Người phụ nữ qua đời 70 năm nhưng ‘tế bào bất tử’ vẫn cứu hàng triệu người

Gia đình bà Lacks vừa đạt được thỏa thuận dàn xếp với hãng dược phẩm Thụy Sĩ Novartis trong vụ kiện liên quan việc khai thác thương mại dòng tế bào HeLa.

Giá trị thỏa thuận không được công bố nhưng vụ việc tiếp tục làm nổi bật các vấn đề đạo đức trong nghiên cứu y sinh, theo trang IFLScience ngày 3-3.

Bà Henrietta Lacks sinh ngày 1-8-1920. Tháng 2-1951, bà đến điều trị tại Bệnh viện Johns Hopkins (Mỹ) sau khi xuất hiện một khối u gây đau và chảy máu âm đạo.

Kết quả sinh thiết cho thấy bà mắc ung thư cổ tử cung. Trong quá trình điều trị, các bác sĩ đã lấy mẫu tế bào từ khối u của bà để nghiên cứu mà không có sự đồng ý của bệnh nhân – điều vốn khá phổ biến trong thực hành y khoa thời điểm đó.

Tại phòng thí nghiệm của nhà khoa học George Otto Gey, các tế bào này đã cho thấy một đặc tính đặc biệt: chúng có thể tiếp tục phân chia gần như vô hạn trong môi trường nuôi cấy.

Dòng tế bào này sau đó được đặt tên là HeLa, ghép từ hai chữ cái đầu trong tên của bà.

Bà Lacks qua đời ở tuổi 31 song các tế bào của bà vẫn tiếp tục được nuôi cấy và sử dụng trong các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới.

Không giống hầu hết các tế bào nuôi cấy chỉ sống được vài ngày, tế bào HeLa có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, cho phép các nhà khoa học tiến hành nhiều thí nghiệm lặp lại trên cùng một mẫu.

Chúng đã đóng vai trò quan trọng trong nhiều bước tiến lớn của khoa học, bao gồm nghiên cứu HIV, Ebola và bệnh lao, cũng như được đưa lên những chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ.

Một trong những ứng dụng nổi bật nhất của tế bào HeLa là khi nhà khoa học Jonas Salk sử dụng chúng trong quá trình phát triển và thử nghiệm vắc xin bại liệt vào năm 1954.

Kể từ đó, nhu cầu đối với tế bào HeLa tăng nhanh chóng. Ước tính đến năm 2011, hơn 50 triệu tấn tế bào HeLa đã được sản xuất phục vụ hơn 60.000 nghiên cứu khoa học trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, gia đình bà Lacks trong nhiều năm hoàn toàn không biết rằng tế bào của bà đang được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu và thương mại. Sau khi phát hiện sự việc, họ đã theo đuổi các nỗ lực pháp lý nhằm yêu cầu bồi thường từ các công ty thu lợi từ dòng tế bào này.

Trước Novartis, gia đình bà Lacks cũng đã đạt được thỏa thuận dàn xếp với Công ty Thermo Fisher Scientific trong một vụ kiện bắt đầu năm 2021.

Ngoài ra, Quỹ Henrietta Lacks đã được thành lập để hỗ trợ tài chính cho những cá nhân và gia đình từng tham gia các nghiên cứu y học mà không được thông báo đầy đủ.

Ngày nay, câu chuyện của bà Henrietta Lacks không chỉ gắn với những đóng góp to lớn cho khoa học mà còn trở thành biểu tượng cho cuộc thảo luận về quyền lợi bệnh nhân, sự đồng thuận trong nghiên cứu và tính công bằng trong y học hiện đại.