Ngôi chùa nhiều chữ Vạn nhất Việt Nam

Bước chân qua cổng tam quan chùa Cương Xá, phường Tân Hưng, TP Hải Phòng, du khách như lạc vào miền an tĩnh. Ẩn sau tán cây đại thụ vài trăm năm tuổi, thấp thoáng các hạng mục kiến trúc độc đáo, bài trí đẹp mắt, các họa tiết cột, cửa chạm khắc tinh xảo của ngôi chùa toát lên vẻ trang nghiêm, cổ kính.

Điểm nhấn độc đáo khiến chùa Cương Xá trở nên khác biệt chính là hệ thống tường đá khắc chữ Vạn. Với 3.998 chữ Vạn, đây là ngôi chùa có nhiều chữ Vạn nhất Việt Nam.

Chùa Cương Xá còn có tên gọi là Quỳnh Khâu Tự (Chùa Gò Ngọc) tọa trên gò đất cao phía Tây Nam làng Cương Xá (nay là tổ dân phố Cương Xá), một làng cổ với 8 dòng họ sinh sống. Theo văn bia ghi lại, chùa từng được trùng tu vào thời vua Lê Vĩnh Tộ (năm 1627).

Tương truyền, bên chùa xưa có một giếng nước trong xanh, người dân thường dùng làm nước sinh hoạt. Lạ thay, con gái làng uống nước giếng chùa đều xinh đẹp nhưng hay đoản mệnh. Sau đó, giếng bên trái được lấp và đào giếng mới bên phải, từ đó tai ương không còn. Đến nay, giếng vẫn được người dân giữ gìn như một phần của ngôi chùa linh thiêng.

Trong vườn chùa có nhiều loại cây cổ thụ. Khi đất nước chiến tranh, chùa và đình bị tàn phá, chỉ còn một nền đất trống. Hòa bình lập lại, nhân dân khôi phục lại ngôi chùa với quy mô nhỏ 3 gian. Tuy nhiên, rất nhiều cổ vật xưa vẫn được nhân dân lưu giữ: Văn bia cổ, chuông niên đại thời Lê, 2 đôi câu đối, tượng cổ.

Khi đào móng xây chùa còn phát hiện dấu tích gạch từ đời Đông Hán cách nay hơn 2.000 năm. Những dấu tích trên khẳng định chùa Cương Xá là ngôi cổ tự có từ rất lâu đời.

Năm 1996, Thượng tọa Thích Thanh Cường được bổ nhiệm về trụ trì chùa Cương Xá. Khi ấy, chùa chỉ còn ba gian nhỏ đơn sơ, mái ngói cũ kỹ, tường nứt nẻ. Với tâm nguyện phục dựng ngôi cổ tự, năm 2009, nhà chùa làm đơn xin phép UBND tỉnh và Sở Xây dựng Hải Dương (cũ) cho trùng tu, tôn tạo chùa trên nền cũ.

Quá trình thi công gặp vô vàn khó khăn. Mỗi viên đá nặng 80 kg phải tời lên từng hàng. Ban đầu, thợ chỉ xây được ba hàng thì đuối sức, quá trình thi công bị gián đoạn. Vượt qua nhiều khó khăn, sau 7 năm, công trình hoàn thành.

Chùa có tổng diện tích 360 m2, sân vườn rộng 1.600 m2, bên phải là nhà tổ 14 gian, bên trái là nơi thờ Mẫu và Đức Thánh Trần Hưng Đạo.

Nói về ý tưởng khi xây dựng ngôi chùa bằng đá với hệ thống chữ Vạn, Thượng tọa Thích Thanh Cường, trụ trì chùa Cương Xá, chia sẻ: “Nhà chùa được một số doanh nghiệp khởi phát tín tâm đứng lên cùng nhà chùa chung tay xây dựng ngôi chùa. Từ đó, nhà chùa có ý tưởng xây ngôi chùa tâm linh bằng gỗ và đá. Nhà chùa cũng có ý tưởng là khắc mỗi viên đá đó, chiều dài là 40 cm, chiều ngang 30 cm và dày 35 cm, nặng 80 kg. Từ nền chùa trở lên, ba hàng đá đầu được tạo tác hình hoa sen, biểu tượng của sự thanh khiết và giác ngộ.

Từ hàng thứ tư đến nóc, mỗi viên đá đều được chạm nổi một chữ Vạn quét nhũ vàng, tượng trưng cho ánh sáng vô biên của Phật pháp. Mỗi viên đá xanh lấy từ núi Nhồi (Thanh Hóa) dài 40 cm, rộng 30 cm, dày 35 cm, nặng tới 80 kg.

Tổng cộng toàn chùa có tới 3.998 chữ Vạn, tạo nên hiệu ứng thị giác ấn tượng, vừa cổ kính vừa linh thiêng”. 

Thượng tọa Thích Thanh Cường cho biết: “Trong Phật giáo vốn truyền từ Ấn Độ sang Việt Nam thì đã có biểu tượng hoa sen từ khi Đức Phật ra đời. Khi ngài sinh ra bước bảy bước trên bông sen nên tôi lấy biểu tượng đó làm ba hàng gạch đầu tiên từ dưới móng xây lên là có bông sen. Từ tầng thứ tư trở đi chúng tôi khắc biểu tượng chữ Vạn là Đức Phật phóng hào quang để tiếp dẫn những người hữu duyên đối với cửa phật. Đấy là một trong 83 vẻ đẹp của Đức Phật và 32 tướng tốt của Phật”.

Bên cạnh hệ thống tường đá khắc chữ Vạn độc đáo thì chùa Cương Xá còn lưu giữ nhiều pho tượng quý và nhiều cổ vật xưa. Năm 2015, chùa Cương Xá được nhận bằng xác lập kỷ lục là ngôi chùa đầu tiên của Việt Nam có hệ thống tường đá khắc chữ Vạn do tổ chức kỷ lục Việt Nam trao tặng.