Ngư dân sông Nile đổi sang ‘săn’ rác nhựa bởi quá ít cá

6h mỗi ngày, ông Mohammed Ahmed Sayed Mohammed lái thuyền từ đảo al-Qarsaya (Cairo, Ai Cập) qua vùng nước sông Nile, hướng về các hộp đêm ven sông của thủ đô. 15 năm trước, ông đánh bắt cá, còn giờ đây ông đi “săn” chai nhựa.

“Cá đã bỏ chạy bởi quá nhiều rác nhựa”, Sayed nói. Trước đây, khi nước sông Nile còn trong, ngư dân 60 tuổi này bắt được 25 kg cá mỗi ngày, hiện chỉ khoảng 4-5 kg. Lượng cá sụt giảm nghiêm trọng buộc 180 ngư dân trên đảo phải bỏ nghề truyền thống, chuyển sang nhặt rác.

Al-Qarsaya nằm ở trung tâm Cairo, thành phố 22 triệu dân. Hòn đảo này nằm giữa dòng sông Nile, chỉ có thể đến được bằng phà hoặc thuyền đánh cá. Cộng đồng ngư dân và nông dân trên đảo đang phải vật lộn với sự suy thoái môi trường bởi rác nhựa.

Trước đây, rác nhựa thường được các ngư dân thu gom đồng thời với hoạt động đánh bắt cá. Nhiều người vớt được 6-17 kg nhựa mỗi ngày. Hiện tại, hầu hết ngư dân đều làm việc với chương trình VeryNile để thu gom rác nhựa. Đây là sáng kiến của doanh nghiệp xã hội Bassita, nhằm huy động ngư dân địa phương thu gom rác nhựa trên sông từ năm 2018.

Hana Tohamy, người đứng đầu bộ phận hợp tác và nâng cao nhận thức tại VeryNile, cho biết điểm khởi đầu thực sự của sáng kiến này là đưa lực lượng ngư dân địa phương vào nền kinh tế tuần hoàn. Họ là một phần không thể thiếu của hệ sinh thái sông Nile, và cũng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi ô nhiễm.

“Phương trình này rất đơn giản: càng nhiều rác thải nhựa càng ít cá”, Tohamy nói. Chương trình VeryNile bắt đầu với 4 ngư dân, dần mở rộng lên khoảng 180 người gom rác nhựa. Họ thu mua rác nhựa cao hơn thị trường tái chế, mang lại cho ngư dân thu nhập cao hơn so với bán cá.

Ví dụ, mỗi kg cá bán ra ông Sayed có thể thu về 70 bảng Ai Cập (tương đương 1,3 USD). Trong khi đó, nhựa bán được theo chương trình VeryNile với giá 8 bảng (0,15 USD) vào năm 2018, dần tăng lên 33 bảng (0,63 USD). Giá lon nhôm thu gom cao hơn, 85 bảng (1,61 USD) một kg. Tuy giá thấp hơn, lượng nhựa mỗi ngày Sayed gom được lên tới 20 kg vào mùa thấp điểm, mang lại cho ông thu nhập 12,6 USD, gấp đôi tiền bán cá.

“Tôi đã lấy vợ cho ba đứa con bằng tiền kiếm được từ thu gom rác”, ông Sayed nói. Ông cũng dựng một quán cà phê cho con trai cả trên đảo, vì anh không tìm được việc.

Ngoài ra, dự án VeryNile còn tạo việc làm cho 25 phụ nữ trên đảo tại các bếp ăn, xưởng phân loại và thiết kế sản phẩm. Hoda Gamal, một phụ nữ làm việc tại xưởng, cho biết ban đầu ngư dân cho rằng sản lượng đánh bắt giảm là sự trừng phạt của thần linh. “Họ không biết ô nhiễm môi trường hay ô nhiễm nhựa là gì”, cô nói.

Kể từ khi được khởi xướng, sáng kiến VeryNile đã thu gom hơn 454 tấn rác thải nhựa trên sông. Rác thu gom sẽ được phân loại. Nhựa có giá trị cao, như chai đã bỏ nắp, được nén thành kiện và vận chuyển đến các nhà máy, tái chế thành chổi. Rác thải nhựa hỗn hợp, gồm dép xỏ ngón bỏ đi, ống hút, những mảnh xốp và vải, được gửi đến các nhà máy để đốt làm nhiên liệu thay thế.

Việc thu gom chai nhựa, túi nilon đang góp phần bảo vệ sông Nile. Những ngư dân từng cung ứng cá cho thủ đô Cairo giờ đây lại cung cấp nguyên liệu thô cho nền kinh tế tái chế của thành phố, biến thứ từng là chất gây ô nhiễm thành nguồn tài nguyên và tạo mô hình kinh doanh mới.

Bảo Bảo (theo The Guardian, CairoScene)