những “bom tấn sự kiện” dành cho gia đình hoặc giả tưởng như Avatar: The way of water.

Điểm chung của các thị trường này là coi phim lễ hội như một sự kiện điện ảnh, nơi khán giả đến rạp để tìm kiếm trải nghiệm vượt lên đời sống thường nhật.

“Ngược lại, phim Tết Việt vẫn chủ yếu xoay quanh những câu chuyện gần gũi như gia đình, tình cảm, hài tình huống, bi kịch nhẹ.

Cách lựa chọn này không sai, nhưng khiến biên độ thể loại bị thu hẹp; khi Tết chưa thực sự trở thành “mùa của sự kiện điện ảnh”, phim Tết khó vươn tới tầm vóc nghệ thuật và kỹ thuật cao”, nhà sản xuất Cao Tùng nhận định.

“Lưu lạc địa cầu” – phim khoa học viễn tưởng Trung Quốc – gây sốt với doanh thu hơn 300 triệu USD mùa Tết (Ảnh: Netflix).

Để phim Tết trở thành phân khúc “vừa đại chúng vừa có chuẩn mực”

Nhà sản xuất phim Cao Tùng cho rằng, nghịch lý trên đến từ 3 nguyên nhân chính.

Thứ nhất là lực đẩy mùa vụ. Tết gần như là “cao điểm độc quyền” của khán giả đại chúng.

Theo nhà sản xuất phim “doanh thu cao trong bối cảnh này không hoàn toàn phản ánh sức mạnh tác phẩm, mà phản ánh sức mạnh thời điểm”.

Thứ 2 là tư duy đầu tư ngắn hạn. Phim Tết Việt thường được làm theo logic “đánh mùa” – tức ưu tiên chắc suất khán giả hơn là tìm kiếm đột phá thẩm mỹ.

Khi rủi ro tài chính tập trung vào một mùa duy nhất, nhà sản xuất có xu hướng lặp lại công thức đã chứng minh hiệu quả, khiến biên độ sáng tạo ngày càng thu hẹp.

Thứ 3 là hạn chế trong phát triển kịch bản. Điện ảnh Việt thiếu hệ thống làm kịch bản thương mại chuyên nghiệp (phòng biên kịch, biên tập kịch bản, thử nghiệm khán giả, giai đoạn phát triển dài hơi).

Nhiều phim Tết được chuẩn bị vội trong chưa đầy 6 tháng, nên kịch bản chưa đủ độ chín để dung hòa giữa tính đại chúng và giá trị nghệ thuật.

“Vì vậy, không hẳn doanh thu triệt tiêu sáng tạo, mà là hệ sinh thái phát triển dự án chưa đủ mạnh để sáng tạo đi cùng doanh thu”, ông Cao Tùng cho hay.

Từ thực tiễn mùa phim Tết 2026, vấn đề đặt ra là các nhà làm phim cần một định hướng như thế nào để dòng phim Tết không chỉ tiếp tục tăng trưởng doanh thu, mà còn trở thành một phân khúc góp phần nâng tầm chất lượng và uy tín của điện ảnh Việt.

Văn Mai Hương và Quốc Anh trong “Thỏ ơi”.

Trả lời vấn đề này, nhà phê bình điện ảnh Hoàng Tuấn cho rằng, các nhà làm phim không cần ai “định hướng” bởi doanh thu phim Tết vốn phản ánh trực tiếp thị hiếu khán giả; khi thị trường thay đổi, người làm phim sẽ tự điều chỉnh.

Tuy vậy, để dòng phim Tết vừa tăng trưởng doanh thu vừa góp phần nâng tầm điện ảnh, theo ông, cần 3 thay đổi cốt lõi: Đưa kịch bản trở lại vị trí trung tâm của quá trình sản xuất, thay vì bắt đầu từ ngôi sao hay ý tưởng tiếp thị; mở rộng biên độ thể loại, không chỉ quanh quẩn ở hài và gia đình; đồng thời thay đổi tư duy “phim Tết là phim dễ xem”.

Ông nhấn mạnh, phim vừa giải trí vừa có chiều sâu mới có đời sống dài hạn, và khi thị trường nội địa đủ lớn để hướng tới đồng thời khán giả trong nước lẫn khu vực, các nhà sản xuất – vốn rất nhạy bén với thị trường – sẽ tự điều chỉnh theo.

Tiến sĩ, nhà phê bình Hà Thanh Vân chia sẻ, để phim Tết vừa dễ xem vừa có chất lượng, cần một chuỗi điều kiện đồng bộ: Phát triển kịch bản dài hơi, có cơ chế cố vấn chuyên môn, nghiên cứu tâm lý khán giả, đầu tư đủ thời gian cho hậu kỳ – kỹ xảo, cùng chiến lược phát hành công bằng hơn.

Phim Tết không nhất thiết phải là phim nghệ thuật, nhưng cần đạt chuẩn tối thiểu về logic, cảm xúc và tay nghề.

Theo bà, phim Tết hiện nay thường thắng nhờ “tuần lễ vàng”, độ phủ truyền thông và lợi thế suất chiếu, dẫn tới nghịch lý doanh thu cao nhưng chất lượng không tương xứng.

Vấn đề không nằm ở thị hiếu khán giả, mà ở việc cả hệ sinh thái đang vận hành theo logic mùa vụ, nhanh và dễ lặp công thức.

Muốn phá vỡ vòng lặp này, theo bà, cần nhìn phim Tết như một sản phẩm văn hóa đại chúng có trách nhiệm, với giải pháp xuyên suốt từ kịch bản, phát hành đến phê bình và dữ liệu thị trường.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Đặng Trần Cường – Cục trưởng Cục Điện ảnh – cho biết, kỳ vọng của Cục là phim Tết trở thành phân khúc “vừa đại chúng vừa có chuẩn mực”, đóng góp cho uy tín điện ảnh Việt theo 3 trục.

“Thứ nhất, chất lượng kịch bản: Câu chuyện mới, nhân vật có chiều sâu, thông điệp nhân văn đúng tinh thần ngày Tết. Đa dạng thể loại và giọng điệu: Tết không chỉ có một công thức. Khi có đa dạng, thị trường tự mở rộng và bền vững hơn. Nâng chuẩn nghề nghiệp và văn hóa cạnh tranh: Cạnh tranh bằng chất lượng, tôn trọng bản quyền, truyền thông có trách nhiệm”, Cục trưởng Đặng Trần Cường nói.

Người đứng đầu Cục Điện ảnh cũng nhấn mạnh rằng, Cục sẵn sàng đồng hành với nhà làm phim, nhà sản xuất theo hướng tạo nền: Kết nối, truyền thông chính sách, hỗ trợ hoạt động nghề nghiệp – để thử nghiệm (đề tài, cấu trúc kể chuyện và hình thức thể hiện mới) không bị “đơn độc”.